Πρεκαριάτο

Τον Τομά Πικετί τον γνωρίζουμε καλά. Ο γάλλος οικονομολόγος που έγινε διάσημος με «Το κεφάλαιο τον 21ο αιώνα», στο οποίο έδωσε συνέχεια με το «Κεφάλαιο και ιδεολογία», επαναλαμβάνει σε μια συνέντευξη που έδωσε αυτή την εβδομάδα στο Politico τις γνωστές του θέσεις. Η Ευρωπαϊκή Ενωση πρέπει να γίνει πιο διαφανής. Ο κανόνας της ομοφωνίας είναι καταστροφικός, μπορεί θαυμάσια ένας μικρός πυρήνας χωρών να αναλάβει πρωτοβουλίες όπως η έκδοση «κορωνο-ομολόγων». Δεν μπορείς να έχεις ελεύθερο εμπόριο και ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων αν δεν έχεις κοινή φορολογία και μια κοινή πολιτική για τη μείωση των ανισοτήτων.

Λιγότερο γνωστή, αν και επισκέφθηκε πέρυσι την Αθήνα στο πλαίσιο των διαλέξεων του Megaron Plus, είναι η Αλμπένα Αζμάνοβα. Σε δύο άρθρα της που δημοσιεύτηκαν με διαφορά λίγων ημερών στις Βίβλους του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος και της αμερικανικής Αριστεράς, τους «Financial Times» και το περιοδικό «Jacobin», αυτή η αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Κεντ και ειδικός της δυναμικής του καπιταλισμού υποστηρίζει ότι είναι λάθος να επικεντρωνόμαστε στις ανισότητες. Αυτό που απασχολεί το «99%» είναι η οικονομική αστάθεια. Ο στόχος δεν πρέπει να είναι λοιπόν η απλή ανακατανομή της αγοραστικής δύναμης – «περισσότεροι φόροι στους πλούσιους!» -, αλλά η οικοδόμηση μιας πιο σταθερής, ασφαλούς και βιώσιμης κοινωνίας.

Η οικονομική ανισότητα μετατρέπεται σε μια μορφή κοινωνικής αδικίας σε δύο περιπτώσεις, γράφει η Αζμάνοβα. Οταν ο πλούτος μεταφράζεται σε ισχύ – οπότε χρειάζεται μια αντίρροπη ισχύς, δηλαδή δυνατά συνδικάτα, πολιτικά κόμματα με αρχές, δικαστές που να ελέγχουν τις οικονομικές ατασθαλίες. Κι όταν ο πλούτος αποτελεί τη μοναδική πηγή ασφάλειας. Η πανδημία προκαλεί γενικευμένη ανασφάλεια γιατί έφερε στην επιφάνεια την ανεπάρκεια των υπηρεσιών, της δημόσιας εκπαίδευσης και, κυρίως, της δημόσιας υγείας. Αυτό δεν θα αλλάξει ακόμη κι αν στις κοινωνίες μας επικρατήσει απόλυτη ισότητα. Βρισκόμαστε σε αυτή την κατάσταση επειδή ο σύγχρονος καπιταλισμός δημιούργησε όχι μόνο μια ανασφαλή τάξη (το «πρεκαριάτο», όπως το αποκάλεσε ο Γκάι Στάντινγκ), αλλά ένα ανασφαλές πλήθος.

Η ανασφάλεια αυτή δεν οδηγεί στη ριζοσπαστικοποίηση της εργατικής τάξης, όπως ήλπιζε η Αριστερά. Αντιθέτως, τη στρέφει προς τα δεξιά. Και η ενστικτώδης αυτή αντίδραση θα οξυνθεί με την πανδημία. Αλλά η επιστροφή στην πρότερη κατάσταση της μαζικής αβεβαιότητας θα είναι καταστροφική: όχι μόνο πια για οικονομικούς λόγους, αλλά και για λόγους υγείας.

Η λύση; Τη δείχνουν οι χώρες που πήγαν σχετικά καλά, όπως η Δανία και η Γερμανία: ένας ισχυρός δημόσιος τομέας. Μαζικές επενδύσεις, πρώτα στη δημόσια υγεία και τη στρατηγική επιστήμη κι ύστερα στην κοινωνική ασφάλεια, στην παιδεία και στις υποδομές. Δεν είναι πια θέμα Δεξιάς και Αριστεράς. Αυτό που χρειάζεται, για να χρησιμοποιήσουμε μια λέξη προσφιλή και στον Κυριάκο Μητσοτάκη, είναι να οικοδομηθεί μια πολιτική οικονομία εμπιστοσύνης. Με προτεραιότητα όχι τη διαχείριση του κεφαλαίου, αλλά την ικανοποίηση των ανθρώπινων αναγκών.