Μόνο το κράτος γνωρίζει το σωστό;

Σε καιρό πανδημίας, είναι αντιληπτό και εύλογο, μέχρι ενός σημείου, ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα περιορίζονται για να διαφυλαχθεί το ύψιστο αγαθό της υγείας και της ζωής. Αυτό όμως επ’ ουδενί πρέπει να καταλήγει σε παραβίαση των άλλων δικαιωμάτων. Επιτρεπτός είναι μόνο ο περιορισμός που δικαιολογείται για λόγους προστασίας της υγείας. Ποτέ όμως στο επίπεδο της υποτίμησης των υπόλοιπων έννομων αγαθών. Οπως είναι η ελευθερία της έκφρασης.

Είμαι ένθερμος υποστηρικτής του περιορισμού της ελεύθερης έκφρασης για σκοπούς προάσπισης άλλων ανθρώπινων δικαιωμάτων. Η ελεύθερη έκφραση είναι μεν καθολικό αγαθό, δηλαδή μπορείς καθείς να το ασκεί, αλλά δεν είναι απόλυτο. Σαφώς και επιδέχεται περιορισμούς λόγω πανδημίας, αλλά μόνο εφόσον είναι απολύτως αναγκαίοι για την προστασία της δημόσιας υγείας. Η δημόσια υγεία δεν απειλείται από τη διάδοση απόψεων αντιεπιστημονικών και ουτοπιστικών περί μη ύπαρξης του κορωνοϊού ή περί μη επικινδυνότητάς του. Οι απόψεις από μόνες τους δεν ανταγωνίζονται τη δημόσια υγεία και δεν την απειλούν.

Εάν όμως αυτές οι απόψεις αρχίζουν να οργανώνονται σε μορφή και δυναμική που μπορεί να προκαλέσει τον φόβο σε τμήμα του πληθυσμού με αποτελέσματα αθέτηση υποχρεώσεών τους, όπως π.χ. η χρήση μάσκας, τότε μπορούν να επέλθουν σοβαροί κίνδυνοι. Οι κίνδυνοι αυτοί καθιστούν αξιόποινη τη διασπορά ψευδών ειδήσεων μόνον εφόσον απειλούν την οικονομία ή τον τουρισμό ή τη εθνική άμυνα ή τις διεθνείς σχέσεις της χώρας, κατά το άρθρο 191 του Ποινικού Κώδικα. Η δημόσια υγεία δεν προβλέπεται ευθέως ως περίπτωση θιγόμενου αγαθού για το οποίο ο ποινικός κώδικας επιτρέπει τη δίωξη διασποράς ψευδών ειδήσεων. Επομένως, το εν λόγω άρθρο δύσκολα μπορεί να συνδεθεί με τον σκοπό της δίωξης θεωριών συνωμοσίας για τον κορωνοϊό, χωρίς να παραβιαστεί η ελευθερία της έκφρασης.

Υπάρχουν βεβαίως και άλλες νομικές βάσεις που θα μπορούσαν να ενεργοποιήσουν την αυτεπάγγελτη αξίωση της πολιτείας για προστασία της δημόσιας υγείας. Ενα τέτοιο παράδειγμα είναι πρόκληση για τέλεση πλημμελήματος (186 ΠΚ). Αλλες νομικές βάσεις μπορούν επίσης να ψηφιστούν, ως μέρος του «δικαίου της πανδημίας». Το κράτος δικαίου πάντως δεν θα ανεχθεί ένα τέτοιο ιδιώνυμο. Οι περιστασιακές πλειοψηφίες, όταν υστεριάζουν νομοθετικά, οδηγούνται συνήθως σε αντισυνταγματικές αποφάσεις.

Ο Βασίλης Σωτηρόπουλος είναι δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω