Παράδειγμα επιπολαιότητας

Ενας από τους σημαντικότερους σχεδιαστές του 20ού αιώνα, ο Paul Rand, διδάσκοντας οπτική επικοινωνία στο Yale είχε δηλώσει σε έναν αμήχανο σπουδαστή που δυσκολευόταν να «σώσει» ένα κακό λογότυπο: «Αν δεν μπορείς να το κάνεις καλό, τότε κάνε το μεγάλο. Αν δεν μπορείς να το κάνεις μεγάλο, τότε κάνε το κόκκινο».

Ο «Μεγάλος Περίπατος της Αθήνας» είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα επιπόλαιας δημόσιας εξαγγελίας για ολόκληρο το κέντρο της πόλης, όπου τον πρώτο λόγο έχει η οικοδόμηση του προφίλ του δημάρχου Αθηναίων ως «doer», ενώ απουσιάζει τελείως ο σχεδιασμός του χώρου, ή, έστω, αυτός μετατίθεται για επόμενο χρόνο, ως «διακόσμηση» της επιφάνειας του οδοστρώματος. Χρησιμοποιώντας μια συρραφή από διάφορες αρχιτεκτονικές μελέτες που έχουν μείνει στα συρτάρια του Δημοσίου τις τελευταίες δεκαετίες, ανεξάρτητα από το πλαίσιο ή τον χρόνο μέσα στον οποίο αυτές είχαν εκπονηθεί, ενώ ως τεκμηρίωση χρησιμοποιείται μία συγκοινωνιακή μελέτη, η οποία εντοπίζει προβλήματα αφήνοντας τις λύσεις τους σε μεταγενέστερες, εμπειρικές παρατηρήσεις (πράγμα όχι απαραίτητα κακό, φτάνει να ομολογείται ανοιχτά), ο Δήμος Αθηναίων προχώρησε τις τελευταίες μέρες στον αποκλεισμό κεντρικών αρτηριών και σε γρήγορο βάψιμο της επιφάνειας σημαντικών δρόμων της πόλης με έντονα χρώματα, για «να δούμε πώς θα πάει». Κεντρική ιδέα της επέμβασης είναι να φαίνεται και, κυρίως, να γίνεται γρήγορα και φθηνά, μέσα στα πλαίσια του διαθέσιμου πολιτικού χρόνου. Το «όραμα» της πόλης του «Μεγάλου Περιπάτου» προϋποθέτει ένα κέντρο στα πρότυπα του «open mall», όπου πεζοί, κινούμενοι σε αργούς ρυθμούς μέσα σε ειδικά προδιαγεγραμμένες λωρίδες, καταναλώνουν εικόνες και προϊόντα εν είδει αναψυχής και μετά επιστρέφουν σπίτι τους στα προάστια (ή στο εξωτερικό).

Με την προχειρότητα που έχει επιδείξει ο Δήμος, μάλλον θα οδηγηθεί σε άτακτη υποχώρηση. Είναι όμως πραγματικά εξοργιστικό για μία πόλη που στρέφεται όλο και πιο γρήγορα προς το θαλάσσιο μέτωπό της, με το πρώην κέντρο της να αναζητά τον νέο του χαρακτήρα, ο αρμόδιος φορέας, που είναι ο Δήμος, να παρακάμπτει για άλλη μια φορά (και σε τεράστια κλίμακα) τη σχετική γνώση και υπεραξία που μπορεί να προσφέρει η αρχιτεκτονική – όπως έχει συμβεί σε τόσες άλλες αντίστοιχες περιπτώσεις στο εξωτερικό, από τη Βαρκελώνη μέχρι το Αμβούργο. Δεν ζητά κανείς από τον Δήμο να ανακαλύψει τον τροχό: Χρειάζεται μόνο να ακολουθήσει την πεπατημένη, χωρίς να αυτοσχεδιάζει.

Ο Σταύρος Μαρτίνος είναι αρχιτέκτονας