Ιαπωνοποίηση

Οι νομισματικές και δημοσιονομικές Αρχές έδρασαν επιθετικά για να αντιμετωπίσουν τις οικονομικές επιπτώσεις από την πανδημία. Η Ευρωπαϊκή Ενωση, ειδικότερα, δημιούργησε ένα Ταμείο Ανάκαμψης ύψους 750 δισεκατομμυρίων ευρώ, στο οποίο περιλαμβάνεται και η έκδοση των λεγόμενων «ομολόγων ανάκαμψης», τα οποία θα χρηματοδοτούνται από τον πολυετή κοινοτικό προϋπολογισμό και, ενδεχομένως, από τη θέσπιση κοινών φόρων.

Αυτός είναι ένας εντελώς νέος κόσμος για όλες τις ανεπτυγμένες χώρες εκτός από μία: την Ιαπωνία. Δεν είναι εκείνος ο «ωραίος» κόσμος της δεκαετίας του 1990, χαρακτηριστικά του οποίου ήταν ο σταθερός πληθωρισμός, η αμετάβλητη παραγωγή, η δημοσιονομική σύνεση και μια μικρού βεληνεκούς παρέμβαση από τις κεντρικές τράπεζες στα βραχυπρόθεσμα επιτόκια προκειμένου να ικανοποιηθεί ο στόχος του πληθωρισμού.

Αλλά αυτός ο ταραγμένος κόσμος δεν μοιάζει ούτε με τον κόσμο της δεκαετίας του 1970, χαρακτηριστικά του οποίου ήταν ο υψηλός πληθωρισμός, η ασταθής παραγωγή, οι δημοσιονομικές σπατάλες και μια εξαιρετικά προσαρμοστική νομισματική πολιτική.

Στον σημερινό κόσμο, ο πληθωρισμός είναι πολύ χαμηλός και αναμένεται να παραμείνει χαμηλός, ενώ οι νομισματικές Αρχές απολαύουν σημαντικής εμπιστοσύνης – πολύ περισσότερης από το παρελθόν. Για τις ανεπτυγμένες χώρες η διάκριση ανάμεσα στη νομισματική και τη δημοσιονομική πολιτική είναι καθαρά ακαδημαϊκή, ενώ η αναδιάρθρωση του χρέους μη ρεαλιστική.

Αυτή ακριβώς είναι εδώ και δεκαετίες η περίπτωση της Ιαπωνίας. Στη χώρα αυτή ο πληθωρισμός είναι πολύ χαμηλός, τα επιτόκια αρνητικά και η σχέση του δημόσιου χρέους με το ΑΕΠ φτάνει ως ποσοστό το 200%, με την Κεντρική Τράπεζα να κατέχει σε τίτλους το 70% από αυτό.

Οι περισσότερες χώρες δεν έχουν αντιληφθεί ακόμη αυτό το πρόβλημα, το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε ένα αποπληθωριστικό σπιράλ. Για να αποφευχθεί αυτός ο κίνδυνος, θα χρειαστεί μια δημιουργική και συντονισμένη προσέγγιση στη νομισματική και τη δημοσιονομική πολιτική.

Η πρόκληση είναι μεγάλη στην ευρωζώνη, όπου η νομισματική πολιτική είναι κοινή, αλλά όχι και η δημοσιονομική. Απαιτείται ένα θεσμικό πλαίσιο, πολύ διαφορετικό από αυτό που δημιουργήθηκε με το Σύμφωνο του Μάαστριχτ. Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες θα πρέπει να ξεκινήσουν αμέσως τις συζητήσεις γι’ αυτό το νέο πλαίσιο.

Σε μια νομισματική ένωση, η δυναμική είναι πιο σύνθετη. Ο συντονισμός και η συνεργασία δεν μπορεί να ορίζονται από τυπικές δομές, καθώς είναι εξαιρετικά σημαντικές παράμετροι. Οι νομισματικές και οι φορολογικές Αρχές θα πρέπει βρουν το κατάλληλο μείγμα πληθωρισμού, παραγωγής, επιτοκίων και εθνικού χρέους. Αυτό το μείγμα θα επηρεάσει βέβαια το πρόγραμμα αγοράς ομολόγων της ΕΚΤ με πρώτη τη γεωγραφική αναλογία των ομολόγων που θα αποκτήσει.