Η Κίνα, η Δύση και η πολυπολικότητα

Αν και μετά την πανδημία τα δημοσιεύματα που αναφέρονται στην Κίνα έχουν πολλαπλασιαστεί, η αλήθεια είναι ότι και πριν από αυτή ήταν σχεδόν αδύνατο να διαβάσουμε ειδήσεις δίχως να συναντήσουμε αρθρογραφία που να αναφέρεται στην Κίνα και ευρύτερα στην Ασία.

Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960, η Ασία ήταν η φτωχότερη ήπειρος στον κόσμο σε επίπεδο εισοδήματος. Οπως αναφέρει ο Deepak Nayyar στο πρόσφατο βιβλίο του «Resurgent Asia», η βαθιά απαισιοδοξία για τις οικονομικές προοπτικές της Ασίας, που εξέφρασε ο σουηδός οικονομολόγος Gunnar Myrdal στο βιβλίο του «Asian drama» το 1968, ήταν ευρέως διαδεδομένη.

Από τότε, ωστόσο, η Ασία γνώρισε έναν βαθύ μετασχηματισμό και μια αλματώδη ανάπτυξη. Το 2016, όπως αποκαλύπτουν τα στοιχεία του ΟΗΕ, η Ασία αντιπροσώπευε το 30% του παγκόσμιου εισοδήματος, το 40% της παγκόσμιας παραγωγής και πάνω από το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου. Στην Κίνα μετά το τέλος της μαοϊκής περιόδου και την άνοδο του Deng Xiaoping, ξεκίνησε μια διαδικασία μετασχηματισμού. Οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις απελευθέρωσαν τις δυνάμεις της αγοράς και το άνοιγμα στον κόσμο είχε ως αποτέλεσμα τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου εκατομμυρίων Κινέζων, που βγήκαν από το κοινωνικό περιθώριο της φτώχειας. Από το 1978 έως το 2015, ο μέσος ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης της Κίνας ήταν 10%.

Σήμερα η Κίνα είναι η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο ανά ισοτιμία αγοραστικής δύναμης. Ωστόσο, ένα συχνό λάθος των αναλυτών της Δύσης είναι η τάση να εξετάζουν την περιοχή ως ενιαία και πολλές φορές σαν η Ασία να είναι μια «Κίνα plus». Δεδομένου του μεγέθους και της ποικιλομορφίας της ασιατικής ηπείρου, η εξέταση της περιοχής ως ενιαίας είναι λάθος.

Η Ασία είναι ένα αχανές μωσαϊκό μικρόκοσμων. Οι διαφορές μεταξύ των χωρών είναι σημαντικές, τόσο σε γεωγραφικό επίπεδο όσο και στα πληθυσμιακά μεγέθη, την ιστορία των εθνικιστικών κινημάτων, τα επίπεδα του εισοδήματος, αλλά και τα πολιτικά συστήματα, καθώς στην Ασία συναντούμε αυταρχικά καθεστώτα και δημοκρατίες. Η ασιατική οικονομική ζώνη εκτείνεται από την αραβική χερσόνησο και την Τουρκία στα δυτικά έως την Ιαπωνία και τη Νέα Ζηλανδία στα ανατολικά, και από τη Ρωσία στον βορρά έως την Αυστραλία στον νότο.

Ο Parag Khanna, στο βιβλίο του «The Future Is Asian: Global Order in the Twenty-first Century», σημειώνει πως ένα ακόμη λάθος που κάνουν συχνά οι δυτικοί αναλυτές είναι ότι επιχειρούν να εξηγήσουν και να διαμορφώσουν στρατηγικές με τα παλιά εργαλεία του διπολικού κόσμου. Στην προσπάθεια αναζήτησης του «Νο 1» αντιμετωπίζουν την αναδυόμενη Ασία σαν απειλή και σαν «ανωμαλία» της παγκόσμιας ισχύος ενώ θα έπρεπε να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα. Η Ασία δεν αντικαθιστά τις Ηνωμένες Πολιτείες ή τη Δύση. Ο κόσμος έχει αλλάξει. Η Βόρεια Αμερική, η Ευρώπη και η Ασία αντιπροσωπεύουν τρία σημαντικά κέντρα ισχύος.

Σήμερα η Ευρωπαϊκή Ενωση κατέχει τον πιο σημαντικό ρόλο στο παγκόσμιο εμπόριο αφού εξακολουθεί να ηγείται παγκοσμίως ως προς το μέγεθος της αγοράς, όπως εξακολουθεί να ηγείται στην ποιότητα των δημοκρατικών θεσμών και στο βιοτικό επίπεδο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να είναι η κορυφαία παγκόσμια στρατιωτική δύναμη με παντοδύναμες χρηματοοικονομικές αγορές. Η Κίνα είναι μια υπερδύναμη, αλλά η άνοδός της επιβεβαιώνει την πολυπολικότητα του κόσμου, δεν την αντικαθιστά.

Η Βασιλική Σουλαδάκη είναι διεθνολόγος με μεταπτυχιακές σπουδές στις Ευρωπαϊκές και Διεθνείς Σχέσεις από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών