Τα ΜΜΕ στη μετα-κορωνοϊού εποχή

Ολοι αποδέχονται ότι ελληνική κυβέρνηση και κοινωνία αντέδρασαν με επιτυχία στην πανδημία. Και δεν θα είναι υπερβολή να λεχθεί ότι η χώρα ανταποκρίθηκε σε έναν «άγαρμπο» ψηφιακό μετασχηματισμό με όποια προβλήματα κι αν προέκυψαν.

Η περίπτωση των μέσων ενημέρωσης, όμως, ιδίως των αποκαλούμενων παλαιών μέσων ενημέρωσης, είναι μια άλλη ιστορία. Τα ΜΜΕ, που μόλις έβγαιναν από την πρόσφατη δεκαετή οικονομική κρίση και τις μεγάλες απώλειες διαφημιστικών εσόδων, έπρεπε τώρα να αντιμετωπίσουν τις παρενέργειες της καραντίνας. Αν και η τελευταία συνέβαλε, έστω περιστασιακά, στην αύξηση της τηλεθέασης, τα έσοδα από τις διαφημίσεις μειώθηκαν σημαντικά -σύμφωνα με τους επαγγελματίες, κατά  20% στην τηλεόραση και κατά 85-90% σε ορισμένες περιπτώσεις στον Τύπο και το ραδιόφωνο. Επιπλέον, η  καραντίνα όρθωσε πρόσθετα εμπόδια στη διανομή του Τύπου, καθώς οι περισσότεροι Ελληνες συνηθίζουν να αγοράζουν εφημερίδες από τα περίπτερα παρά να τις παραλαμβάνουν στα σπίτια τους ως συνδρομητές, όπως σε άλλες χώρες. Η νέα κι απότομη μείωση των πωλήσεων εφημερίδων οδήγησε ορισμένους να θεωρήσουν ότι ζούσαμε τις τελευταίες ημέρες του ελληνικού Τύπου, που έχει εισέλθει σε μία πορεία μη αναστρέψιμη. Παρόλο που οι ειδησεογραφικοί ιστότοποι αύξησαν την επισκεψιμότητά τους, αυτό δεν μεταφράστηκε σε αύξηση της δαπάνης, καθώς πολλοί από τους διαφημιζόμενους παρέμειναν ανενεργοί. Στον τομέα της διαδικτυακής τηλεόρασης και των συνδρομητικών υπηρεσιών καθώς οι Ελληνες, λόγω της καραντίνας, έμειναν στο σπίτι, σημειώθηκε μια μικρή, όχι όμως σημαντική, αύξηση των συνδρομητών.

Η πανδημία κι ο εγκλεισμός δεν διόγκωσαν απλώς την κρίση των Μέσων, αλλά ήρθαν να αναδείξουν τα εγγενή προβλήματα του επικοινωνιακού μας πεδίου, καθώς μια οικονομικά φθίνουσα και παράλληλα μικρή σε μέγεθος αγορά οδήγησε τα MME, τους ιδιοκτήτες και τους εργαζόμενους να ζητήσουν τη συνδρομή του κυβέρνησης, όπως συνέβη και σε άλλους τομείς της οικονομίας. Η πρόσφατη αντιπαράθεση ανάμεσα σε ΜΜΕ και την κυβέρνηση σχετικά με το ύψος ή όχι της βοήθειας διαμέσου της 11 συν 9 εκατομμυρίων ευρώ καμπάνιας κατά του κορωνοϊού πιστοποιεί ότι τα ελληνικά ΜΜΕ, αποδέχονται κι επικροτούν τον πατερναλιστικό χαρακτήρα του υπερδιογκωμένου κράτους, ακόμη και στην ψηφιακή εποχή. Δεν είναι τυχαίο ότι οι εφημερίδες καρτερούν το ανανεωμένο πρόγραμμα χρηματοδότησης του Τύπου ύψους 7,5 εκατ. ευρώ για τις εφημερίδες εθνικής εμβέλειας και 16 εκατ. ευρώ για 4 χρόνια για τις περιφερειακές εφημερίδες, ενώ με απόφαση της κυβέρνησης έχει ανασταλεί η καταβολή του ενοικίου για τις τηλεοπτικές άδειες (τα 3,5 εκατομμύρια που οφείλει να καταβάλλει κάθε κανάλι, για 10 χρόνια).

Στην πράξη έχουμε επανέλθει στο χθες, παρά βαδίζουμε προς το αύριο. Ωστόσο, οι νέες εξελίξεις επιβάλλουν τη χάραξη μιας οραματικής και ταυτόχρονα συνεκτικής δημόσιας πολιτικής στο επικοινωνιακό πεδίο. Ας αφήσουμε πίσω το «αμαρτωλό» αναλογικό μας παρελθόν και ας εστιάσουμε επιτέλους στο ψηφιακό μας μέλλον.

Ομως, χρόνο με τον χρόνο καθίσταται εμφανές ότι χρειαζόμαστε και στο πεδίο της επικοινωνίας, ηγέτες με όραμα για το μέλλον του κλάδου, ιδιοκτήτες πρόθυμους να επενδύσουν, ανθρώπους που να αγαπούν τα μέσα επικοινωνίας, δημοσιογράφους που να σέβονται τον εαυτό τους και το επάγγελμά τους, διαφημιστές που να τους ενδιαφέρει η εύρυθμη λειτουργία του περιβάλλοντος και μελετητές των Μέσων που ερευνούν τα ΜΜΕ για να κατανοήσουν και  να ερμηνεύσουν ένα πολύ σύνθετο φαινόμενο κι όχι τους γνωστούς αετονύχηδες που πάντα επιβιώνουν και το μόνο που ξέρουν να κάνουν είναι να σαγηνεύουν πολιτικούς, ιδιοκτήτες και τις ηγεσίες των εργαζομένων.

Ο Στέλιος Παπαθανασόπουλος είναι καθηγητής και διευθυντής του Εργαστηρίου Δημοσιογραφικών Σπουδών στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών