Η έρευνα του θρησκευτικού φαινομένου στην ψηφιακή εποχή

Δεν χρειάζεται, νομίζω, ιδιαίτερη προσπάθεια προκειμένου να αναδείξει κανείς τον σημαντικό ρόλο της τεχνολογίας στη ζωή μας, ειδικά μάλιστα κατά την τελευταία δεκαετία με την παράλληλη ιλιγγιώδη εξέλιξη του Διαδικτύου. Απέναντι στην πραγματικότητα αυτή, οι θρησκείες (αν και συχνά διακρίνονται για τον βαθύ συντηρητισμό ή δυσπιστία τους έναντι της τεχνολογικής εξέλιξης), καθώς επίσης και η μελέτη του θρησκευτικού φαινομένου δεν θα μπορούσαν να μην ανταποκριθούν, έστω και διστακτικά, στις προκλήσεις αυτές. Δεν θα ήταν υπερβολή αν υποστήριζε κανείς ότι η διάδοση και εξέλιξη της ψηφιακής τεχνολογίας θα μπορούσαν να θεωρηθούν, σε ορισμένο βαθμό, μία ευλογία, στον βαθμό που επιτρέπει, χωρίς διακρίσεις, εμπόδια, ή άλλες τεχνητές ή όχι δυσκολίες, σε όποιον ενδιαφέρεται για τη σοβαρή και σε βάθος μελέτη της ποικιλομορφίας του θρησκευτικού φαινομένου να μπορεί να έχει πρόσβαση σε ψηφιακές όσο και αναλογικές πηγές αλλά και στην ακαδημαϊκή γνώση.

Την ανάγκη αυτή να υπάρχει ένα είδος ζωντανού «οικοσυστήματος», όπου όχι μόνο ο επαγγελματίας ερευνητής (καθηγητής, φοιτητής κ.λπ.), αλλά και ο κάθε ενδιαφερόμενος για το θρησκευτικό φαινόμενο (λ.χ. διπλωμάτης, δημοσιογράφος, τουρίστας, απλός πολίτης, θρησκευτικός λειτουργός) θα έχει εύκολη πρόσβαση (συνήθως ελεύθερη και χωρίς κόστος) σε μια ευρεία γκάμα πηγών και εργαλείων, συνεργασία με εξειδικευμένους επιστήμονες από τον ευρύτερο χώρο των ανθρωπιστικών σπουδών (ειδικοί γύρω από ζητήματα θρησκείας, θεολόγοι, θρησκειολόγοι, ιστορικοί, κοινωνικοί ανθρωπολόγοι κ.λπ.), όπως επίσης και σε διαφορετικά δύσκολα προσβάσιμες πηγές (ψηφιακές ή αναλογικές) θρησκευτικού υλικού (χειρόγραφα, σπάνια βιβλία, εικόνες, αντικείμενα, βιβλιοθήκες ηλεκτρονικές ή φυσικές), έρχεται να καλύψει το ευρωπαϊκό πρόγραμμα RESILIENCE.

Η έναρξη του προγράμματος RESILIENCE σηματοδότησε ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της διαμόρφωσης μιας ενιαίας ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής για τις Θρησκευτικές Σπουδές.

Το πρόγραμμα RESILIENCE (τα αρχικά γράμματα σημαίνουν: Υποδομή Θρησκευτικών Σπουδών: Εργαλεία, Ειδίκευση, Συνεργασία και Κέντρα), το οποίο ήδη βρίσκεται σε φάση υλοποίησης από τον περασμένο Σεπτέμβριο (2019), απευθύνεται κατ’ αρχάς στην ακαδημαϊκή κοινότητα, ενώ ταυτόχρονα φιλοδοξεί να επεκταθεί σε σημαντικό βαθμό, επιδρώντας και στο ευρύτερο κοινό. Το πρόγραμμα φιλοδοξεί να προσφέρει τα απαραίτητα εργαλεία για μια πραγματικά καινοτόμο προσέγγιση των Θρησκευτικών Σπουδών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την οικοδόμηση μιας ευρωπαϊκής απάντησης στην πρόκληση της θρησκευτικής ποικιλομορφίας.

Από την Ελλάδα, το μοναδικό ερευνητικό κέντρο που συμμετέχει στο πρόγραμμα είναι η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος. Η Ακαδημία Βόλου αποτελεί σήμερα ένα αναγνωρισμένο από την ελληνική πολιτεία ερευνητικό κέντρο, με δυναμική και πρωτοποριακή διεθνή και διορθόδοξη παρουσία στη μελέτη και ερμηνεία της ορθόδοξης παράδοσης, θεολογίας και ιστορίας, μέσα από τη διοργάνωση διεθνών συνεδρίων, συναντήσεων και εκδόσεων. Την ίδια στιγμή έχει από χρόνια αναπτύξει την πρώτη ορθόδοξη ψηφιακή βιβλιοθήκη (imdlibrary.gr), η οποία διαρκώς εμπλουτίζεται με υλικό από παλαιά βιβλία και εκδόσεις που ο ενδιαφερόμενος αδυνατεί να βρει συχνά σε φυσικές βιβλιοθήκες. Με τη συμμετοχή της στην κοινοπραξία αυτή, η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου φιλοδοξεί να αποτελέσει τον δίαυλο (στην Ελλάδα και στα ευρύτερα Βαλκάνια) μέσω του οποίου ο ερευνητής αλλά και ο κάθε ενδιαφερόμενος στη μελέτη του θρησκευτικού φαινομένου θα μπορεί να έχει πρόσβαση σε πληροφορίες και υλικό (ψηφιακό και φυσικό) ανεκτίμητης αξίας.

Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να αντλήσει περισσότερες πληροφορίες και να λαμβάνει διαρκή ενημέρωση με μία επίσκεψη στην πολύ εύχρηστη διαδικτυακή τοποθεσία του προγράμματος: www.resilience-ri.eu

Ο Νικόλαος Ασπρούλης είναι δρ Θεολογίας, αναπληρωτής διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, μέλος Συνεργαζόμενου Εκπαιδευτικού Προσωπικού του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου