Διαγωγή κοσμία

Το 2017, 28 βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ ζήτησαν από το υπουργείο Παιδείας και από τον τότε υπουργό Κώστα Γαβρόγλου να καταργηθεί η «μουντζούρα» που στιγματίζει τους μαθητές, η «διαγωγή κοσμία». Οι βουλευτές ζητούσαν την κατάργηση του ΠΔ 104 του 1979 περί διαγωγής των μαθητών, που όταν παρεξέκλινε «από την προσήκουσα» μπορούσε να χαρακτηριστεί «κοσμία» ή και «επίμεμπτη». Θεωρούσαν ότι έτσι θα έμπαινε τέλος σε ένα παρελθόν αυθαιρεσιών και διακρίσεων, που συχνά χρησιμοποιήθηκε για την περιθωριοποίηση μαθητών – που πολλές φορές, με πρόσχημα τη διαγωγή, ήταν περιθωριοποίηση λόγω των ιδεών τους, της πολιτικής δράσης τους ή της θρησκείας τους κ.λπ. Το ήθελε ο λαός και ο Γαβρόγλου κατάργησε τη «μουντζούρα».

Ανήκω σε εκείνους που πιστεύουν ότι η εκπαιδευτική διαδικασία, εκτός από την υποχρέωση να μαθαίνουν γράμματα οι μαθητές, περιέχει και την υπόδειξη κανόνων συμπεριφοράς. Οι κοινωνίες έχουν κανόνες, υποχρεώσεις, ιεραρχίες, συνεχείς αξιολογήσεις. Στοιχεία που προκύπτουν από άγραφες κοινωνικές συμβάσεις, από την αποδοχή κοινών αξιών ή από την υποχρέωση τήρησης των νόμων, χωρίς τους οποίους η κοινωνική ζωή δεν θα ήταν δυνατή. Η παραβίαση κάποιων από τα στοιχεία αυτά, η αγνόησή τους, μπορεί αναλογικά να έχει επιπτώσεις στις ζωές. Αν σε όλο το κοινωνικό φάσμα οι επιπτώσεις της παραβατικότητας καταγράφονται, πώς είναι δυνατόν το σχολείο να παραμένει μια νησίδα κοινωνικής εξαίρεσης; Αν ο ρόλος του σχολείου είναι, μεταξύ άλλων, η εξοικείωση με τους κοινωνικούς κανόνες, πώς είναι δυνατόν να μην περιλαμβάνει κανόνες και τις επιπτώσεις τους η σχολική ζωή;

Ακούω συχνά ανθρώπους της γενιάς μου να επικαλούνται την αρνητική εμπειρία από δικούς τους αυταρχικούς δασκάλους την εποχή των σχολικών χρόνων. Δεν είναι το αυταρχικό παρελθόν της χώρας επιχείρημα για το σήμερα και το αύριο. Επειδή το πρόβλημα της σημερινής Ελλάδας δεν είναι ο κρατικός αυταρχισμός – αλλά είναι η έλλειψη ατομικής ευθύνης. Η χώρα σήμερα προσφέρει ένα σχετικώς επαρκές πλαίσιο ελευθεριών και δικαιωμάτων, αλλά δεν είναι επαρκής η εμπέδωση μιας κοινωνικής αγωγής για την οποία σε μεγάλο βαθμό ευθύνεται το σχολείο.

Η αδυναμία του σχολείου να εμφυσήσει αξίες, να εμπνεύσει πρότυπα, να λειτουργήσει ως πάροχος κινήτρων ηθικής στάσης απέναντι στη ζωή είναι ένδειξη αποτυχίας, εξίσου με την αποτυχία τού να λειτουργήσει ως επαρκής αυτόνομη βαθμίδα παιδείας που παρέχει ένα υπόστρωμα βασικών γνώσεων κοινών για όλους και την κριτική σκέψη που προϋποθέτει την επεξεργασία των πληροφοριών με τη βοήθεια των γνώσεων. Δικαίως η σημερινή ηγεσία του υπουργείου Παιδείας επιδιώκει να επανέλθουν στη σχολική καθημερινότητα ορισμένες σταθερές που τις απομάκρυναν από το σχολικό περιβάλλον οι υπερβολές του προοδευτισμού. Η αξιολόγηση της επίδοσης είναι μία από τις σταθερές αυτές. Και μαζί, έχει νόημα η αξιολόγηση του μαθητή σε σχέση με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από έναν σαφή αξιακό κώδικα τον οποίο το σχολείο διδάσκει.

Ο κώδικας είναι σαφής. Σεβασμός στον άλλο. Σεβασμός στο δικαίωμα της γνώμης του άλλου. Αποδοχή της διαφορετικότητας. Απόρριψη των βίαιων συμπεριφορών. Είναι δυνατόν να μην είναι σαφής ο κώδικας και να μην τιμωρείται η παραβίασή του; Είναι δυνατόν το σχολείο να ανέχεται την ενδοσχολική βία, να διδάσκει ότι κάθε αντικοινωνικό στοιχείο μπορεί να βγει στην κοινωνία χωρίς συνέπειες;

Η κατάργηση της διαγωγής στα σχολικά ενδεικτικά εμφανίστηκε ως προοδευτικό μέτρο. Δεν είναι.