Κάτι τρέχει στον Εβρο

Συμβαίνει με οτιδήποτε μπορεί να θεωρηθεί εξωτερική απειλή. Συμβαίνει τότε τα σύνορα, αυτό το απομακρυσμένο όριο της εδαφικής κυριαρχίας, να έρθουν πολύ κοντά, σχεδόν δίπλα μας. Η απειλή μοιάζει να είναι πια εδώ.

Συνέβη και με την κρίση που προκλήθηκε στα σύνορα από τον συνωστισμό χιλιάδων απελπισμένων. Δεν ήταν η απελπισία τους η απειλή. Ούτε η επιθυμία τους για μια ζωή χωρίς τους κινδύνους του πολέμου. Ηταν όμως ο όγκος του πλήθους που χρησιμοποιήθηκε ως όπλο για μια μαζική είσοδο τέτοιου μεγέθους που κανένα κράτος δεν θα μπορούσε να αντέξει. Οι λέξεις θα έχουν πάντα το φορτίο τους. Αλλά είτε χρησιμοποιούσε κανείς τον πιο μιλιτέρ όρο «εισβολή» είτε τον πιο λάιτ «εισροή», οι αντοχές του κράτους θα δοκιμάζονταν το ίδιο.

Θα έπρεπε να έρθει μια δεύτερη κρίση, μια κρίση δημόσιας υγείας, για να ξεχαστεί σχεδόν η κρίση στα σύνορα. Μόνο που στον Εβρο εξακολουθεί κάτι να τρέχει. Το Προσφυγικό παραμένει ένα πρόβλημα όχι μόνο σχεδόν αδύνατο στη λύση του αλλά και εξαιρετικά δύσκολο στη διαχείρισή του. Παραμένει στα σύνορα που πιέζονται και στα ΚΥΤ που φλέγονται. Παραμένει ως δύσκολη εξίσωση έτσι όπως την όρισε η Πρόεδρος της Δημοκρατίας: Πώς μπορεί να μην περάσει κανείς εκείνη τη λεπτή κόκκινη γραμμή που χωρίζει τη φύλαξη των συνόρων από το ανθρωπιστικό του καθήκον;

Είναι ένα ερώτημα που γίνεται ακόμη πιο πιεστικό σε συνθήκες καραντίνας. Αν κάτι μπορεί να αποκλιμακώσει την ένταση, αυτό είναι η αναθεώρηση της κοινής δήλωσης ΕΕ – Τουρκίας. Είναι αυτό που περιέγραψε ο έλληνας Πρωθυπουργός στην εφημερίδα The Guardian ως «βελτίωση κάποιων πτυχών» της συνθήκης. Στην πραγματικότητα, για να περιγράψει κανείς αυτή τη βελτίωση δεν έχει παρά να ακολουθήσει το χρήμα – το χρήμα που ζητάει ο τούρκος πρόεδρος όχι στην κρύα μορφή των δόσεων και της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη συμφωνία, αλλά ζεστό και στην τσέπη.

Είναι και πάλι οι συνθήκες της καραντίνας που εμποδίζουν τη «βελτίωση κάποιων πτυχών» ή απλώς τη ροή του χρήματος. Πάντα κάτι έτρεχε στον Εβρο και αυτό που έτρεχε έφερε στα σύνορα σύμπασα την ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Αλλά η Ευρώπη ποτέ δεν τρέχει στο παζάρι. Και τώρα οι προκορωνοϊακοί ρυθμοί γίνονται μετά τον κορωνοϊό ακόμη πιο αργοί, ακόμη πιο ράθυμοι απέναντι σε έναν τουρκικό μαξιμαλισμό στον οποίο περιλαμβάνεται και η οικονομική βοήθεια και η αναθεώρηση της κοινής δήλωσης και η απελευθέρωση της βίζας και η τελωνειακή ένωση με την ΕΕ και η στήριξη στο Συριακό.

Το πακέτο έπεσε για ακόμη μια φορά στο τραπέζι στην προχθεσινή τηλεδιάσκεψη του τούρκου προέδρου με τη γερμανίδα καγκελάριο και τον γάλλο πρόεδρο. Μια Ευρώπη όμως που σφραγίζει τα σύνορά της για να μην περάσει ούτε ο κορωνοϊός, θα ήταν αδύνατον να υποχωρήσει με την απειλή της εισόδου χιλιάδων ανθρώπων να πλανάται πάνω από την ήπειρο.

Από αυτήν την άποψη, η κρίση δημόσιας υγείας πιέζει την Τουρκία και όχι την Ευρώπη. Η καραντίνα αρκεί για να υπονομεύσει την απειλή – αν πριν από αυτήν φαινόταν υπερβολική η απαίτηση να δεχθεί η Ευρώπη όλους αυτούς τους πρόσφυγες στην Ευρώπη, τώρα μοιάζει εντελώς παράλογη. Η πραγματικότητα όμως δεν αλλάζει. Μπορεί το αδιέξοδο να είναι όλο της Τουρκίας. Αλλά είναι εξαιτίας αυτού του αδιεξόδου που στον Εβρο θα συνεχίσει κάτι να τρέχει.