«Η ζωή της Κάλλας είναι μια υπέροχη διαφυγή»

Το πρώτο βήμα για να τη γνωρίσει ήταν μια ταινία. Το ντοκιμαντέρ «Maria by Callas» που κυκλοφόρησε πριν από περίπου τρία χρόνια φέρνοντας στο φως όλο το μεγαλείο μα και τις αδυναμίες της προσωπικότητάς της. Η φύση της όμως τον συγκίνησε και η ενασχόληση του Τομ Βολφ με τη Μαρία Κάλλας δεν σταμάτησε στη μεγάλη οθόνη. Ετσι, ο σκηνοθέτης, συνεχίζοντας την εξερεύνησή του στα άδυτα του σύμπαντος της μεγάλης ντίβας, παρουσιάζει την παράσταση «Μαρία Κάλλας: επιστολές και αναμνήσεις» στις 28 και 29 Σεπτεμβρίου στο Ηρώδειο. Βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο που το φθινόπωρο θα κυκλοφορήσει και στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Πατάκη, το έργο συγκεντρώνει πάνω από 350 αδημοσίευτα γράμματα της Κάλλας, γραμμένα από την ίδια στη διάρκεια τριών δεκαετιών της ζωής της. Η αιθέρια Μόνικα Μπελούτσι ανεβαίνει για πρώτη φορά στη θεατρική σκηνή και διαβάζει τις επιστολές αυτές μ’ έναν αισθαντικό τρόπο. Φέρνοντας στο φως κρυφές κι άγνωστες πλευρές της σοπράνο, η ηθοποιός θα ταξιδέψει το κοινό στον βίο και στην καριέρα της μεγάλης ντίβας μέσα από τα ίδια της τα λόγια. Η παράσταση έκανε πρεμιέρα τον περασμένο Νοέμβριο στο Παρίσι και τώρα εκκινεί για τη διεθνή της περιοδεία συμβολικά από την Ιταλία (27/8) και την Ελλάδα. Τις προηγούμενες ημέρες ο Τομ Βολφ βρέθηκε για λίγο στην Αθήνα για την προετοιμασία της παράστασης κι εμείς τον συναντήσαμε στο ξενοδοχείο Χίλτον για να μιλήσουμε για όσα ετοιμάζει στο Ηρώδειο.

Τι θα δει το κοινό στο Ηρώδειο τον Σεπτέμβριο;

Θα δει τη Μόνικα Μπελούτσι να ερμηνεύει περισσότερο κι όχι απλώς να διαβάζει τις επιστολές της Κάλλας, οι περισσότερες εκ των οποίων δεν έχουν δημοσιευτεί ποτέ. Αυτές προέκυψαν από την έρευνα που έκανα για την ταινία και το βιβλίο που είναι σίκουελ της ταινίας. Είναι στην πραγματικότητα μια αυτοβιογραφία που η Κάλλας δεν πρόλαβε ποτέ να γράψει κι έγινε τώρα δυνατό χάρη στις επιστολές της. Το βιβλίο έδωσε ζωή στην περφόρμανς που θα δούμε. Αυτό που θα δει ο κόσμος είναι ένα πολύ προσωπικό στήσιμο, λίγο σαν να μπαίνει στο διαμέρισμα της Κάλλας και να μιλάει λίγο μαζί της μ’ έναν πολύ προσωπικό τρόπο. Ταυτόχρονα, θα πάρει το κοινό μαζί της σ’ ένα ταξίδι μιας ζωής 30 ετών. Επομένως θα δουν τη νέα Κάλλας, την Κάλλας της δεκαετίας του 1960 κι αυτήν στο τέλος της ζωής της. Αλλά περισσότερο από την Κάλλας νομίζω ότι ο κόσμος θα δει τη Μαρία. Και είναι πολύ συμβολικό να φέρνουμε την Κάλλας πίσω στο Ηρώδειο, όπου ξεκίνησε την καριέρα της. Είναι η πρώτη φορά που το πνεύμα της επιστρέφει εκεί με τις δικές της λέξεις μέσω της Μόνικα. Θα είναι μια ειδική βραδιά σε μια ειδική περίοδο. Ο κόσμος χρειάζεται ομορφιά. Ο σκοπός της Κάλλας ήταν μέσω της τέχνης της να φέρνει ομορφιά στις ζωές των ανθρώπων και να τους βοηθά να δραπετεύουν σ’ έναν άλλον κόσμο. Και νομίζω ότι αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε είναι το ίδιο πράγμα. Αυτήν την περίοδο της κρίσης να βοηθήσουμε τον κόσμο να δραπετεύσει κάπου αλλού. Η ζωή της Κάλλας, οι λέξεις της και η μουσική της είναι μια υπέροχη διαφυγή και μια υπέροχη παρηγοριά για την ψυχή που τόσο χρειάζεται.

