Ευτυχώς, ηττηθήκαμε σύντροφοι

Κάθε φορά που η συζήτηση έρχεται στον ελληνικό εμφύλιο, και στη νικηφόρα για τον Εθνικό Στρατό έκβασή του, τον Αύγουστο του 1949, προσφεύγω στην αφήγηση του Τάκη Λαζαρίδη, ενός αγωνιστή της Αριστεράς, μοναχικού, χωρίς συμφέροντα και χωρίς καριέρα, που στην πορεία της ζωής του άλλαξε γνώμη και επέλεξε τον δρόμο της αυτοκριτικής, γράφοντας το βιβλίο «Ευτυχώς ηττηθήκαμε σύντροφοι…».

Ο Τάκης Λαζαρίδης υπήρξε αγνός αγωνιστής για τις ιδέες του κομμουνισμού. Γεννημένος το 1928, συνελήφθη το 1951 και, ενώ υπηρετούσε τη στρατιωτική θητεία του, ως μέλος της ομάδας περί τον Νίκο Μπελογιάννη βρέθηκε κατηγορούμενος στην πολύκροτη δίκη του ασυρμάτου του ΚΚΕ, μέσω του οποίου δίνονταν πληροφορίες στη Σοβιετική Ενωση. Οκτώ από τους 29 κατηγορούμενους σε εκείνη τη δίκη, ανάμεσά τους και ο Λαζαρίδης, καταδικάστηκαν σε θάνατο. Οι τέσσερις (Μπελογιάννης, Μπάτσης, Αργυριάδης, Καλούμενος) εκτελέστηκαν. Ο Λαζαρίδης (ο πατέρας του οποίου, στέλεχος του ΚΚΕ, καταδικάστηκε εις θάνατον από γερμανικό στρατοδικείο και εκτελέστηκε στη διάρκεια της Κατοχής) έμεινε δεκατέσσερα χρόνια στη φυλακή, αποφυλακίστηκε λίγους μήνες πριν από το πραξικόπημα του 1967 και, στη διάρκεια της χούντας, έζησε κρυπτόμενος. Η μητέρα του, καταδικασθείσα από τους βούλγαρους κατακτητές στη διάρκεια της Κατοχής στην Κομοτηνή, εξόριστη στη Μακρόνησο και αποκλεισμένη του μετεμφυλιακού κράτους ξανασυνελήφθη και στάλθηκε ξανά στην εξορία.

Η κοινωνική εμπειρία του Λαζαρίδη από τη ζωή του ήταν ο στρατός, το κόμμα και η φυλακή. Στη ζωή του δεν έκανε τίποτα παραπάνω από ό,τι συμβούλευαν οι κομματικοί ιστρούχτορες: «αγάπα το κελί σου, τρώγε το φαΐ σου, διάβαζε πολύ». Ο προσωπικός του αγώνας για την κατανόηση της ζωής, τον οδήγησε σε λογικά συμπεράσματα που ανέτρεπαν την προσωπική του διαδρομή. Με γενναιότητα, ήρθε σε ρήξη πρωτίστως με τον εαυτό του. Η μεταστροφή του δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιου αποκαλυπτικού ονείρου αλλά μιας οδυνηρής προσωπικής πορείας.

Το «Ευτυχώς ηττηθήκαμε σύντροφοι», γράφει στο βιβλίο του ο Λαζαρίδης, δεν είναι παραδοξολογία. Αφού εξηγήσει τα λάθη του ΚΚΕ, που σε μεγάλο βαθμό πιστεύει ότι οφείλονται στην υποταγή της ηγεσίας του στις σοβιετικές βουλήσεις, καταλήγει:

«Αν είχαμε κερδίσει, αν είχαμε την εξουσία, η χώρα μας θα είχε ακολουθήσει τη μοίρα των άλλων χωρών της Ανατολικής Ευρώπης που προσδέθηκαν στο σοβιετικό άρμα. Θα είχε μετατραπεί σ’ έναν ακόμα δορυφόρο της Μόσχας. Ως γνήσιοι και ορθόδοξοι μαρξιστές λενινιστές, οι Ζαχαριάδης-Ιωαννίδης και Σία θα είχαν επιβάλει τη “δικτατορία του προλεταριάτου”, την προσωπική τους δηλαδή δικτατορία, προκειμένου να στηρίξουν την “αντεπανάσταση” και να οδηγήσουν τη χώρα μας στον “σοσιαλιστικό μετασχηματισμό”. Και επειδή ισχυρή θα ήταν η αντίσταση του δημοκρατικού και φιλελεύθερου ελληνικού λαού, η “δικτατορία του προλεταριάτου” θα έπαιρνε την πιο στυγνή και ανελέητη μορφή. Τηρουμένων των αναλογιών, η πατρίδα μας θα είχε μετατραπεί σε δεύτερη Αλβανία. Το ίδιο, όπως εκείνη, υπανάπτυκτη, καθυστερημένη και ανελεύθερη».

Η λήθη του Εμφυλίου είναι απαραίτητη. Εβδομήντα ένα χρόνια μετά δεν έχει νόημα να τσακωνόμαστε για ένα πολιτικό διακύβευμα (τη «δικτατορία του προλεταριάτου» και τον σοσιαλισμό) που παγκοσμίως, αφού έχασε την όποια ηθική υπόστασή τους ως ιδεολογία της χειραφέτησης, χρεοκόπησε – όταν μάλιστα η δημοκρατία μας έφερε όλους πολύ κοντά, ανεξαρτήτως ιδεολογίας, σε συνθήκες ισονομίας και ισοπολιτείας. Ταυτόχρονα, όμως, η ιδεολογική διαπάλη δεν έχει τελειώσει. Οφείλουμε να ξέρουμε από τι γλίτωσε η χώρα – όσο μάλιστα υπάρχουν οπαδοί κάθε είδους αντιδημοκρατικής εκτροπής.