Η κρίση ως δεύτερη ευκαιρία της Ελλάδας

Στις αρχές της δεκαετίας η Ελλάδα αντιμετώπισε το φάσμα της χρεοκοπίας. Σήμερα λίγοι έχουν επίγνωση αυτής της δυσάρεστης επετείου. Ο λόγος είναι προφανής: η χώρα – όπως και όλες οι οικονομίες στον κόσμο – πλήττεται από τις δραματικές οικονομικές επιπτώσεις της πανδημίας κορωνοϊού.

Η αντιμετώπιση των δύο κρίσεων δεν θα μπορούσε να είναι πιο διαφορετική. Ενώ πριν από δέκα χρόνια, οι αρνητικές ειδήσεις τροφοδοτούσαν καθημερινά πρωτοσέλιδα, σήμερα η κυβέρνηση έχει να επιδείξει την επιτυχή διαχείριση της πανδημίας, όσο πιθανώς καμία άλλη κυβέρνηση στη Δυτική Ευρώπη. Η έγκαιρη λήψη δραστικών μέτρων και η αυστηρή επιτήρησή τους έσωσαν πολλές ζωές στην Ελλάδα και περιόρισαν τον αρνητικό αντίκτυπο στην ελληνική οικονομία. Η Ελλάδα βρίσκεται σε αυτό το στάδιο μπροστά από το κύμα, και πρέπει να παραμείνει και οικονομικά μπροστά από το κύμα.

Ειδοποιός διαφορά με τις άλλες οικονομίες της ΕΕ είναι ότι η ελληνική οικονομία δεν ανέκαμψε ποτέ από την προηγούμενη κρίση – το ΑΕΠ το 2019 ήταν λιγότερο από το 80% του ΑΕΠ του 2008. Μετά από δεκαετή ύφεση, η χώρα επέστρεψε σε οικονομική ανάπτυξη μόλις μισό χρόνο πριν ξεσπάσει η πανδημία.

Το σοκ για την ελληνική οικονομία θα είναι ισχυρότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα της ΕΕ για έναν απλό λόγο: Στηρίζεται σε δυσανάλογα μεγάλο βαθμό σε έναν τομέα: στον τουρισμό, ο οποίος είναι ευλογία και ταυτόχρονα κατάρα. Η τουριστική ανάπτυξη διέσωσε την Ελλάδα τα τελευταία πέντε χρόνια. Ωστόσο, ο τουρισμός παράγει χαμηλή προστιθέμενη αξία, δεν επαρκεί για βιώσιμο πλούτο, επιμερισμένο στην ελληνική κοινωνία. Η σημερινή κρίση καταδεικνύει εμφανώς τα τρωτά σημεία των τουριστικών οικονομιών.

Στην αφετηρία της χρηματοπιστωτικής κρίσης η Ελλάδα διαπίστωσε ότι είχε σοβαρό πρόβλημα δημόσιου χρέους και εξίσου σοβαρό πρόβλημα ανταγωνισμού. Ενώ το ζήτημα του δημόσιου χρέους επιλύθηκε σε κάποιο βαθμό, μέχρι το καλοκαίρι του 2019 δεν εφαρμόστηκαν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που θα καθιστούσαν ανταγωνιστικότερη την ελληνική οικονομία. Τα τελευταία δέκα χρόνια μπορούν να χαρακτηριστούν ως δεκαετία χαμένων ευκαιριών.

Η σημερινή κρίση είναι μια δεύτερη ευκαιρία για την Ελλάδα. Τώρα είναι η ώρα των δομικών αλλαγών για ένα νέο οικονομικό μοντέλο της χώρας. Για να καταστεί η Ελλάδα ανταγωνιστικότερη και καινοτόμα, δεν χρειάζονται μόνον επενδύσεις. Πρέπει να καλυφθεί και η δεκαετής υστέρηση στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Για την επιχειρηματικότητα και την εισαγωγή καινοτόμων προϊόντων στο νέο οικονομικό μοντέλο, η ελληνική κυβέρνηση πρέπει καταρχήν να μειώσει τη γραφειοκρατία. Απαιτείται αποτελεσματικό πλαίσιο εμπορικής νομοθεσίας και συστηματική κωδικοποίησή του. Το ίδιο ισχύει για διοικητικές αποφάσεις και κανονισμούς, με έντονα στοιχεία βυζαντινισμού. Πρέπει επίσης να μειωθούν οι χρονοβόρες διαδικασίες που είναι τροχοπέδη για νέες, καινοτόμες εταιρείες και επιχειρήσεις.

Η κυβέρνηση διαχειρίστηκε επιτυχώς την κρίση κορωνοϊού. Μπορεί να επιτύχει και στο εγχείρημα της οικονομικής μεταρρύθμισης που ξεκίνησε το περασμένο φθινόπωρο.

Βραχυπρόθεσμα, ο σημαντικός στόχος είναι να αποτραπεί ένα κύμα πτώχευσης επιτυχημένων, κατά τα άλλα, υγειών επιχειρήσεων. Οι επιχειρήσεις θα χρειαστούν υποστήριξη ρευστότητας, για να αποφύγουν μεγάλης κλίμακας απολύσεις, ακόμη και το λουκέτο.

Η Ελλάδα πρέπει να επενδύσει στην καινοτομία ενισχύοντας την εξαιρετική δουλειά που έγινε στα λίγα ερευνητικά ιδρύματα της χώρας. Τα ινστιτούτα αυτά παράγουν σημαντικό ερευνητικό αποτέλεσμα και αρχίζουν να προσελκύουν καινοτόμους επενδυτές στην Ελλάδα. Οι επενδύσεις από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης (ΕΤA) θα πέσουν σε εύφορο έδαφος, εάν προωθηθούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και συνδυαστούν με το υπάρχον ερευνητικό τοπίο στην Ελλάδα. Στο επίκεντρο του ΕΤA είναι η ηλεκτροκίνηση, η προστασία του κλίματος και η ψηφιοποίηση, πεδία στα οποία οι ελληνικές εταιρείες θα γίνουν ανταγωνιστικές, ειδικά εάν η Ελλάδα καταφέρει να προσελκύσει την ταλαντούχα διασπορά της.

Η Ελλάδα πρέπει να αξιοποιήσει την κρίση για να βγει από αυτήν ισχυρότερη.

—————————-.—–

Ο οικονομολόγος Αλέξανδρος Κρητικός είναι διευθυντής Ερευνας στο Γερμανικό Ινστιτούτο Οικονομικών Ερευνών (DIW Berlin) και καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Potsdam.