Τι βρήκατε στη Μόνικα Μπελούτσι που σας θύμισε τη Μαρία Κάλλας;

Πολλά πράγματα. Νομίζω ότι η Μόνικα πραγματικά σχετίζεται με τη Μαρία. Αν και σχετίζεται με την Κάλλας ως καλλιτέχνιδα, ξέρει πολύ καλά τι σημαίνει να είναι καλλιτέχνις και μια παγκόσμια διασημότητα. Τα πάνω και τα κάτω και το πόσο αδύνατο είναι να έχει μια φυσιολογική ζωή. Τη διαρκή μάχη ανάμεσα στη δημόσια και την ιδιωτική ζωή. Ολα αυτά τα πράγματα που ήταν μεγάλο κομμάτι της ζωής της Κάλλας, η Μόνικα μπορεί να τα νιώσει. Κι έτσι να βρει την αλήθεια μέσα στα λόγια που θα διαβάσει. Γιατί τα λόγια της Κάλλας χρειάζονταν κάποιον που πραγματικά καταλαβαίνει τι σημαίνει να είναι πίσω απ’ όλα αυτά. Και τα διαφορετικά στάδια στην αρχή της ζωής της, τι σημαίνει να έχει αυτές τις φιλοδοξίες, αυτά τα όνειρα να γίνει καλλιτέχνις. Κι αργότερα να ζει μέσα σ’ αυτόν τον κόσμο της δόξας και να χρειάζεται να τον αντιμετωπίσει. Η Μόνικα μπορεί να συσχετιστεί και με τη ζωή της πιο μετά, όπου υπάρχει μια αίσθηση θυσίας που έκανε, και όλα όσα υπέφερε στην προσωπική της ζωή. Είναι αρκετά όμορφο το πώς η Μόνικα σχετίζεται με όλα αυτά. Φέρνει πολλή αλήθεια και μπορούμε ν’ ακούσουμε αυτά τα λόγια σαν να μιλάει η Μόνικα – Μαρία. Υπάρχει μια περίεργη χημεία μεταξύ των δύο γυναικών. Και ο τρόπος που ήθελα να κάνω τη σκηνοθεσία είχε πολλή σχέση με αυτό. Γιατί το φως, η σκηνή, ο καναπές, το φόρεμα που φοράει η Μόνικα κι ανήκε στην Κάλλας, όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα να υπάρχει μια χημεία ώστε σε κάποια στιγμή το κοινό δεν ξέρει αν βλέπει τη Μόνικα ή την Κάλλας. Κι αυτό είναι ο σκοπός που προσπαθώ να πετύχω με τη σκηνοθεσία. Αυτό είναι το μυστήριο και η μαγεία της τέχνης. Να προσπαθείς να φέρεις στη ζωή κάτι από μια άλλη διάσταση.

Εξέφρασε η Μόνικα κάποιους φόβους ή προσδοκίες απ’ αυτόν τον ρόλο;

Στην αρχή φοβόταν ν’ ανέβει σ’ αυτή τη σκηνή γιατί ήταν η πρώτη φορά που θα έπαιζε στο θέατρο. Είπε ότι δεν μπορούσε να πει «όχι». Ηταν κάτι που την έσπρωχνε να δεχτεί. Αν και είχε κι άλλες προσφορές για θέατρο που είχε απορρίψει. Είχα την αίσθηση ότι την έσπρωξε κάτι πιο δυνατό – κάτι σαν το πνεύμα της Κάλλας και η σχέση που ανέπτυξε μ’ αυτήν πολύ γρήγορα μέσω του κειμένου τής έδωσαν τη δύναμη και τη διάθεση να προχωρήσει. Επρεπε να δουλέψουμε στη διαχείριση του φόβου, αλλά είναι υπέροχη. Είναι υπέροχο να δουλεύεις μαζί της γιατί είναι τελειομανής, όπως ήταν η Κάλλας και είμαι κι εγώ. Πάντα θέλουμε περισσότερα και θέλουμε να τα κάνουμε καλύτερα και κάθε παράσταση φέρνει κάτι επιπλέον. Κι αυτό είναι πολύ συναρπαστικό για μένα, να συνεχίσω αυτή τη δουλειά μαζί της. Οπως και η διεθνής περιοδεία που ξεκινάει και η παρουσίαση σε τόσες διαφορετικές γλώσσες, χώρες είναι συναρπαστικές.

