Το Πάσχα της ζωής μας

Οι «μπότηδες» που έσπασαν στην πρώτη Ανάσταση στους άδειους δρόμους της Κέρκυρας. Τα κεράκια στο κάστρο της Σαντορίνης και στο νεκροταφείο της Ξάνθης τη Μεγάλη Παρασκευή. Ενας ιερέας, κρατώντας την εικόνα του Επιτάφιου και ψέλνοντας τα εγκώμια της Θεοτόκου, να περιφέρεται μόνος του στους έρημους δρόμους κάποιου χωριού. Και κάπου αλλού, ολοστόλιστο το κουβούκλιο του Επιταφίου, πάνω στην καρότσα ενός αγροτικού, με το «Ω γλυκύ μου έαρ» να ακούγεται από το μεγάφωνο, εκείνο από το οποίο διαλαλούν συνήθως προϊόντα. Εικόνες από μια προσομοίωση Μεγάλης Εβδομάδας.

Κι ύστερα ήρθε το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου. Από πού ξεσηκώθηκε αυτή η ανάσα ζωής που μας συνεπήρε; Σαν να περιμέναμε άθεοι και θρησκευόμενοι, πιστοί και εικονοκλάστες, αντικληρικαλιστές και αγνωστικιστές εκείνο το «Χριστός Ανέστη» από την τηλεόραση, ως υπαρξιακό σύνθημα, για να βγούμε σε στενά μπαλκόνια, περιμετρικές βεράντες, στρυμωγμένα παράθυρα, να γίνουμε κοινωνοί μίας πραγματικότητας που δεν θα μπορούσε να δημιουργήσει η πιο καλοστημένη παραγωγή.

Πώς ήμασταν έτσι με τις παντόφλες, τις ρόμπες και τις φόρμες μας; Με ανακατεμένα μαλλιά κι ένα κερί που αρπάξαμε από το κηροπήγιο; Τόσο νέοι είναι, τελικά, το ζευγάρι του απέναντι διαμερίσματος; Πίσω από μισοτραβηγμένες κουρτίνες τους βλέπαμε τους ανθρώπους τόσον καιρό. Και κοίτα που ήταν αυτοί οι άγνωστοι οι πρώτοι και, ίσως, οι μόνοι που ανταλλάξαμε φέτος ευχές «από κοντά». Οσο ακουστήκαμε δηλαδή μέσα στη χλαπαταγή από βαρελότα, πυροτεχνήματα και τις καμπάνες να χτυπούν έτσι όπως μόνο σε ταινίες της έχουμε ακούσει.

Δόξα κοινή

Ναι, ναι ξέρω. Πάντα υπάρχουν οι τιμητές του συναισθήματος. Που θα πουν ότι αυτά είναι συμβολικά και δεν έχουν ουσία και ότι η πραγματικότητα είναι τα μαντάτα που θα μας έρθουν από την οικονομία. Ωστόσο είχε παρά πολύ καιρό, δεκαετίες ολόκληρες, να καταγραφεί η ανάγκη μας να υπάρξουμε ως κοινότητα. Να αναδυθεί, «ντυμένος» με σύγχρονα ρούχα, ο αρχέγονος φόβος του ανθρώπου να μη χάσει την Πολιτεία του, να μην παλινδρομήσει στο στάδιο της φυλής. Οποιο κι αν είναι το άλλοθι. Αλλοι το λένε θρησκεία. Ο Εμπειρίκος το λέει κάπως αλλιώς – ή, μήπως, κάπως ίδια; – στον στίχο που με κλωθογυρίζει αυτές τις μέρες «…Ο καύσων αυτός χρειάζεται για να υπάρξει τέτοιο φως. Το φως αυτό χρειάζεται, για να γίνει μία μέρα μία δόξα κοινή, μια δόξα πανανθρώπινη, η δόξα των Ελλήνων, που πρώτοι, θαρρώ, αυτοί, στον κόσμο εδώ κάτω, έκαμαν οίστρο της ζωής τον φόβον του θανάτου».

Εις μνήμην

Πριν από λίγες μέρες, με αφορμή μια φωτογραφία, έγραφα για τη γενιά που έφτιαξε τη μεταπολεμική Ελλάδα. Στη γενιά αυτή ανήκει και ο Ευάγγελος Σπανός, πρωτοπόρος στον χώρο της ιδιωτικής Υγείας στην Ελλάδα, που απεβίωσε από κορωνοϊό. Τον άκουγα σε κάποια συνέντευξή προ διετίας, να μιλάει για τη μεγάλη φτώχια των παιδικών του χρόνων στη Σίνδο Θεσσαλονίκης. Για το ότι ο πατέρας του ήθελε να τον κρατήσει στο χωριό και η μάνα του επέμενε να σπουδάσει γιατρός. Αχ μωρέ αυτές οι μάνες, οι υποταγμένες αγρότισσες που ήξεραν όμως πότε έπρεπε να ragkoysσηκώσουν ανάστημα και να επιβάλουν το δίκιο της θέλησής τους.