Το πόθεν που λείπει

Κάθε χρόνο η ίδια συζήτηση, οι ίδιες απορίες και τα ίδια προβλήματα με το «πόθεν έσχες»: η διάκριση «φτωχών» και «πλούσιων» βουλευτών, η σύνδεση των μεν και, κυρίως, των δε με την τοποθέτησή τους στον «άξονα» Δεξιά – Αριστερά, λίγο κουτσομπολιό, λίγη ονοματολογία, λίγο εύκολο ρεπορτάζ κι όλα καλά. Ιδίως όταν τυχαίνει, όπως φέτος, η δημοσίευση των αυτο-δηλώσεων να συμπίπτει με πραγματικά μεγάλης εμβέλειας γεγονότα και εξελίξεις, το ζήτημα των οικονομικών των βουλευτών ξεχνιέται αμέσως. Δείγμα πολιτικής υγείας, ίσως, αλλά και χαμένη ευκαιρία, σε κενό τέρμα μάλιστα.

Λόγω της πανδημίας και με τη συνειδητοποίηση ότι η δημόσια και η ιδιωτική ζωή αλλάζουν πέρα από τον χρόνο συνύπαρξης της ανθρωπότητας με τον ακόμα ανεξέλεγκτο ιό, δίδεται στις κυβερνήσεις, και ιδίως, θα τολμούσα να πω, στη δική μας, μια μοναδική – σκληρή αλλά μοναδική – δυνατότητα να επιφέρουν κάποιες από καιρό χρονίζουσες αλλαγές, σε θεσμούς και σε συνήθειες. Στην αίσθηση της κατάστασης επείγοντος, έκτακτης ανάγκης και συλλογικής προσπάθειας, στη διαμόρφωση άλλων δυνατοτήτων παρέμβασης του κράτους, στην εξισορρόπηση των ανισοτήτων διά των θεσμών, στη μετατόπιση του προστατευτικού πυρήνα της ιδιωτικότητας, που ισχύουν για όλες τις χώρες, προστίθενται, στην ελληνική περίπτωση, η ύπαρξη πολλών θεσμικών στρεβλώσεων και υστερήσεων, καθώς και η άσκηση της διακυβέρνησης από μια ηγετική ομάδα με νωπή και ισχυροποιημένη νομιμοποίηση και με αυθεντικά, μέχρις αποδείξεως του εναντίου, μεταρρυθμιστικά αντανακλαστικά. Ολα αυτά της προσφέρουν την ευκαιρία να «απαντήσει» διά θεσμικών κινήσεων, όπως εξάλλου ήδη έκανε και με το Σύνταγμα και με τον εκλογικό νόμο και με την επιλογή της Προέδρου της Δημοκρατίας, σε αιτιάσεις περί των δημοκρατικών της προθέσεων.

Οι αλλαγές είναι δύο επιπέδων, που τροφοδοτούν το ένα το άλλο: αλλαγές ουσίας και βάθους, που απαιτούν πολλή προεργασία και παιδαγωγία, και αλλαγές ώριμες, σε μεγάλο βαθμό αποδεκτές από την πολιτική τάξη και την κοινή γνώμη. Στις τελευταίες ανήκει και ο χρήσιμος αλλά ατελής θεσμός του «πόθεν έσχες». Από χρόνια, και κάθε χρόνο, γράφουμε για την ανάγκη τονισμού του «πόθεν» έναντι του «έσχες», την παρεμβολή δικαστικού ή οιονεί δικαστικού ελέγχου των δηλώσεων, τη δημοσιοποίησή τους μετά – και όχι πριν, όπως έγινε φέτος – την επεξεργασία εκ μέρους των ορκωτών λογιστών και, ιδίως και θεμελιωδώς, το άνοιγμα και κοίταγμα με άλλο μάτι του φακέλου «χρηματοδότηση πολιτικών κομμάτων και πολιτικών προσώπων».

«Πατώντας» στη σχετικά απλή, και τεχνικά και πολιτικά, ουσιαστικοποίηση του «πόθεν έσχες» – αφού οι μόνοι που θα είχαν λόγο να εναντιωθούν, όσοι βουλευτές ενδεχομένως θα ήθελαν να «κρυφτούν», δεν θα το τολμήσουν για να μην αποκαλυφθούν -, θα μπορούσε μια πραγματικά μεταρρυθμιστική κυβέρνηση να αντλήσει δυνάμεις και πολεμοφόδια για πιο δύσκολες αλλά ακόμα πιο απαραίτητες αναδιατάξεις: στη Δημόσια Διοίκηση (αποτελεσματικότητα, λογοδοσία), στην Υγεία και την Εκπαίδευση (βελτίωση υποδομών, υπηρέτηση γενικής ανόρθωσης), στην απονομή Δικαιοσύνης (επιτάχυνση, εξυγίανση). Οι πρόσφατες, μάλλον χαμένες όσον αφορά τη μεταρρυθμιστική δυναμική, απόπειρες των υπουργείων Παιδείας και Περιβάλλοντος καθιστούν ακόμα πιο επείγουσα μια νέα αρχή.