Η επόμενη μέρα

Εν μέσω της εντεινόμενης κρίσης του COVID-19 πραγματοποιήθηκαν τελικά χθες οι πρόωρες κοινοβουλευτικές εκλογές στη Βόρεια Μακεδονία, μετά την αναβολή της 12ης Απριλίου. Τα αποτελέσματά τους αποτελούν μια ευχάριστη έκπληξη. Ο εκλογικός συνδυασμός που ηγείτο η Σοσιαλδημοκρατική Ενωση του Ζόραν Ζάεφ κατέλαβε την πρώτη θέση με 36,13% των ψήφων (σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα), διατηρώντας την κοινοβουλευτική του δύναμη των 49 εδρών (που είχε εξασφαλίσει και στις εκλογές του Δεκεμβρίου 2016). Το VMRO-DPMNE του Χρίστιαν Μίτσκοσκι κατέλαβε τη δεύτερη θέση με 34,65% και 47 έδρες, βιώνοντας μια απώλεια 4 εδρών σε σχέση με τις εκλογές του Δεκεμβρίου 2016. Το VMRO-DPMNE απέτυχε να εκμεταλλευθεί τη φθορά της προηγούμενης κυβέρνησης. Οχι τόσο λόγω των μεγάλων συμφωνιών που υπέγραψε στην εξωτερική πολιτική: τη Συνθήκη Καλής Γειτονίας με τη Βουλγαρία και τη Συμφωνία των Πρεσπών με την Ελλάδα. Η κριτική του Μίτσκοσκι δεν έπεισε (και μάλλον ήταν αντιπαραγωγική). Οσο λόγω της ανικανότητας της κυβέρνησης Ζάεφ να επιλύσει τα ουσιαστικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν εδώ και δεκαετίες οι πολίτες της γειτονικής χώρας, όπως οι χαμηλοί μισθοί και η εκτεταμένη διαφθορά. Το μεγάλο ποσοστό της αποχής άλλωστε (πάνω από 45%) δείχνει την εκτεταμένη απογοήτευση που επικρατεί στην κοινωνία.

Η προσοχή πλέον μεταφέρεται στις διαπραγματεύσεις που επίσημα θα ξεκινήσουν μέσα στις επόμενες ημέρες για τον σχηματισμό της κυβέρνησης και στη στάση που θα κρατήσουν τα υπόλοιπα κόμματα. Ιδιαίτερα το DUI του Αλί Αχμέτι, που κατάφερε να διατηρήσει την κυρίαρχη πολιτικά θέση του στον αλβανικό πληθυσμό, καταλαμβάνοντας 12 έδρες, και αποκτώντας ρόλο-κλειδί στον σχηματισμό της νέας κυβέρνησης. Η ηγεσία του DUI θα προτιμούσε ενδεχομένως ως κυβερνητικό εταίρο το VMRO-DPMNE, στη βάση και της, κατά γενική ομολογία, «θετικής εμπειρίας» από τη συνεργασία τους από το 2008 μέχρι και το 2016. Σε αντίθεση με την κατάληξη της κυβερνητικής συνεργασίας με τους Σοσιαλδημοκράτες του Ζάεφ – όταν και οι παλαιοκομματικές πρακτικές του DUI προκάλεσαν την εντεινόμενη δυσφορία τόσο του εκλογικού σώματος όσο και των Σοσιαλδημοκρατών.

Ωστόσο ένα τέτοιο ενδεχόμενο συγκρούεται με τις προτιμήσεις ευρωπαϊκών πρωτευουσών και του αμερικανικού παράγοντα που δεν επιθυμούν να δουν την επιστροφή του VMRO-DPMNE στην εξουσία και του φυγά Γκρούεφσκι στη χώρα. Κανένας στις Βρυξέλλες και στην Ουάσιγκτον δεν βλέπει με καλό μάτι την κριτική που ασκεί το VMRO-DPMNE στη Συμφωνία των Πρεσπών, υπονομεύοντας ουσιαστικά την ευρωατλαντική πορεία της Βόρειας Μακεδονίας. Η προεκλογική θέση του DUI για εθνοτικά αλβανό πρωθυπουργό ίσως να μην είναι και τόσο μεγάλο πρόβλημα. Ο Ζάεφ έχει δείξει ότι είναι ικανός για πολύ μεγάλους συμβιβασμούς…

Για βαλκανικές πρωτεύουσες, όπως την Αθήνα και τη Σόφια, θα ήταν επίσης προτιμότερη μια κυβέρνηση με συμμετοχή των Σοσιαλδημοκρατών, με δεδομένη την έμφασή τους στην εφαρμογή των όσων υπέγραψε η κυβέρνηση Ζάεφ. Επιπλέον, καθώς η πανδημία της COVID-19 έχει δημιουργήσει νέα προβλήματα, εντείνοντας την οικονομική αβεβαιότητα και τις πολιτικές εντάσεις ευρύτερα στην περιοχή (με πιο χαρακτηριστικές τις βίαιες διαμαρτυρίες στο Βελιγράδι κατά της κυβέρνησης), έχει ακόμα μεγαλύτερη σημασία η νέα κυβέρνηση να εντατικοποιήσει τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις για τον εξευρωπαϊσμό της Βόρειας Μακεδονίας, ιδιαίτερα προς την κατεύθυνση οικοδόμησης ενός κράτους δικαίου, μακριά από τις πρακτικές της δεκαετούς διακυβέρνησης Γκρούεφσκι.

Ο Γιώργος Χρηστίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, ερευνητής στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)