Προτεραιότητες για την οικονομία του COVID-19

Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που οι οικονομίες σε όλον τον κόσμο άρχισαν να σταματούν να λειτουργούν λόγω της πανδημίας COVID-19. Στις αρχές της κρίσης, οι περισσότεροι περίμεναν μια γρήγορη ανάκαμψη σε σχήμα V, με την προϋπόθεση ότι η οικονομία χρειαζόταν απλώς ένα σύντομο χρονικό όριο. Ηταν μια ελκυστική ιδέα. Αλλά τώρα τον Ιούλιο μια τέτοια ανάκαμψη σε σχήμα V αποτελεί προϊόν φαντασίας. Υπάρχουν δύσκολες επιλογές. Δεν πρέπει να διασώσουμε επιχειρήσεις – όπως οι λιανοπωλητές παλαιού τύπου – που είχαν ήδη προβλήματα πριν από την κρίση. Κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε απλώς «ζόμπι», περιορίζοντας τελικά την ανάπτυξη. Ούτε πρέπει να διασώσουμε επιχειρήσεις που ήταν ήδη πολύ χρεωμένες για να αντέξουν οποιοδήποτε σοκ. Η απόφαση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ να υποστηρίξει την αγορά ομολόγων χαμηλής αξιολόγησης με το πρόγραμμα αγοράς περιουσιακών στοιχείων της είναι σχεδόν σίγουρα λάθος. Πράγματι, αυτό είναι ένα παράδειγμα όπου ο ηθικός κίνδυνος δημιουργεί προβληματισμό. Οι κυβερνήσεις δεν πρέπει να προστατεύουν τις επιχειρήσεις από τα δικά τους λάθη.

Επειδή ο COVID-19 φαίνεται πιθανό να παραμείνει μαζί μας μακροπρόθεσμα, έχουμε χρόνο να διασφαλίσουμε ότι οι δαπάνες μας αντικατοπτρίζουν τις προτεραιότητές μας. Οταν έφτασε η πανδημία, η αμερικανική κοινωνία παρουσίασε φυλετικές και οικονομικές ανισότητες, μειωμένα πρότυπα υγείας και καταστροφική εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Τώρα που οι κυβερνητικές δαπάνες απελευθερώνονται σε μαζική κλίμακα, το κοινό έχει το δικαίωμα να απαιτήσει από τις εταιρείες που λαμβάνουν βοήθεια να συνεισφέρουν στην κοινωνική και φυλετική δικαιοσύνη, στη βελτίωση της υγείας και στη μετάβαση σε μια πιο πράσινη, πιο βασισμένη στη γνώση οικονομία. Αυτές οι αξίες θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται όχι μόνο στον τρόπο με τον οποίο διαθέτουμε δημόσια χρήματα, αλλά και στις προϋποθέσεις που επιβάλλουμε στους αποδέκτες τους. Οπως επισημαίνω σε μια πρόσφατη μελέτη, καλά κατευθυνόμενες δημόσιες δαπάνες, ιδίως επενδύσεις στην πράσινη μετάβαση, μπορεί να είναι έγκαιρες, σημαντικές για την εργασία (συμβάλλοντας στην επίλυση του προβλήματος της ανερχόμενης ανεργίας) και παρέχοντας πολύ περισσότερα κίνητρα από ό,τι, για παράδειγμα, φορολογικές περικοπές. Δεν υπάρχει οικονομικός λόγος για τον οποίο χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, δεν μπορούν να υιοθετήσουν μεγάλα προγράμματα συνεχούς ανάκαμψης που θα επιβεβαιώσουν – ή θα τα φέρουν πιο κοντά – τις κοινωνίες που θέλουν να είναι.

Ο Τζόσεφ Στίγκλιτζ είναι νομπελίστας στα Οικονομικά, καθηγητής στο Columbia University και επικεφαλής οικονομολόγος στο Roosevelt Institute