Αυτός είναι ο φωτογράφος της χρονιάς

Το πρόσωπο του νεαρού άνδρα φωτίζεται μέσα στο σκοτάδι από τις αναμμένες οθόνες των κινητών γύρω του. Εκείνος, σχεδόν σε έκσταση, απαγγέλλει ποίηση για τους διαδηλωτές κι εκείνοι τον χειροκροτούν φωνάζοντας συνθήματα υπέρ των δικαιωμάτων των πολιτών. Είναι 19 Ιουνίου 2019 στο Χαρτούμ του Σουδάν και μία ακόμα διαδήλωση εν μέσω μπλακάουτ είναι σε πλήρη εξέλιξη. Η σπίθα που άναψε το φιτίλι της κοινωνικής εξέγερσης στη χώρα τον Δεκέμβριο του 2018 ήταν ο τριπλασιασμός της τιμής του ψωμιού. Οι πολίτες της χώρας, στα όρια της επιβίωσης, βγήκαν στους δρόμους διεκδικώντας το τέλος της 30χρονης δικτατορίας του Ομάρ Αλ Μπασίρ. Για μήνες η τυφλή βία βάδιζε μαζί με την προσπάθεια καταστολής από την πλευρά της κυβέρνησης, αφήνοντας πίσω της διαρκώς νεκρούς. Προσπαθώντας οι αξιωματούχοι να ελέγξουν την κατάσταση επέβαλαν εκτεταμένα μπλακάουτ σε όλη τη χώρα και φραγή του Διαδικτύου. Οι διαδηλωτές ωστόσο συνέχισαν τις πορείες τους, οργανωμένοι με μεγάφωνα, μηνύματα στα κινητά και από στόμα σε στόμα, καταφέρνοντας τελικά να επικρατήσουν.

Ολη αυτή την ιστορία κατάφερε να αιχμαλωτίσει με ένα μόλις κλικ ο Γιασουγιόσι Τσίμπα, φωτογράφος του Γαλλικού Πρακτορείου Ειδήσεων, που βρέθηκε στο Σουδάν, καταγράφοντας τις εξεγέρσεις. Με την εικόνα αυτή, γεμάτη ένταση – αλλά ταυτόχρονα και μια «ήρεμη δύναμη» – ο Τσίμπα κατάφερε να αποσπάσει την πρώτη θέση στον φετινό φωτογραφικό διαγωνισμό του οργανισμού World Press Photo. To «Straight voice» όπως τιτλοφορείται το συγκεκριμένο καρέ, επικράτησε έναντι άλλων πέντε εικόνων κερδίζοντας τον τίτλο της φωτογραφίας της χρονιάς για την 63η έκδοση των βραβείων, ξεχωρίζοντας ανάμεσα στις οκτώ συνολικά κατηγορίες. Με την ίδια εικόνα κέρδισε επίσης την πρώτη θέση στην κατηγορία των γενικών ειδήσεων για μεμονωμένες φωτογραφίες. Οπως σχολίασε ο Λεγκέτο Μακόλα, επικεφαλής της κριτικής επιτροπής, «Ειδικά σε εποχές σαν κι αυτές που ζούμε όπου υπάρχει πολλή βία – και πολλές συγκρούσεις – είναι σημαντικό να έχουμε μια φωτογραφία που εμπνέει τους ανθρώπους. Βλέπουμε εδώ έναν νεαρό, ο οποίος δεν πυροβολείται. Δεν πετάει πέτρα αλλά απαγγέλλει ένα ποίημα. Είναι πρωτόγνωρο αλλά επίσης εκφράζει μια αίσθηση ελπίδας». Από την πλευρά του ο ιάπωνας φωτογράφος επισήμανε πως «αυτή η στιγμή ήταν η μοναδική ειρηνική ομαδική διαμαρτυρία που συνάντησα κατά τη διάρκεια της παραμονής μου στο Σουδάν. Ενιωσα αυτή την ανίκητη αλληλεγγύη τους σαν αναμμένα κάρβουνα που μένει ν’ ανάψουν ξανά». Ο Τσίμπα είναι ο επικεφαλής του φωτογραφικού τμήματος του Γαλλικού Πρακτορείου για την Ανατολική Αφρική και τον Ινδικό Ωκεανό κι έχει τη βάση του στο Ναϊρόμπι της Κένυας. Η καριέρα του ξεκίνησε πολύ νωρίς, όταν μετά τις σπουδές του στη φωτογραφία στο Musashino Art University του Τόκιο, έπιασε δουλειά στη μεγαλύτερη ιαπωνική εφημερίδα, την «Asahi Shimbun». Το 2017 έγινε freelancer φωτογράφος και μετακόμισε στην Κένυα μέχρι το 2011, οπότε εντάχθηκε στο δυναμικό του Γαλλικού Πρακτορείου Ειδήσεων στη Βραζιλία. Η τωρινή διάκρισή του στον διαγωνισμό World Press Photos δεν είναι η πρώτη. Το 2009 κέρδισε το πρώτο βραβείο στην κατηγορία «Άνθρωποι στις ειδήσεις» (ή «Ανθρώπινες ιστορίες») για μια σειρά σχετικά με το τσουνάμι της Ιαπωνίας, γεγονός που επαναλήφθηκε τρία χρόνια αργότερα για μια σειρά φωτογραφιών με μαχητές Μασάι στην Κένυα.

