Μάσκες για τους μαθητές χωρίς διακρίσεις

Σύμφωνα με τα τελευταία ανακοινωθέντα μέτρα του υπουργείου Παιδείας, μαθητές με «γνωσιακή, αναπτυξιακή ή ψυχική διαταραχή ή διαταραχή συμπεριφοράς» εξαιρούνται ως κατηγορία μαθητών από την υποχρεωτική  χρήση μάσκας από τη νέα σχολική περίοδο. Επίσης για τις ειδικές σχολικές μονάδες η χρήση μάσκας προτείνεται «μόνο εφόσον είναι εφικτό».

Σε αυτήν την κατηγορία, που αφορά 10-20% του γενικού πληθυσμού των μαθητών, περιλαμβάνονται παιδιά και έφηβοι με νευροαναπτυξιακές διαταραχές (όπως π.χ. ελλειμματικής προσοχής υπερκινητικότητας, λόγου και ομιλίας, ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, φάσματος αυτισμού, νοητική υστέρηση κ.λπ.), καθώς και διαταραχές συναισθήματος και συμπεριφοράς π.χ. άγχος, κατάθλιψη, προβλήματα διαγωγής.

Η απόφαση αυτή, καλοπροαίρετα θεωρώ ειλημμένη, προκαλεί επιφυλάξεις, τουλάχιστον όσον αφορά τον απόλυτο και γενικευμένο χαρακτήρα της εξαίρεσης από την υποχρεωτική  χρήση μάσκας, χωρίς μάλιστα τη σύσταση για προσαρμογές και χρήση εναλλακτικών μέτρων προστασίας σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, π.χ. σοβαρές αναπτυξιακές αναπηρίες.

Αραγε ποιοι επιστημονικοί λόγοι δικαιολογούν την εξαίρεση γενικά από την υποχρεωτική χρήση μάσκας σε μαθητές π.χ. με δυσλεξία, επικοινωνιακές δυσκολίες, άγχος ή κατάθλιψη; Οι μαθητές αυτοί δεν πρέπει να προστατεύσουν τους εαυτούς τους και τους άλλους (συμμαθητές, εκπαιδευτικούς) από τον SARS-COV-2; Θεωρούμε a priori ότι είναι ανίκανοι να εκπαιδευτούν στη σωστή χρήση της μάσκας ή ότι δεν πρέπει να έχουμε προσδοκίες και απαιτήσεις από αυτούς σε αντίθεση με τα υπόλοιπα παιδιά. Η καθημερινή συνεργασία μαζί τους δείχνει ότι συνήθως συμμορφώνονται χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες – και ορισμένα ενδεχομένως καλύτερα από παιδιά τυπικής ανάπτυξης – στη χρήση μάσκας. Δεν είναι επιπλέον αντιφατικό να απαιτείται από νήπια να φορούν υποχρεωτικά μάσκα και όχι από έναν 16χρονο έφηβο με κατάθλιψη ή δυσλεξία;

Μήπως τέτοιες γενικές εξαιρέσεις στιγματίζουν και μπορεί να οδηγήσουν σε (περαιτέρω) περιθωριοποίηση ή/και αποκλεισμό μερίδας μαθητών όταν το ζητούμενο είναι η ενσωμάτωσή τους στη σχολική κοινότητα χωρίς διακρίσεις και εξαιρέσεις;

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και άλλοι φορείς, όπως π.χ. το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), δεν προβλέπουν τέτοιες γενικές εξαιρέσεις. Αντίθετα, συστήνουν κατάλληλες προσαρμογές και εξατομικευμένους τρόπους προστασίας κατά περίπτωση (π.χ. χρήση διαφανούς ασπίδας σε κωφά παιδιά και τους εκπαιδευτικούς/θεραπευτές τους για τη δυνατότητα χειλανάγνωσης).

Το σχολείο μπορεί και πρέπει να παίξει σημαντικό ρόλο στην ενημέρωση, εκπαίδευση σε θέματα που αφορούν την πανδημία Covid-19 (μεταξύ των οποίων και η σωστή χρήση της μάσκας), όπως και σε άλλα θέματα υγείας και ψυχικής υγείας των μαθητών. Πέραν αυτού όμως προσδοκούμε το Σχολείο να καλλιεργεί τον σεβασμό των δικαιωμάτων, της ισοτιμίας και των ιδιαιτεροτήτων όλων των μαθητών και όχι την άγνοια, το στίγμα και τις διακρίσεις που συχνά συνοδεύουν τα προβλήματα ψυχικής υγείας.

Ο Γεράσιμος Α. Κολαΐτης είναι καθηγητής Παιδοψυχιατρικής και διευθυντής Παιδοψυχιατρικής Κλινικής ΕΚΠΑ, ΓΝΠ «Η Αγία Σοφία»