Πότε πρωτομάθετε για τον μύθο της Κάλλας;

Πριν από περίπου επτά χρόνια. Οταν έμενα στη Νέα Υόρκη, δεν ήξερα πολλά γι’ αυτήν, μέχρι που πήγα για πρώτη φορά στην όπερα κι άκουσα την πρώτη ηχογράφηση της Κάλλας. Ενιωσα σαν να με χτύπησε αστραπή και ξεκίνησα αυτό το ταξίδι που μου πήρε πέντε χρόνια για να κάνω την ταινία. Είχε μια απίστευτη επιτυχία σε 48 χώρες του κόσμου. Και μετά ήρθε το βιβλίο, που είναι σίκουελ, και προχώρησα ακόμα πιο βαθιά στις προσωπικές στιγμές και τη ζωή της Κάλλας. Ηταν ένα ιδιαίτερο ταξίδι αυτό που έκανα μαζί της.

Τι διαβάσατε στις επιστολές της και σας εξέπληξε για τη ζωή της;

Δεν ξέρω από πού να αρχίσω. Το βιβλίο έχει περισσότερες από 300 επιστολές που αποκαλύπτουν τόσο πολλά για εκείνη, σε κάθε στάδιο της ζωής της. Γιατί είναι σαν να είσαι στα παρασκήνια της ζωής της, μαζί της σε κάθε βήμα. Οι επιστολές καλύπτουν όλα τα χρόνια. Δεν υπάρχει μία χρονιά που να μην καλύπτεται. Εγώ, αν κι έκανα το ταξίδι των πέντε ετών για την ταινία, ανακάλυψα πολύ περισσότερα που με έκαναν να καταλάβω κάποια πράγματα καλύτερα. Αποκαλύπτουν τόσο πολλά για την προσωπικότητά της. Πώς αλλάζει με τα χρόνια, τις αποφάσεις που πήρε και γιατί τις πήρε στην προσωπική κι επαγγελματική της ζωή. Ολη την προσπάθεια που κατέβαλε στα πρώτα χρόνια – κανένας δεν μπορούσε να φανταστεί ότι θα ήταν τόσο δύσκολο. Οι άνθρωποι δεν τη συμπαθούσαν και τόσο, δεν την καταλάβαιναν ως τραγουδίστρια, κάτι που είναι τρελό. Τις αδικίες από τα «σκάνδαλα», όπου προσπαθούσε ξανά και ξανά να απολογηθεί ότι δεν είναι ένοχη. Είναι ενδιαφέρον να δει κανείς πόσο άδικες ήταν μαζί της οι εφημερίδες και πώς έγιναν κάποια πράγματα που ξέρουμε. Και το τελευταίο κομμάτι είναι διαφωτιστικό γιατί γνωρίζουμε ότι ήταν μάλλον μόνη της στα τελευταία χρόνια της ζωής της, αλλά ήταν επίσης πληγωμένη από την αγάπη που έχασε και την καριέρα που έχασε εξαιτίας της. Αφησε την καριέρα της για τον Ωνάση και η φωνή της δεν ήταν πλέον η ίδια. Πηγαίνεις σιγά σιγά προς τη δύση ενός μεγάλου μύθου και νιώθεις ότι ο μύθος δύει όλο και περισσότερο. Στις τελευταίες επιστολές βλέπεις πως το φως σβήνει κι αυτό είναι πολύ συγκινητικό. Είναι περισσότερο συγκινητικό γιατί το έχεις δει όλο από την αρχή. Βασικά, έχεις ζήσει τη ζωή κάποιας. Είναι σαν να πηγαίνεις από την ανατολή μέχρι τη δύση μιας σπουδαίας καλλιτέχνιδας.

Τι θα θέλατε να πάρουν μαζί τους οι θεατές από την παράσταση φεύγοντας;

Το ίδιο όπως όταν βλέπουν την ταινία ή διαβάζουν το βιβλίο. Γιατί η δουλειά μου είναι του αγγελιαφόρου που φέρει τη φωνή της στο προσκήνιο μαζί με την αλήθεια. Αυτό που θα ήθελα είναι το κοινό να αισθανθεί ότι τη γνώρισε, τη συνάντησε. Αν και το βιβλίο, η ταινία και η παράσταση δοκιμάζουν διαφορετικές προσεγγίσεις. Μακάρι το κοινό να αισθανθεί ότι πέρασε χρόνο με την Κάλλας σ’ ένα διαμέρισμα, σε μια άλλη διάσταση, και κατάφερε να τη γνωρίσει και συγκινήθηκε από το ποια ήταν τόσο ως γυναίκα όσο και ως καλλιτέχνις. Επιπλέον, από δω και πέρα, όταν θα ακούει τα τραγούδια της, να συγκινείται ακόμα περισσότερο γιατί θα καταλαβαίνει όλα όσα ήταν πίσω από αυτή τη φωνή.

info

«Μαρία Κάλλας: επιστολές και αναμνήσεις»

Στις 28 και 29 Σεπτεμβρίου,  στις 21.00, στο Ωδείο Ηρώδου

Αττικού (είσοδος 10–100 ευρώ, προπώληση www.ticketservices.gr)