Κάποιες δίκες

Η έναρξη της βουβής και ύπουλης νέας σεζόν σηματοδοτεί και την είσοδο της δίκης της Χρυσής Αυγής στην τελική της φάση. Μιας δίκης ιστορικής από πολλές απόψεις. Εξαιτίας του ότι, για πρώτη φορά, στρέφεται ευθέως κατά ηγετών και μελών ενός πολιτικού κόμματος. Λόγω της διάρκειάς της (ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2015, ενώ το γεγονός που πυροδότησε την κίνηση της ποινικής διαδικασίας συνέβη τον Σεπτέμβριο του 2013), του αριθμού των εμπλεκόμενων προσώπων (69 κατηγορούμενοι, εκ των οποίων 18 πρώην βουλευτές) και των συμπλεκόμενων υποθέσεων (συνεκδικάζονται τρία κακουργήματα και συνεξετάζονται άλλες 60 υποθέσεις). Και γιατί, κατά τη διάρκειά της, όλα άλλαξαν: εκλογική αποτυχία και τριχοτόμηση του κόμματος, ανατροπή πολιτικών και κοινωνικών δεδομένων. Παρά την καταρρακωτική για τους θεσμούς καθυστέρηση στην ολοκλήρωση της διαδικασίας και τη σταδιακή απώλεια ενδιαφέροντος από το κοινωνικό σώμα, η δίκη θα αφήσει καταλυτικό ίχνος, σε νομικό και δημοκρατικό επίπεδο.

Εστιάζω σε τρία θεσμικά ζητήματα, ή μάλλον σειρές ζητημάτων: σχετίζονται με τη χρονική διάσταση, τη νομοθετική αντιμετώπιση, το δημοκρατικό επίδικο. Της καθυστέρησης κατά τη δικαστική διαδικασία προϋπήρξε η καθυστέρηση στην ποινική δίωξη. Δυνάμει εγκληματικού χαρακτήρα, ενέργειες μελών της Χρυσής Αυγής, στο όνομα του κόμματος, είχαν λάβει χώρα πριν καν από την είσοδο στο κοινοβούλιο, το 2012, και συνεχίστηκαν αμέσως ύστερα από αυτήν: τον Νοέμβριο του 2012 η ΕΛ.ΑΣ. δημοσίευσε κατάλογο με 15 περιστατικά βίας που είχαν προκαλέσει μέλη της Χρυσής Αυγής. Γιατί άργησε η πολιτεία να αντιληφθεί το αυτονόητο, ότι άλλο η πολιτική έκφραση και αντιπροσώπευση και άλλο η χρήση βίας, που ακυρώνει την πρώτη και αντιστρέφει τη δεύτερη; Αμηχανία και φόβος, μπροστά, ακριβώς, στη βίαιη συμπεριφορά ή υπερβολική δημοκρατική ευαισθησία, που μεγεθύνθηκε λόγω της εκλογικής, από ένα σημείο και πέρα, απήχησης του κόμματος; Η ταχύτητα με την οποία κινήθηκε το σύστημα – με πολιτική και όχι δικαστική πρωτοβουλία – μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα συνηγορεί υπέρ της πρώτης, διόλου κολακευτικής για τη δημοκρατία μας, εκδοχής.

Κρίσιμο είναι, επίσης, ότι το νομοθετικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση «εγκληματικής οργάνωσης» άλλαξε αρκετές φορές, ακόμα και μετά την έναρξη της δίκης. Και πάλι δεν τιμά τη δημοκρατία μας η έλλειψη σταθερότητας και απροσωποληψίας, όπως και το γεγονός ότι με τις τελικές διαρρυθμίσεις του άρθρου 187 του Ποινικού Κώδικα θεσπίστηκαν ηπιότερες προβλέψεις για τους κατηγορουμένους και απαλείφθηκε η πρόβλεψη για τη στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων. Πρόκειται, κατά τη γνώμη μου, για κακώς εννοούμενη «επιείκεια», που προσιδιάζει περισσότερο σε ένα ιδεολόγημα «εξευγενισμού» των εγκλημάτων με πολιτική υπόσταση ή πρόφαση. Η κρισιμότερη, φυσικά, από όλες τις δημοκρατικές υποχωρήσεις – θα δούμε εάν τελικά θα επικρατήσει – προήλθε από την εισαγγελική πρόταση, η οποία, σε πείσμα των γεγονότων που αποδείχθηκαν, των στοιχείων που υποβλήθηκαν και των καταθέσεων που σε ορισμένες περιπτώσεις διαστρεβλώθηκαν, διαχώρισε τις εγκληματικές ενέργειες που έγιναν από μέλη και στο όνομα της Χρυσής Αυγής από την οργάνωση και τον χαρακτήρα ενός κόμματος που όχι απλώς χρησιμοποιούσε περιστασιακά αλλά στηριζόταν στη χρήση βίας, δηλαδή στην κατάλυση της δημοκρατίας.

Το βασικό, συνεπώς, που διακυβεύεται στο καταληκτικό τμήμα της δίκης είναι το κατά πόσο τα μέλη του δικαστηρίου θα ακολουθήσουν ή θα ανατρέψουν την εισαγγελική πρόταση και θα ξανασκύψουν πάνω στον εγκληματικό χαρακτήρα της οργάνωσης. Διακυβεύεται όμως και κάτι άλλο: με τι τρόπο θα προσλάβει την απόφαση η κοινωνία, η οποία, σε μεγάλο βαθμό, θεωρεί ότι «έβγαλε την υποχρέωση» αποκλείοντας τη Χρυσή Αυγή από το κοινοβούλιο. Ο ορθός τρόπος δεν είναι, κατά τη γνώμη μου, μέσω συσχετισμού της δίκης και της απόφασης με το «λαϊκό κίνημα», δηλαδή κινητοποιήσεων με ιδεολογικό πρόσημο, όπως την προέτρεψαν ορισμένοι – κατά τα άλλα γενναίοι – παράγοντες της δίκης. Η δημοκρατία μας θα κερδίσει, έστω στο τέλος, αν αντιληφθούμε ότι κάποιες δίκες δεν μας τείνουν μόνο καθρέφτη, αλλά προσφέρονται και για αυτογνωσία και κάθαρση.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος