Οταν τραγουδούσε το ζούδι

Στο χωριό με φώναζαν «η εγγονή του Στρατολάτη». Δεν είχα όνομα και το περηφανευόμουν. Ας έμεναν οι τυπικότητες για την πόλη, για το σχολείο, αργότερα για το πανεπιστήμιο και ακόμα πιο μετά για τη δουλειά. «Η εγγονή του Στρατολάτη» ήταν τίτλος. Ανοιγε όλες τις πόρτες των μαγαζιών και τις καρδιές των χωρικών. Ολοι μού ήταν οικογένεια, όλοι μού ήταν θείες και θείοι και ξαδέρφια, όλες οι ταράτσες δικές μου για παιχνίδι, όλα τα τραπέζια μού είχαν φαγητό, όλα τα πλατύσκαλα του χωριού για τα πόδια μου, ήξερα απέξω κάθε εξόγκωμα κι αγριόχορτα που φύτρωναν ανάμεσα στις πέτρες, τρέχοντας ν’ ανέβω στην Αγια-Τριάδα για να φάω χαλβά απ’ τα χέρια της θείας Σταυρούλας, με τα μαλλιά της πάντα κότσο και τα τραχιά χέρια της να με αγκαλιάζουν. «Ελα, μάνα μου, φάε ένα κομματάκι ακόμα…» έλεγε και γελούσε ο θείος ο Νικήτας και φωτιζόταν το σπίτι μπλε απ’ τα μάτια του.

Ηταν κληρονομικά αυτά τα μάτια. Μπορεί όχι το χρώμα, την έκφραση, όμως, αυτή την «οπτική αγκαλιά» που εξαπέλυαν, την είχε και ο παππούς μου και απ’ ό,τι είχα δει στις φωτογραφίες κι ο δίδυμος αδελφός του, ο Αντρίκος, που έφυγε παλικάρι το 1943 από φυματίωση. Ετσι του άσπρισαν τα μαλλιά, εν μια νυκτί, έλεγε και ξανάλεγε, μέχρι που γνώρισε τη γιαγιά μου ένα απόγευμα, την είδε μέσα από τη βιτρίνα ενός μαγαζιού να πλέκει. Πέντε πουλόβερ αγόρασε μέχρι να της ζητήσει ραντεβού και μπορεί να μην ξαναβρήκαν το καστανό τους χρώμα τα μαλλιά του, αλλά άνοιξε ξανά τη θήκη τού μαντολίνου και την καρδιά του.

Οταν δεν ασχολιόταν με αριθμούς για το υπουργείο Οικονομικών που δούλευε, έπαιζε δημοτικά ή τα άκουγε στο πικάπ. Μια τέτοια στιγμή, του γεννήθηκε η ιδέα του διαγωνισμού. Κάθε χρόνο τον Ιούλιο, στο πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής, μαζεύονταν απ’ όλη την Αρκαδία κι ακόμα μακρύτερα, τραγουδούσαν, χόρευαν κι έτρωγαν καλαμάκια χοιρινό με ψωμί. Ετρεχα μαζί με τ’ άλλα παιδιά ανάμεσα στους πάγκους και τις τέντες, έπαιρνα ό,τι ήθελα ξέροντας ότι θα το πλήρωνε εκείνος αργότερα και χωνόμουν αγκομαχώντας ανάμεσα στα πόδια των μεγάλων για να χορέψω κι εγώ. Τραγουδούσαν που τραγουδούσαν, σκέφτηκε ο παππούς μια μέρα, γιατί να μην οργάνωναν έναν διαγωνισμό τραγουδιού, με τέτοιες ωραίες φωνές, να καμαρώνει και το χωριό; Το ‘πε και το ‘κανε. Δεκάδες επίδοξοι τραγουδιστές κατέφθαναν απ’ όλη την Πελοπόννησο. Το πανηγύρι κάθε χρόνο είχε ολοένα και περισσότερους πάγκους με παιχνίδια, φαγητά κι όνειρα. Ξύλινες καρέκλες στήνονταν σε ημικυκλική θεατρική διάταξη για να κάθονται οι ηλικιωμένοι και οι επίσημοι, όπου καθόμουν κι εγώ με τη γιαγιά με υπερηφάνεια. Ο παππούς πάντα πρωτοκαθεδρία, με τα τετράγωνα σκούρα γυαλιά ηλίου, να ανακοινώνει τους υποψηφίους κι ο θείος Νικήτας να σέρνει τον χορό κάτω απ’ το λιοπύρι και να τα σφυρίγματα και να οι φιγούρες, κι έτσι τον θυμάμαι ακόμα, σχεδόν σαράντα χρόνια μετά, να απογειώνεται με μια στροφή στον ουρανό.

