Η ευθύνη του εαυτού μας

Με πετυχαίνει στο καφενείο στου Γκύζη όπου πηγαίνω ενίοτε και γράφω. Με ζυγώνει περιχαρής. Κι εγώ χαίρομαι που τον βλέπω. Τον είχα διμοιρίτη στον Παλάσκα, ήταν από τους υπαξιωματικούς (τα πιλάφια, όπως τους λέγαμε) ο πιο ξηγημένος. Διατηρήσαμε επαφή, αποστρατεύτηκε το 2005 και άνοιξε συνεταιρικά βενζινάδικο, κοντεύει πια τα εβδομήντα, έχει παραπαχύνει, έχει αποκτήσει την κοιλιά του Αϊ-Βασίλη, παραμένει ωστόσο κοτσονάτος κι έξω καρδιά.

«Προ-ο-σχή!» με διατάζει κι εγώ τινάζομαι κλαρίνο. «Αααα-νάπαυση!». «Να κεράσω καφέ;». «Θα με σκοτώσει η κυρά! Με έστειλε σουπερμάρκετ να της πάρω κιμά και αμπελόφυλλα να μαγειρέψει ντολμαδάκια» μου δείχνει τις σακούλες του που ξεχειλίζουν, από κάθε ράφι κάτι κορφολόγησε ο μπαγάσας… Αρνείται τον καφέ, δεν συνεχίζει όμως τον δρόμο του. Στέκει, σκύβει από πάνω μου, «τι φκιάνεις πάλι;» πλησιάζει την οθόνη του λάπτοπ. Νιώθω το χνότο του στον σβέρκο μου. «Ρε Μήτσο; Ο Covid! Οι αποστάσεις!». «Ασε τώρα! Σφίξαν οι ζέστες, ο ιός πεθαίνει στον αέρα!». «Δεν είπαν κάτι τέτοιο». «Μη γίνεσαι υποχόνδριος, ναύτη…». «Τι να μη γίνομαι;» θυμώνω μισοαστεία – μισοσοβαρά. «Μη με φοβάσαι, δεν είμαι άρρωστος». «Ισως είμαι άρρωστος εγώ! Ή κάτσε απέναντί μου στο τραπέζι ή φύγε!».

Διακρίνω την απογοήτευση του παιδιού που το επανέφεραν σε μία τάξη, την οποία δεν καταλαβαίνει και οπωσδήποτε δεν αποδέχεται. Εάν καθόταν, θα άρχιζε – είμαι σίγουρος – να μου αραδιάζει τις προσωπικές του απόψεις για την πανδημία. Ολα εκείνα τα τρομολαγνικά – μα εν τέλει καθησυχαστικά – που τα αλιεύει από το Διαδίκτυο και τα μηρυκάζει προσθέτοντας δική του, άφθονη, σάλτσα. Πως πρόκειται για συνωμοσία, για ένα παγκόσμιο πείραμα. Οτι μας χειραγωγούν με πρόσχημα τον κορωνοϊό. Πως περισσότερο θα κινδυνέψουμε από το εμβόλιο… Το καταληκτικό του επιχείρημα θα ήταν το εξωφρενικότερο: «Ξέρεις εσύ κανέναν που να νόσησε, που να πέθανε;». Κι αν του απαντούσα αρνητικά, το μάτι του θα έλαμπε. Λες κι επειδή δεν έχω πάει στην Αυστραλία, η Αυστραλία δεν υπάρχει.

Μονάχα εξαίρεση δεν συνιστά ο Μήτσος. Αναρίθμητοι συμπολίτες μας, νουνεχείς κατά τα άλλα, άνθρωποι με πείρα ζωής και νοιάξιμο ειλικρινές για τους γύρω τους, προσφέρονται εθελοντικά να γίνουν καμικάζι του κορωνοϊού. Εκτίθενται κι εκθέτουν. Παραβλέπουν με τη μεγαλύτερη ελαφρότητα τα μέτρα προστασίας ή έμπρακτα τα κοροϊδεύουν, φορούν τις μάσκες στο πιγούνι, συνωθούνται στα μπαρ και στις πλαζ. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι που μέχρι πριν από σαράντα ημέρες συμπεριφέρονταν άψογα. Που με τη σιδηρά τους πειθαρχία κατά το «Μένουμε Σπίτι» έβγαλαν την Ελλάδα σχεδόν αλώβητη από το πρώτο κύμα του Covid-19 και την έκαναν υπόδειγμα διεθνώς.

