Πας {CR}ή έρχεσαι, {CR}δεν ξέρεις

Τη γνωρίσαμε από την «Περσέπολη», το αυτοβιογραφικό graphic novel για ένα παιδί που μεγαλώνει στα δύσκολα χρόνια της ισλαμικής επανάστασης. Η ιρανή Μαριάν Σατραπί, που ζει στη Γαλλία, δημιούργησε την ταινία «Ραδιενεργή», τη βιογραφία της Μαρί Κιουρί. Δεν σταματά να είναι η φωνή των προσφύγων: «Κάποιοι νομίζουν ότι πας στη χώρα τους για να τους πάρεις τη δουλειά. Εάν φεύγουμε από το σπίτι μας, είναι επειδή δεν έχουμε άλλη επιλογή».

H Αμερική αναζητά την ταυτότητά της. Εμφανίστηκε πριν από λίγο καιρό στο Πόρτλαντ στις 2 τα ξημερώματα, στη διάρκεια αντιρατσιστικής διαδήλωσης. Ηταν ολόγυμνη και φορούσε μόνο μια μάσκα στο πρόσωπό της. Περπάτησε αγέρωχη μπροστά από τους άνδρες των δυνάμεων ασφαλείας, πήρε στάσεις μπαλέτου και έκατσε στον δρόμο χωρίς να πει κουβέντα. Οι αστυνομικοί έδειχναν αμήχανοι. Οι εφημερίδες την αποκάλεσαν «γυμνή Αθηνά». Και έκαναν λόγο για την ήρεμη δύναμη της θηλυκής αρχής.

«Ζούμε στον 21ο αιώνα, όμως η νοοτροπία μας είναι ακόμα εκείνη του 1453». Ο τούρκος καθηγητής Ιστορίας Τανέρ Ακσάμ μιλά για «ντροπή» σχετικά με την μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, αλλά προσθέτει πως «δεν διαθέτουν όλοι την πολιτιστική λεπτότητα να αντιληφθουν το νόημα της λέξης αυτής». Μιλά για βαρβαρότητα και επικαλείται τον ρώσο διανοούμενο του 19ου αιώνα Νικολάι Ντενιλέφσκι που έκανε διάκριση μεταξύ των κοινωνιών που δημιουργούν πολιτισμό κι εκείνων που τον καταστρέφουν. «Στο τέλος κερδίζει πάντα ο πολιτισμός».

Οταν λέει πως ο τίτλος της νέας του παράστασης είναι «Γιατί δεν υπάρχει ελπίδα» όλοι νομίζουν πως αστειεύεται. «Ομως το εννοώ», διευκρινίζει ο Τζον Κλις των Μόντι Πάιθονς. «Δεν θέλω να πω ότι δεν υπάρχει ελπίδα για εμάς ως άτομα, αλλά ότι δεν υπάρχει ελπίδα να ζήσουμε σε μια ευγενική, έξυπνη, καλά οργανωμένη κοινωνία. Κυρίως γιατί οι άνθρωποι δεν μπορούν να φανταστούν καν πως είναι μια τέτοια κοινωνία».

«Κανένας συγγραφέας δεν νομίζει πως η δουλειά των ιστορικών είναι εύκολη». Η βρετανή συγγραφέας Χίλαρι Μαντέλ είναι και πάλι υποψήφια για το βραβείο Booker με το τελευταίο βιβλίο της συναρπαστικής τριλογίας της για τον Τόμας Κρόμγουελ «Ο καθρέφτης και το φως». Μπορεί η ιστορική λογοτεχνία να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα το παρελθόν; «Φυσικά. Διότι στρέφει την προσοχή μας στο 99,9% της ανθρώπινης δραστηριότητας που ποτέ δεν έχει καταγραφεί – και το οποίο μπορούμε μόνο να κατανοήσουμε μέσα από τη φαντασία μας».

«Αυτό τον καιρό έχω φοβηθεί περισσότερο απ’ όλα τον φόβο». Ο Χοάν Μανουέλ Σεράτ είναι ένας από τους μεγάλους σύγχρονους ισπανούς τραγουδοποιούς. «Διαβάτη, δεν υπάρχει δρόμος. Βαδίζοντας ανοίγεις δρόμο…» τραγούδησε τους στίχους του Αντόνιο Ματσάδο. Τον καιρό της καραντίνας δεν έγραψε. Αφιέρωσε τον χρόνο του στο να ακούει τα πουλιά στον κήπο του στη Βαρκελώνη. «Το καλύτερο που μας άφησε η πανδημία ήταν η γενναιότητα πολλών ανθρώπων». Και το χειρότερο; «Η αδυναμία μας να μάθουμε από τη γενναιότητα αυτή, που ξεχάσαμε πολύ γρήγορα».