Ημουν σχεδόν έξι εκείνο το καλοκαίρι του 1978, που τους άκουσα να μιλούν στη βεράντα πίνοντας ελληνικό «τι θα τραγουδήσει αυτό το “ζούδι”, δώδεκα χρονών είναι όλος κι όλος» – εγώ με τα ζούδια έπαιζα καθημερινά στα σκαλάκια της εισόδου προσπαθώντας να τα ανεβάζω με ξυλάκια μέχρι την εξώπορτα, μην και πατήσουμε κανένα -, «έλα, Χρηστάκο μου, ορφανό είναι, άσ’ το», απάντησε εκείνη, χαϊδεύοντάς του τα μαλλιά στον κρόταφο για να τα ισιώσει. Το ζούδι, ο Κανέλλος, έφτασε μαζί με τον θείο του την Κυριακή πολύ νωρίς, όταν ακόμα στηνόντουσαν οι πάγκοι. Μας το είπαν αυτοί που έψηναν τα σουβλάκια, γιατί τον κέρασαν ένα, έτσι όπως τα κοίταζε. Εφαγε, ήπιε το νερό που πάγωνε τα δόντια από τη βρύση της εκκλησίας και στήθηκε να περιμένει όρθιος στα δεξιά του πάλκου, παρέα με τους μουσικούς που είχαν αρχίσει τις πρόβες. Σηκώθηκα από τις καρέκλες των επισήμων και πήγα κοντά. «Τι θα τραγουδήσεις;» ρώτησα. «Είναι έκπληξη», απάντησε, «για τη μάνα μου, δεν σ’ το λέω». «Και πού την ξέρω εγώ τη μάνα σου για να της το πω, έλα, πες μου!» επέμενα, αλλά τίποτα. «Θα τ’ ακούσει κι από ‘δώ!» είπε και μ’ έσπρωξε να φύγω. Τον παράτησα κι εγώ και επέστρεψα στη θέση μου. Ο διαγωνισμός ξεκίνησε, περνούσε η ώρα, τίποτα, δεν έφτανε η σειρά του, κόντευα να σκάσω. Με τα πολλά, ο παππούς φώναξε το όνομά του. Στήθηκε λοιπόν στη μέση της σκηνής και πριν προλάβει να ξεκινήσει η μουσική άρχισε να τραγουδάει.

Μωρέ καλώς το τ’ αηδονάκι μου

Που ‘ρθε στη γειτονιά μου

Πουρνό που ‘ρθε και κελάηδησε

Και μου ‘βαλε μαράζι

Ο παππούς έβγαλε τα μαύρα του γυαλιά, λες κι ήθελε να ακούει και με τα μάτια και οι μουσικοί δεν έπαιξαν τίποτα μέχρι το τέλος. Κάπου μακριά, στις στροφές του Αρτοζήνου, βούιζαν οι μηχανές των αυτοκινήτων που απομακρύνονταν ή πλησίαζαν τους αγαπημένους τους. Το «ζούδι» πήρε το πρώτο βραβείο κι εγώ δεν είδα ποτέ ξανά τον παππού μου να κλαίει τόσο για τη μάνα κάποιου άλλου. Ετσι νόμιζα.