Ζητείται {LF}φαντασία

Ας δούμε τι έγινε με την κρίση του 1929. Οι Ηνωμένες Πολιτείες απάντησαν με έναν προστατευτικό νόμο, τον νόμο Hawley-Smoot, που οδήγησε σε έναν εμπορικό πόλεμο προκαλώντας πτώση των παγκόσμιων συναλλαγών κατά 60%. Η Fed, όπως και οι άλλες κεντρικές τράπεζες, δεν αντέδρασαν στις αλυσιδωτές χρεοκοπίες των τραπεζών. Κι αυτό έφερε την ύφεση.

Ογδόντα χρόνια αργότερα, ο Μπεν Μπερνάνκι απέφυγε τα λάθη του 1929 – με εξαίρεση το ότι επέτρεψε τη χρεοκοπία της Lehman Brothers. Ο οικονομικός ιός που έπληξε τον πλανήτη θα μπορούσε να προκαλέσει μια πραγματική συστημική κρίση αν οι κυβερνήσεις επαναλάμβαναν τρία μεγάλα λάθη: τον προστατευτισμό, την αδιαφορία και μια αντιαναπτυξιακή δημοσιονομική πολιτική. Αλλά αυτή τη φορά έκαναν το σωστό. Στην G20 του Λονδίνου, ο Γκόρντον Μπράουν, ο Νικολά Σαρκοζί και ο Μπαράκ Ομπάμα έπαιξαν αποτελεσματικά το χαρτί της πολυμέρειας.

Τώρα πού ακριβώς βρισκόμαστε; Αρχικά νομίζαμε ότι είχαμε μια κρίση ανάλογη του SARS, προσαρμοσμένη ώστε να συμπεριλάβει τον οκταπλασιασμό του ΑΕΠ της Κίνας από το 2003 μέχρι σήμερα. Οπως λέει όμως στο περιοδικό «L’ Obs» ο Ντανιέλ Κοέν, διευθυντής του οικονομικού τμήματος της Ecole normale supérieure, τώρα αντιλαμβανόμαστε ότι βρισκόμαστε κάπου ανάμεσα στο 1929 και το 2009. Το παγκόσμιο εμπόριο είχε ήδη πατήσει φρένο λόγω της πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ που σκότωσε την πολυμέρεια. Κι ήρθε η μονομερής απόφασή του να κλείσει τα σύνορα στους Ευρωπαίους για να γκρεμίσει τα χρηματιστήρια.

Με τα επιτόκια να μην μπορούν να πέσουν πιο χαμηλά, συνεχίζει ο γάλλος οικονομολόγος, οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να επιστρατεύσουν τη φαντασία τους για να απαντήσουν στην κρίση. Μπορούν, για παράδειγμα, να χαλαρώσουν τους περιορισμούς στις τράπεζες ώστε να χορηγήσουν δάνεια σε επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Μπορούν να αγοράσουν απευθείας ομόλογα τέτοιων επιχειρήσεων. Μπορούν ακόμη και να ενισχύσουν με ένα ποσό, ας πούμε 1.000 ευρώ, κάθε ευρωπαϊκό νοικοκυριό. Μοιάζει τρελό, αλλά δεν κοστίζει τόσο ακριβά.

Το μόνο που δεν πρέπει να γίνει είναι να επαναληφθεί η καταστροφική πολιτική λιτότητας που ακολούθησε ο καγκελάριος Μπρούνινγκ στη Γερμανία από το 1930 ως το 1932. Πρέπει πάση θυσία να αποφευχθούν οι απολύσεις. Μια άλλη ιδέα είναι η «εθνικοποίηση» των μισθών, που υπολογίζεται ότι θα κοστίσει 10 με 20 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ για την περίοδο της κρίσης, δηλαδή το πολύ 5 μονάδες του ΑΕΠ σε ετήσια βάση. Είναι κάτι εφικτό.

Αυτό που ζούμε είναι μια νέα κρίση της παγκοσμιοποίησης, καταλήγει ο Ντανιέλ Κοέν. Για να συναρμολογηθεί ένα αυτοκίνητο Ρενό, χρειάζονται σήμερα 2.100 εξαρτήματα που μπορούν να κατασκευαστούν από ισάριθμους υπεργολάβους σε όλο τον κόσμο. Προκειμένου να δημιουργηθούν θύλακοι μείωσης του κόστους, αυξήθηκε πάρα πολύ η εξάρτηση της οικονομίας από το παγκόσμιο εμπόριο. Η κλιματική αλλαγή και τώρα ο κορωνοϊός μάς επαναφέρουν στην τάξη.