Η Ελλάδα απέναντι σε οθωμανικές εμμονές

Ο Μωάμεθ ο Πορθητής μετά την άλωση της Πόλης (29.5.1453) εισήλθε στη Μεγάλη Εκκλησία και αφού αναγνώσθηκαν σύμφωνα με το ισλαμικό τυπικό οι σχετικές ευχές, ο ίδιος ανέβηκε επί της Αγίας Τραπέζης του ναού και με κατεύθυνση προς τη Μέκκα προσευχήθηκε, καθιστώντας αυτοδικαίως τη Μεγάλη Εκκλησία τέμενος. Τη «δόξα» του ζήλεψε ο πρόεδρος της Τουρκίας, επιθυμώντας να καταστεί ο νέος Πορθητής και ο αναγεννητής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ακριβώς την ημέρα της επετείου της Συνθήκης της Λωζάνης, με την οποία ιδρύθηκε η σημερινή Τουρκική Δημοκρατία.

Στόχος του είναι μέσω μιας κορυφαίας συμβολικής πράξης, να διεκδικήσει την ηγεσία του μουσουλμανικού κόσμου και ταυτόχρονα να επανασυνδέσει τη νέα «Τουρκία» με το οθωμανικό παρελθόν και ό,τι αυτό συνεπάγεται. Δεν είναι μια απλή συμβολική πράξη που προσβάλει τον πολιτισμένο κόσμο, ανεξαρτήτως θρησκεύματος, αλλά μια κορυφαία πράξη με αφετηριακή αναφορά στη νέα οθωμανική αυτοκρατορία που οραματίζεται… επιφέροντας μόνο δεινά κυρίως στους εμπνευστές της.

Η επιθυμία του σημερινού τουρκικού καθεστώτος όχι απλά να αμφισβητήσει ή να επαναδιαπραγματευτεί τμήματα της συνθήκης της Λωζάνης, αλλά να επιτύχει την κατάργησή της είναι εξαιρετικά επικίνδυνη. Ας μην ξεχνάμε ότι η συνθήκη αυτή αναθεώρησε την προηγουμένη Συνθήκη των Σεβρών (10.8.1920), χωρίς να αναθεωρήσει τη βασική της αρχή που ήταν η κατάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Κατήργησε, όμως, τη βασική αρχή της κυριαρχίας και ελέγχου της Ελληνικής Πολιτείας επί των πέντε κορυφαίων λιμένων της Ανατολικής Μεσογείου (Πειραιάς, Θεσσαλονίκη, Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη και Αλεξάνδρεια), η οποία θα καθιστούσε την ελληνική οικονομία παγκόσμια υπολογίσιμη δύναμη. Η συνθήκη της Λωζάνης διαμοίρασε τον έλεγχο των λιμένων και οδήγησε σε μια οικονομική υπανάπτυξη την περιοχή. Σήμερα, όμως, δεν υφίστανται οι πολιτικές συνθήκες του 1920, αφού η Ελλάδα είναι μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, γεγονός που διασφαλίζει τα συμφέροντα των συμμάχων… και ό,τι αυτό συνεπάγεται στην Ανατολική Μεσόγειο μέσω της παράλληλα ειδικής σχέσης με την Αίγυπτο και το Ισραήλ.

Η ευθέως διατυπωθείσα άρνηση της Τουρκίας να αναγνωρίσει τη Βυζαντινή Κληρονομιά του Ελληνικού Κράτους, μόνο τυχαία δεν είναι. Η Ελλάδα μετά την αποτυχία της Μικρασιατικής Εκστρατείας (1922), που διεξήχθη καθ’ υπόδειξη των συμμάχων, δεν απεμπόλησε τη Βυζαντινή της Κληρονομιά και πέτυχε να διασφαλίσει το κυρίαρχο δικαίωμά της να είναι ο γνήσιος κληρονόμος της σε διεθνές επίπεδο. Με νέες συνθήκες, όπως η συνθήκη εισδοχής στην τότε ΕΟΚ και τις συνθήκες ευρωπαϊκής ενοποίησης αναγνώρισε πλήρως τα δικαιώματά της.

Η παρέμβαση της Ελλάδας στο ζήτημα της προστασίας της Αγίας Σοφίας είναι αυτοδίκαια και αυτονόητη και θέτει ευθέως σειρά θεμάτων, τα οποία η σημερινή Τουρκία αντιλαμβάνεται ως μια υποθήκη για την επόμενη ημέρα της κατάργησης της Συνθήκης της Λωζάνης, και όχι πράξη ενός πολιτισμένου κράτους που σέβεται τον παγκόσμιο πολιτισμό και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Αυτή η διαφορά προσέγγισης, ασφαλώς θα αποτελέσει το κορυφαίο διακύβευμα, του οποίου τυπικό μέρος είναι η ελληνική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, αλλά ουσιαστικό ποιος θα ελέγξει την Ανατολική Μεσόγειο!

Ο Ιωάννης Αντ. Παναγιωτόπουλος είναι αν. καθηγητής Γεν. Εκκλ. Ιστορίας στο ΕΚΠΑ