«Προσπαθώ να είμαι ειλικρινής απέναντι στο θέμα»

Λίγες μέρες μετά τη βράβευσή του ο 49χρονος φωτορεπόρτερ μίλησε στα «Πρόσωπα». Και μολονότι θυμήθηκε την εμπειρία του στην Αθήνα του 2004 όπου φωτογράφισε τους Παραολυμπιακούς Αγώνες και την ταβέρνα που ως λέξη στα ιαπωνικά σημαίνει «μη φας», η κουβέντα στράφηκε στην τέχνη της φωτογραφίας.

Θα ήθελα να μου περιγράψετε το λεπτό πριν τραβήξετε αυτή τη φωτογραφία. Πώς συνειδητοποιήσατε ότι ήταν ένα καλό πλάνο;

Συνειδητοποίησα ότι τα φώτα και η έντονη έκφραση του νεαρού άνδρα έκανε αυτή την εικόνα μοναδική τη στιγμή που ήμουν έτοιμος να την «αιχμαλωτίσω». Αλλά και όλη η σκηνή ήταν επίσης όμορφη.

Συνήθως πρέπει να κάνετε έρευνα όταν βγαίνετε για να τραβήξετε φωτογραφίες ή αυτοσχεδιάζετε; Θα χαρακτηρίζατε τις φωτογραφίες πρόϊόν μεγάλης αναμονής ή της έξαψης της στιγμής;

Ηταν μόνο η αποστολή μου, η πρώτη μου δουλειά στο Σουδάν. Ήμουν εκεί μόνο 10 ημέρες. Νομίζω ότι η λήψη φωτογραφιών χρειάζεται προετοιμασία και πληροφορίες ή έρευνα. Μπορούμε να προετοιμαστούμε με καλύτερο τρόπο εάν ο φωτογράφος ξέρει τι πρόκειται να συμβεί. Για αυτήν την εικόνα, ο συνάδελφός μου δημοσιογράφος πληροφορήθηκε από νωρίς αυτή τη βραδινή συνάντηση. Χωρίς αυτές τις πληροφορίες, δεν θα μπορούσα να τραβήξω αυτή την εικόνα. Αλλά μερικές φορές κάτι πέρα από τις προσδοκίες μας μπορώ να πω ότι συμβαίνει, όπως η «τύχη», και αυτό είναι ένα από τα καλά της φωτογραφίας. Μερικές φορές, απλά τριγυρίζω περιμένοντας την τυχερή στιγμή.

Δεδομένου ότι είστε έμπειρος φωτογράφος, έχετε συγκεκριμένη εργασιακή ηθική;

Προσπαθώ πάντα να είμαι ειλικρινής. Και προσπαθώ επίσης να μην αγνοώ να καταγράφω θέματα ή σκηνές που μου τραβούν το μάτι, ακόμη και αν δεν είναι κατάλληλα για την ιστορία. Να ακολουθώ την αντίληψή μου.

Στη διαδρομή σας, ποια ήταν τα πράγματα που διαμόρφωσαν την καλλιτεχνική σας άποψη; Υπήρξαν κάποιοι μέντορες που μάλλον σας βοήθησαν;

Μάλλον είναι δύσκολο να πω τι μ’ έχει επηρεάσει… πολλά έργα τέχνης σε διαφορετικούς χώρους μπορούν να με επηρεάζουν στη ζωή μου, υποθέτω. Μπορώ να πω ένα πράγμα… Μερικές φορές μού αρέσει να βλέπω το Ukiyo-e, το ιαπωνικό στυλ τέχνης που έγινε δημοφιλές από τον 17ο έως τον 19ο αιώνα. Η σύνθεση ή η απόσταση μεταξύ των προσώπων μού δίνει πάντα έμπνευση. (Τριάντα έξι απόψεις του βουνού Φούτζι από τον Hokusai θα μπορούσε να είναι ωραίο να το δείτε ως το πρώτο σας βήμα στο Ukiyo-e. Εκανε αυτή τη σειρά όταν ήταν 72 ετών). Αναρωτιέμαι πάντα γιατί αυτός ο ζωγράφος έβαλε αυτό το στοιχείο εδώ ή γιατί αυτή η γραμμή δεν είναι κάθετη κ.λπ… αλλά έχουν ισορροπία.