Μουσεία, {LF}ναοί, γήπεδα

Στα 1.500 χρόνια που υπάρχει το κτίσμα της «Μεγάλης Εκκλησίας», τα πρώτα 900 ήταν χριστιανικός ναός, τα επόμενα 500 μουσουλμανικό τέμενος και τα τελευταία 80 μουσείο. Στο πολιτικό φαντασιακό όμως -όχι μόνο το λαϊκό αλλά και μέρους των ελίτ- αλλιώς διαβάζεται η χρονική αλληλουχία: για κάποιους το γιγαντιαίο κτίσμα εκπροσωπεί τη βυζαντινή αυτοκρατορία, για άλλους την οθωμανική αυτοκρατορία, για τρίτους το κοσμικό τουρκικό εθνικό κράτος. Ο Ταγίπ Ερντογάν σε αυτούς τους τρίτους επιτίθεται ξανακάνοντας το μουσείο τέμενος, σε μία ακόμη προσπάθεια αποκαθήλωσης του Κεμάλ Ατατούρκ -τον έχει πάνω από το κεφάλι του σε κάθε δημόσια εμφάνισή του- που τη είχε μετατρέψει από τζαμί σε μουσείο. Πράγματι λοιπόν, είναι εσωτερική πολιτική υπόθεση της Τουρκίας η αλλαγή.

Όσοι στην Ελλάδα κραυγάζουν έξαλλοι κατά της «δεύτερης άλωσης», τα βυζαντινά μεγαλεία έχουν στον νου τους – πρωτίστως οι κληρικοί, που ακόμα φορούν τα διάσημα και απολαμβάνουν τις τιμές που είχαν επί αυτοκρατορίας. Ευτυχώς, λίγοι λαϊκοί ταυτίζονται πια με τον «Μαρμαρωμένο Βασιλιά» και τα αυτοκρατορικό όνειρο της Μεγάλης Ιδέας, που κινούσαν την ελληνική πολιτική και πνευματική ζωή ως το 1922.

Το κτίσμα του Παρθενώνος έχει αντίστοιχη ιστορία: για 1.000 χρόνια ήταν αρχαιοελληνικός ναός, άλλα τόσα ορθόδοξος χριστιανικός, 400 χρόνια τζαμί και τα τελευταία 200 χρόνια μουσείο. Αλλά η αθηναϊκή «αιγαιακή αυτοκρατορία» δεν διήρκεσε  ούτε 50 χρόνια. Στη συνέχεια, η Αθήνα δεν ήταν ισχυρότερη από οποιαδήποτε ανεξάρτητη ελληνική πόλη ή από τις πολίχνες των αυτοκρατοριών όπου ανήκε και το κτίσμα ήταν αδιάφορο – ώσπου να γίνει τους τελευταίους αιώνες πολιτιστικό σύμβολο που παραπέμπει σε φιλοσοφία, τέχνες και επιστήμες, και όχι σε πολιτική ισχύ. Για τούτο, δεν απειλείται με αλλαγή χρήσης.

Αυτό που έχει σημασία για μας είναι τι σηματοδοτεί για την  εξωτερική πολιτική της Τουρκίας η κίνηση του Ταγίπ Ερντογάν: πρόκειται για συνέχιση  της επεκτατικής του πολιτικής  -όπως εκδηλώνεται στη Συρία, στη Λιβύη, στις ελληνο-τουρκικές σχέσεις- ή αποτελεί ιδεολογικό πυροτέχνημα που θα καλύψει πιθανές υποχωρήσεις; Μου φαίνεται ότι Τούρκος πρόεδρος και φανατίζει, και εμφανίζεται ως αντι-Κεμάλ αλλά οχυρώνεται κιόλας σημειωτικά για την περίπτωση αποτυχίας.

Οι βυζαντινολάτρες  μας ας μην ανησυχούν: κατ’ αναλογίαν προς το ερώτημα του Στάλιν «πόσες μεραρχίες έχει ο Πάπας;», μπορεί να τεθεί το ερώτημα: «πόσοι S-400 χωράνε στην Αγία Σοφία;». Μάλλον λιγότεροι από τους οπαδούς που χωράνε στο ομώνυμο γήπεδο της ΑΕΚ, οπότε δεν έχουμε τίποτα να φοβόμαστε. Το Βυζάντιο αυτή τη φορά θα νικήσει.