Δώστε πτυχία στον λαό

Τα πτυχία copies κτώνται. Την ώρα που οι απολίτικοι φοιτητές σκέπτονταν ευρηματικούς τρόπους αντιγραφής, το φοιτητικό κίνημα τους άφηνε πίσω. Πατάω γκάζι, φάτε τη σκόνη μου.

Το φοιτητικό κίνημα ήταν εναντίον της ατομικότητας. Κατά της προσωπικής λύσης. Αν μπορεί το κίνημα να εξασφαλίσει πτυχία σε όλες και σε όλους, γιατί να κοπιάρουν ατομικά σημειώσεις – και γιατί να κοπιάζουν; Πτυχία μαζικά, δημοκρατικά, πτυχία για όλους. Εύλογο είναι το αίτημα και, για να είμαστε ειλικρινείς, το συμμερίζονται οι περισσότεροι.

Το 1979, πέντε χρόνια μετά τη μεταπολίτευση, το φοιτητικό κίνημα κέρδισε μια πολιτική μάχη κατά της κυβέρνησης Γεωργίου Ράλλη που έμελλε να καθορίσει τις εξελίξεις στην εκπαίδευση. Αναγκάζοντας την κυβέρνηση να αποσύρει τον νόμο 815, το κίνημα κέρδισε το δικαίωμα στο «γενικό κλίμα χαλαρώσεως της φοιτητικής προσπαθείας». Κράτησε την τρίτη εξεταστική περίοδο, τη δυνατότητα μεταφοράς μαθημάτων κατά το δοκούν και απέτρεψε την επιβολή ανωτάτου χρονικού ορίου σπουδών που θα έλυνε το πρόβλημα των «αιώνιων φοιτητών». Επιπλέον, για πρώτη φορά δεν είχε συνέπειες η κατάληψη δημόσιου χώρου, που από τα Πανεπιστήμια έγινε συνήθεια σε κάθε πτυχή της κοινωνικής ζωής: σε δρόμους, υπουργεία, γραφεία, ακόμα και σε νηπιαγωγεία.

«Οχι στην εντατικοποίηση των σπουδών». Το σύνθημα που, νομίζω πρώτη φορά, διακινήθηκε από τους αριστεριστές της εποχής και επαναλαμβάνεται έως και σήμερα, διαπέρασε με τη λογική του την ελληνική κοινωνία. Σύνθημα βαθιά αναχρονιστικό, μια που υπερασπίζεται τη χαλαρότητα και, τελικά, την αδιαφορία για την αποδοτικότητα του πανεπιστημίου, ουσιαστικά την αδιαφορία για τη γνώση και την ανταγωνιστικότητα του σχολείου σήμερα, της παραγωγής αύριο. Ομως εμφανίστηκε ως προοδευτικό, μια που το διακίνησαν «προοδευτικές» δυνάμεις.

Η εξέλιξη της ελληνικής κοινωνίας και του ελληνικού πανεπιστημίου δικαίωσε εκείνους τους πρώτους, και ουσιαστικά περιθωριακούς, που είχαν διακηρύξει: «όχι στην εντατικοποίηση». Στην πορεία, όλο το εκπαιδευτικό κίνημα συντονίστηκε σε αυτή την επωδό. Μέχρι και η συντηρητική ΔΑΠ, που τις τελευταίες δεκαετίες πήρε κεφάλι στο φοιτητικό κίνημα, ψάρευε μέλη και οπαδούς υποσχόμενη τα SOS. Το πανεπιστήμιο έγινε ένα εξεταστοκεντρικό σύστημα που παράγει πτυχία – στη συνέχεια, και μεταπτυχιακά, διδακτορικά κ.λπ. Αλλά τα πτυχία και οι τίτλοι μεταφράζονται ως τεκμήρια αξίας μόνο από το ελληνικό Δημόσιο – σε τμήματα του οποίου ο αγώνας είναι εναντίον της όποιας εργασιακής αξιολόγησης. Στην πραγματική ζωή, η αξία είναι λίγο πιο περίπλοκη.

Τέσσερις δεκαετίες μετά, επιτέλους, έστω και με πρόσχημα την πανδημία, εκφράστηκε με ένα νέο σύνθημα η «ποιοτική κλιμάκωση» εκείνου του παλιού για την εντατικοποίηση. Πλέον, το πρόβλημα είναι συνολικώς η γνώση. Τι χρειάζεται η γνώση όταν μπορείς να έχεις στο χέρι το πτυχίο, που αυτομάτως μπορεί να καταστήσει αδιόριστο – να σε τοποθετήσει δηλαδή στον προθάλαμο των διοριστέων; Τίποτα. Γι’ αυτό «να περαστούν [!] τα μαθήματα εδώ και τώρα».

Το φοιτητικό κίνημα ήταν και συνεχίζει να διεκδικεί την κοινωνία που χρεοκόπησε. Απέναντί του, πολλοί φοιτητές κοπιάζουν, εργαζόμενοι εντατικά – και στο πλάι τους είναι πολλοί άξιοι καθηγητές τους. Το δυστύχημα είναι ότι η κομματική αντίληψη ευνοεί όσους επιμένουν εναντίον της εντατικοποίησης, της σύνδεσης του Πανεπιστημίου με την κοινωνία και τις παραγωγικές ανάγκες της. Το ευτύχημα, ότι η δυναμική της κοινωνίας απαιτεί την παράκαμψη της μεταπολιτευτικής κακομοιριάς – την οποία είχε υποσχεθεί δυναμικά η κυβέρνηση, η οποία καθυστερεί και κωλυσιεργεί, συχνά υπηρετώντας όχι τον δυναμισμό της κοινωνίας αλλά τη συνδικαλιστική κοινοτοπία.