Ο θεός των μικρών πραγμάτων

Ο θεός των μεγάλων πραγμάτων είναι συχνά τυφλός στη δημοκρατία: η απόπειρα δηλητηριασμού του υπ’ αριθμόν ένα αντικαθεστωτικού της Ρωσίας ελάχιστα ανησυχεί τον Πούτιν, ένας ακόμα πισώπλατος πυροβολισμός κατά άοπλου Μαύρου ελάχιστη διαφορά κάνει για την τύχη των εκλογών ή της οπλοχρησίας στην Αμερική. Φαινομενικά μικρότερης εμβέλειας γεγονότα είναι αυτά που αναδεικνύουν τις ρωγμές και απειλούν τους εχθρούς της δημοκρατίας. Την εικόνα του Τραμπ αποσάθρωσε ο ιός, ενώ το ίδιο παθαίνει και ο Μπόρις Τζόνσον εξαιτίας των βρετανικών «πανελληνίων» εξετάσεων.

Η ιστορία είναι πολλαπλώς διδακτική. Λόγω πανδημίας και αδυναμίας να τελειώσει κανονικά το σχολικά έτος, η κυβέρνηση Τζόνσον αποφάσισε τον βαθμό «απολυτηρίου» των τελειόφοιτων μαθητών, τα περίφημα A-levels, να τον «βγάλει» λογάριθμος, εμπνεύσεως ειδικής ανεξάρτητης επιτροπής, και όχι να τον δώσουν τα σχολεία. Ο λογάριθμος, που είναι κι αυτός, όπως όλα τα θαύματα της τεχνολογίας, ανθρώπινο δημιούργημα, άρα απολύτως υποκείμενο σε σφάλματα, περιείχε εσφαλμένα, ή μάλλον μεροληπτικά, δεδομένα, με αποτέλεσμα να αδικηθούν κατάφωρα πολλοί μαθητές, οι περισσότεροι προερχόμενοι από «μη προνομιούχα» σχολεία. Μπροστά στον σάλο που προκλήθηκε, όχι μόνο, ούτε καν κυρίως, από την αντιπολίτευση (στη Βρετανία, ακόμα και στη Βρετανία του Μπόρις, τα θεσμικά αντίβαρα λειτουργούν ακόμη), ο υπουργός Παιδείας πρώτα στήριξε την επιτροπή και τον λογάριθμο και μετά τα έβαλε μαζί τους, ενώ ο Μπόρις προτίμησε να κατασκηνώσει, δίπλα στο επίσημο κότατζ, σε ξένο χωράφι, από όπου προφανώς δεν μπορούσε να μάθει τέτοιου είδους νέα. Η κυβέρνηση έχασε, κι άλλο, την αξιοπιστία της, με τρόπο που αποτελεί τον εφιάλτη κάθε εξουσίας: συνάσπισε τους πάντες εναντίον της και έθεσε επικεφαλής αυτού του αγώνα όχι ένα πολιτικό κόμμα αλλά μια κοινωνική τάξη – στη συγκεκριμένη περίπτωση, τους γονείς των μαθητών. Το ίδιο είχε πάθει και ο ΣΥΡΙΖΑ με τις φωτιές στο Μάτι.

Ετσι, ενώ η Βρετανία βρίσκεται μπροστά σε πρωτοφανή διπλή κρίση – ύφεση-ρεκόρ λόγω πανδημίας και πιθανότατα έξοδος χωρίς συμφωνία από την Ευρωπαϊκή Ενωση -, ως πολιτικός καταλύτης φαίνεται να δρα όχι η καταστροφική διαχείριση στους κρισιμότατους αυτούς τομείς αλλά η αναστάτωση, και η αδικία, εις βάρος των μαθητών. Δεν έχει νόημα να αναρωτηθείτε αν αυτό είναι λογικό ή δίκαιο. Η δημοκρατία, πέρα από αυτά που μαθαίνουμε στις πανεπιστημιακές αίθουσες για τους τυπικούς κανόνες της, βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε άγραφο «δίκαιο»: «μην προκαλέσεις το κοινό αίσθημα» είναι, από αυτή την άποψη, πιο σημαντικό – όσον αφορά τις πολιτικές του συνέπειες, όχι τη θεσμική του απαξία – από το «μη δείξεις έλλειψη σεβασμού στους νόμους, ακόμα και το Σύνταγμα». Η κυβέρνηση Τζόνσον έκανε ένα μείζον τριπλό σφάλμα: υποτίμησε τη σημασία των «μικρών πραγμάτων», την αίσθηση αλαζονείας που αναδίνει μια «ψυχρή» απόφαση (γιατί να εμπιστευτεί περισσότερο έναν αλγόριθμο από τους ίδιους τους δασκάλους των παιδιών που κρίνονταν;) και την αδικία που προκαλεί η πολλοστή δικαίωση του συνθήματος – που είναι λαϊκιστικό, αλλά συχνά και δίκαιο – «πάλι οι πλούσιοι είναι κερδισμένοι». Οι ψεύτικες απολογίες, τα μπρος – πίσω και τα μπαλώματα ολοκλήρωσαν την καταστροφική εικόνα – που δεν δημιούργησε κανένας επικοινωνιολόγος, αλλά η ίδια η εξουσία με τις κινήσεις της. Οπως ακριβώς ο ΣΥΡΙΖΑ με τις διάφορες υποθέσεις πλουτισμού, και νεοπλουτίστικης συμπεριφοράς, μελών της κυβέρνησής του.

Οπως δεν υπάρχει Ιστορία χωρίς πρόσωπα, με τις δύναμη να εμπνεύσουν και με τα πάθη τους, έτσι και δεν υπάρχει Δημοκρατία χωρίς «ιστορίες» που να αγγίζουν τους πολίτες, αφού δεν χρειάζονται συμβούλια κορυφής για να γίνουν αισθητά και να επηρεάσουν τις ζωές τους (μας). Αυτό δεν είναι «αφήγημα», δηλαδή τεχνητό κατασκεύασμα προς προσπορισμό πολιτικού οφέλους, αλλά ανθρωπιά – απόδειξη, αν χρειαζόταν, ότι η πολιτική είναι μια γήινη τέχνη. Αν ο Τζόνσον και η κυβέρνησή του είχαν ανθρωπιά, θα μπορούσαν να ξεπεράσουν την εκπαιδευτική κρίση. Μη έχοντας, την κάνουν Βατερλώ τους – ή αρχή του βέβαιου πια Βατερλώ τους.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος