Ο ποιητής Φανφάρας

Είναι μια από τις πιο αγαπημένες ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου. Μιλάω για το «Ξύπνα Βασίλη» του Γιάννη Δαλιανίδη από το ομώνυμο θεατρικό έργο του Δημήτρη Ψαθά το οποίο μάλιστα, πριν από δύο χρόνια, ανέβηκε στο Εθνικό Θέατρο σε μια ευρηματική σκηνοθεσία του Αρη Μπινιάρη. Παρά το ιδιαίτερα δημοφιλές θέμα του (η μεταστροφή των πολιτικών πεποιθήσεων του Αλέκου Αλεξανδράκη που, από αριστερός, συντάσσεται με την πλουτοκρατία και στέλνει τον γαμπρό του, Γιώργο Κωνσταντίνου, στο τρελοκομείο όταν κερδίζει τον πρώτο αριθμό του λαχείου) οι σκηνές που έχουν μείνει, κυκλοφορούν στο YouTube και αναπαράγονται από τη νέα γενιά είναι αυτές με τον ποιητή Τιμολέοντα Φανφάρα – ένας ρόλος που χαρακτηρίζει έως σήμερα τον Γιώργο Μιχαλακόπουλο παρά τις σπουδαίες θεατρικές του ερμηνείες. Πιο συγκεκριμένα, όταν απαγγέλλει «Τα μαύρα και τα κόκκινα κοράκια» και το «Σκοτάδι πίνω για πιοτό, πω πω πω πω, πω πω πω πω».

Τι σημαίνει αυτό; Αποτυπώνει μια υποφώσκουσα εντύπωση πως οι ποιητές είναι, στην καλύτερη περίπτωση, κάπως αλαφροΐσκιωτοι και αρκετά ιδιόρρυθμοι και, στην πιο ακραία, «νούμερα». Θυμάμαι άλλωστε πως όταν, τον περασμένο Φεβρουάριο, πέθανε η Κική Δημουλά και τα σόσιαλ μίντια γέμισαν από στίχους της, οι μονίμως ξινισμένοι εξανίσταντο γράφοντας στο αόρατο κοινό τους «Και δεν σας φαινόταν ότι σας άρεσε η ποίηση». Οτι δηλαδή αυτοί που τους αρέσει η ποίηση κάπως φαίνονται, κάπως είναι.

Βέβαια το φαινόμενο δεν είναι ελληνικό. Να θυμηθούμε τον «Κύκλο των χαμένων ποιητών»; Ωραιότατη ταινία αλλά με γερές δόσεις γραφικότητας. Δεν ξέρω πώς το φαντάστηκε ο σκηνοθέτης Πίτερ Γουίαρ ότι οι ποιητές πετάνε τα καπέλα τους στον αέρα και πηδάνε φράκτες καθώς τρέχουν στα λιβάδια.

Ελιτισμός και γραφικότητα
…Σκέψεις με αφορμή τα προχθεσινά θέματα στις Πανελλήνιες. Και τις απόψεις που διακινήθηκαν στα σόσιαλ μίντια ότι, σήμερα, η αναφορά στην ποίηση είναι ελιτισμός και ότι λίγο σαν προσβολή ή σαν προβολή απωθημένων προηγούμενων γενιών να ρωτάς τους έφηβους του 2000 τι ρόλο παίζει στη ζωή τους η ποίηση.

Αν όχι έφηβοι, νέοι ήμασταν τέλος πάντων κι εμείς όταν είχαμε αντιδράσει τότε που, στη δεκαετία του 1990, ο Σωτήρης Κούβελας είχε αποκαλέσει όσους διαβάζουν ποίηση λαπάδες. Δεν φανταζόμουν ότι μέσα σε λίγα χρόνια θα τον δικαίωνε όχι βέβαια αυτή καθαυτή η πραγματικότητα αλλά η τρέχουσα ερμηνεία της.

Ποίηση και ποιητικότητα
Γράφτηκαν πολλά τις τελευταίες ώρες για το ότι τα νέα παιδιά αλλά και οι μεγαλύτεροι δεν έχουν πλέον σχέση με την ποίηση. Να αναρωτηθείς πως αυτό το προνόμιο που είχαμε κάποτε (κυρίως χάρη στον Μίκη Θεοδωράκη) να τραγουδά ο μανάβης, ενώ ξεφόρτωνε τελάρα με φρούτα στη λαχαναγορά, «Στο περιγιάλι το κρυφό» του Σεφέρη, χάθηκε μέσα σε μία «νύχτα»; Οι λόγοι γνωστοί και επαναλαμβανόμενοι. Να πω μόνο ότι για να αγαπήσει κάποιος την ποίηση πρέπει, προηγουμένως, να έχει καλλιεργηθεί εντός του η ποιητικότητα.

Δύσκολο να την ορίσεις αυτήν τη ρημάδα. Να τη νοιώσεις μόνο μπορείς. Κυκλοφορεί άλλωστε παντού. Από τον τρόπο που μιλάει στις κότες της η κυρία Κούλα στο χωρίο μου στη Σύρο έως την ετυμολογία του ονόματος Μήδεια – εκ του ρήματος «μέδω» που σημαίνει και προστατεύω, φροντίζω, σκέφτομαι κάποιον. Από το ίδιο θέμα προέρχεται και το medicine.

Το σημερινό κείμενο είναι αφιερωμένο στη φιλόλογό μου Κική Παπαπέτρου – Μουρσελά