Τι άλλαξε;

Μετακύλησε το βάρος της ευθύνης. Από τους ώμους του Τσιόδρα και του Χαρδαλιά στους δικούς μας. Η καραντίνα αποτελούσε μια κηδεμονία. Οι γονείς διέταζαν και τα ανήλικα πάσης ηλικίας υπάκουαν. Υπήρχε το μαστίγιο – οι εικόνες των φερέτρων από την Ιταλία, τα πρόστιμα που επιβάλλονταν στους ελάχιστους παραβάτες -, υπήρχε και το καρότο. Οι έπαινοι του εθνικού λοιμωξιολόγου και των ξένων δημοσιογράφων. Η αίσθηση κυρίως ότι έχουμε άπαντες ταμπουρωθεί για έναν κοινό σκοπό. Πως ο καθένας μας είναι ένας μικρός ήρωας. Ηρωας, έστω, με παντόφλες. Στην καθημερινότητα όπως επανήλθε από τον Μάιο, τα ανδραγαθήματα σπανίως γίνονται από τον καναπέ.

Οι γιατροί κρούουν τον κώδωνα. Η κυβέρνηση αποκλείει καινούργιο γενικό lockdown, δεν το αντέχει – υπογραμμίζει – η οικονομία. Μα και αν το άντεχε, θα ήταν επιθυμητό να τεθούμε ξανά υπό την επιτήρηση του κράτους; Να διάγουμε με αυστηρούς κανόνες, ελεγχόμενοι σε κάθε βήμα μας; Το όραμα όλων σχεδόν των πολιτικών κινημάτων, από τον φιλελευθερισμό μέχρι τον κομμουνισμό – πόσω δε μάλλον τον αναρχισμό -, είναι η χειραφέτηση των πολιτών. Να αναδειχθεί ο άνθρωπος σε υποκείμενο της Ιστορίας. Να διαφεντεύει τη ζωή του απαλλαγμένος από πατερούληδες. Μόνο ο ναζισμός, ο φασισμός και οι δεσποτείες που αυτοαποκαλούνταν «λαϊκές δημοκρατίες» ή «τζαμαχιρίες» μετέτρεπαν τους λαούς σε υπηκόους. Σε στρατιωτάκια στοιχισμένα – φιμωμένα.

Ο διμοιρίτης μου, ο Μήτσος, έχει δίκιο. Διεξάγεται ένα τεράστιο πείραμα. Με όπλα τη μάσκα, το απολυμαντικό, την αυστηρή τήρηση των αποστάσεων, οι άνθρωποι όπου γης καλούνται να αναλάβουν την ευθύνη της υγείας. Να πείσουν ότι δεν χρειάζονται γκεσέμι, τσοπανόσκυλο, βοσκό για να μη χάσουν τον δρόμο, να μην γκρεμιστούν. Οτι δεν είναι πρόβατα.

Ο βαθμός δυσκολίας προφανώς ποικίλλει. Οσοι ωστόσο είναι αντικειμενικά, λόγω επαγγέλματος, πιο ευπρόσβλητοι στον ιό δεν τους φοβάμαι. Κατά την καραντίνα απέδειξαν περίτρανα την ωριμότητά τους. Οι άλλοι, οι «αυθόρμητοι», οι «διαχυτικοί», οι «γλεντζέδες», αποτελούν τον μέγα κίνδυνο. Για τους εαυτούς τους πρωτίστως, εφόσον εμείς κρατηθούμε μακριά τους. Το πεπρωμένο, έτσι κι αλλιώς, του καθενός είναι ο χαρακτήρας του.