«Οι πρόγονοί μου είναι λευκοί και μαύροι»

Τον Φεβρουάριο του 1965 ο πόλεμος για τις φυλετικές διακρίσεις των ΗΠΑ έφτανε στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ της Αγγλίας. Εκεί είχε στηθεί, σαν προσομοίωση δικανικής διαμάχης, η τηλεοπτική σύγκρουση του μαύρου συγγραφέα Τζέιμς Μπόλντουιν και του θιασώτη του συντηρητισμού Γουίλιαμ Φ. Μπάκλεϊ Τζούνιορ. Οι δυο τους θα λειτουργούσαν ως σύμβολα αντικρουόμενων ιδεολογιών. Από τη μια, ο γεννημένος στο Χάρλεμ μυθιστοριογράφος του «Φώναξέ το στα βουνά», «Το δωμάτιο του Τζιοβάνι», αλλά και του «Notes of a native son». Ενθερμος μαχητής στο κίνημα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ο Μπόλντουιν διατηρούσε μια μόνιμη δυσπιστία εάν η διεκδίκηση στις ΗΠΑ είχε φτάσει όντως σε νίκες και θριάμβους. «Βρισκόταν πάντα μπροστά για να μας θυμίζει ότι η πραγματική απελευθέρωση θα έρθει μόνο όταν λογαριαστούμε με την ιστορία μας και αναλάβουμε την ευθύνη απέναντί της» σημειώνει ο Nichοlas Buccola στο «The fire is upon us» (Princeton University Press, 2019), μια πλήρης καταγραφή της μονομαχίας. Από την άλλη, ο ορθολογιστής συντηρητικός Μπάκλεϊ, που αρνούνταν την άρση των διακρίσεων στις Νότιες Πολιτείες, εξαιτίας της κυρίαρχης λευκής κουλτούρας και ενός τρόπου ζωής. «Το γεγονός ότι το δέρμα σας είναι μαύρο» είπε κάποια στιγμή προς τον συνομιλητή του «είναι εντελώς άσχετο με τα επιχειρήματα που επικαλείστε».

Δεν είναι καν το αποτέλεσμα που μετράει, καθώς ο συγγραφέας κέρδισε 540 ψήφους από το ακροατήριο έναντι 160 του Μπάκλεϊ. Σημασία έχει ότι οι δύο αντίπαλοι ήρθαν ενώπιος ενωπίω για να υπερασπιστούν το ίδιο έθνος. Αυτό που ο Ντόναλντ Τραμπ θα περιγράψει τον Μάιο του 2016 σε μια προεκλογική καμπάνια με όρους του προπερασμένου αιώνα: «Το μόνο σημαντικό εδώ είναι η ενοποίηση των ανθρώπων μας – επειδή οι άλλοι άνθρωποι δεν σημαίνουν τίποτε». Και αυτό στο όνομα του οποίου θα καταγγείλει «και τις δύο πλευρές», όταν τον Αύγουστο του 2017 μέλη ακροδεξιών οργανώσεων θα προκαλέσουν επεισόδια στη Σάρλοτσβιλ καταγγέλλοντας τα σχέδια της δημοτικής αρχής να ξηλώσει το άγαλμα στρατηγού της Συνομοσπονδίας που υποστήριζε τη σκλαβιά.

«ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ Ο ΝΕΓΡΟΣ ΣΟΥ». Η ιστορική διαμάχη Μπάλντουιν – Μπάκλεϊ λειτουργεί ακόμη και σήμερα σαν καθρέφτης για τις κοινωνικές διακρίσεις των ΗΠΑ. Αλλά αν μένει κάτι ως απόηχος από εκείνη τη σύγκρουση – η οποία θεωρείται κορυφαία στιγμή της αμερικανικής κουλτούρας, όπως φαίνεται και στο ντοκιμαντέρ του Ραούλ Πεκ «Δεν είμαι ο νέγρος σου» – είναι η ανεκτικότητα και η συμπάθεια του Μπάλντουιν προς τους επικριτές του: τους «καθημερινούς τυπάκους», που νιώθουν ότι έχουν να κερδίσουν από την κυριαρχία των λευκών, αλλά στην πραγματικότητα πέφτουν θύματά των ελίτ που τη διανέμουν σαν ευημερία. «Είναι τρομερό να παραμένει ένας ολόκληρος λαός προσκολλημένος στην ιδέα ότι το ένα ένατο του πληθυσμού του είναι κατώτερο από εκείνους. Και μέχρι εκείνη τη στιγμή, μέχρι να έρθει η στιγμή που εμείς, οι Αμερικανοί, εμείς, ο αμερικανικός λαός, θα μπορέσουμε να αποδεχτούμε το γεγονός που κι εγώ ο ίδιος πρέπει να αποδεχτώ, ότι, για παράδειγμα, οι πρόγονοί μου είναι και λευκοί και μαύροι, ότι σε αυτή την ήπειρο πασχίζουμε να σφυρηλατήσουμε μια νέα ταυτότητα για την οποία έχουμε ανάγκη ο ένας τον άλλον, κι ότι εγώ δεν βρίσκομαι υπό την κηδεμονία της Αμερικής, ούτε αποτελώ αντικείμενο ιεραποστολικής φιλανθρωπίας, μα είμαι ένας από αυτούς που έχτισαν τούτη τη χώρα – μέχρι εκείνη τη στιγμή, το αμερικανικό όνειρο δεν θα έχει καμία ελπίδα…» («Δεν είναι ο νέγρος σου», επιμ. Raoul Peck, μετάφραση Ισμήνη Θεοδωροπούλου, εκδ. Πόλις, 2019).