Ο ιός μάς θυμίζει ότι δεν είμαστε μόνο ψηφιακά όντα

Αλεσάντρο Μπαρίκο: «Υπάρχει κατ’ αρχάς ένα θέμα storytelling, αφήγησης, χρήσης των λέξεων. Ας δούμε την καμπύλη των κρουσμάτων στον κόσμο. Υπήρξε μια συγκεκριμένη ημέρα που ο αριθμός προκάλεσε αίσθηση. Εκείνη την ημέρα οι επιστήμονες μίλησαν για πρώτη φορά για κορωνοϊό. Και έθεσαν σε κίνηση ένα αφήγημα. Ο εχθρός είχε αποκτήσει πλέον όνομα. Είναι σημαντικό αυτό το πράγμα. Αλλάζουμε με μαζικό τρόπο τη συμπεριφορά μας στη βάση όχι μόνο αριθμών, αλλά αφηγημάτων».

Ρικάρντο Λούνα: «Πριν από έναν χρόνο μιλούσαμε για την Γκρέτα Τούνμπεργκ. Αν η Γκρέτα είχε πει ότι η κλιματική αλλαγή είναι ένας ιός, ίσως να είχαμε αλλάξει το βιομηχανικό μας μοντέλο. Η καταστροφή του περιβάλλοντος δεν μας φοβίζει όμως όσο ο ιός. Πού γεννιέται λοιπόν ο φόβος; Πόση επιρροή ασκούν τα social media στους πολιτικούς;»

Α.Μπ.: «Αυτή είναι η πρώτη επιδημία που μας συμβαίνει ενώ έχουμε στα χέρια μας το smartphοne. Το game, ο νέος πολιτισμός δηλαδή που έχουμε χτίσει με την ψηφιακή επανάσταση, έχει κάνει τον κόσμο λιγότερο αδιαφανή, πιο πορώδη. Οι πληροφορίες τρέχουν σήμερα με ιλιγγιώδη ταχύτητα, ενώ τα γεγονότα εξακολουθούν να είναι αργά, πιο αργά από τις αντιδράσεις μας. Σήμερα μπορούμε να ελέγχουμε λεπτό προς λεπτό αυτά που συμβαίνουν και είναι αναπόφευκτο να δημιουργείται έτσι ένας διαφορετικός φόβος. Τα media δεν ενισχύουν τους φόβους, τους πουλάνε. Στο game, έχουν μετατραπεί σε μια αποθήκη φόβων».

Ρ.Λ.: «Ο φόβος δεν μας έκανε να βγούμε από τις σπηλιές;».

Α.Μπ.: «Ναι, αλλά ο κίνδυνος είναι να χάσουν τα μέσα ενημέρωσης μια θεμελιώδη λειτουργία: την έκφραση της ελπίδας, των μεγάλων σχεδίων. Ας πάρουμε το παράδειγμα ενός αυτοκινήτου που πέφτει πάνω σε έναν τοίχο. Φτάνουμε στο σημείο της σύγκρουσης και μελετάμε πώς αντέδρασε η μηχανή. Αν αναλύσουμε τώρα τη συμπεριφορά μας, τι βλέπουμε; Οτι εδώ και καιρό υπάρχει μόνο ένας τρόπος να κινητοποιηθεί ένας μεγάλος αριθμός ατόμων και αυτός είναι ο φόβος. Πού πήγε όμως η ικανότητά μας να συσπειρώνουμε τους ανθρώπους γύρω από μια ουτοπία, μια ελπίδα;».

Ρ.Λ.: «Στα social media παίζεται ένα μαζικό παιχνίδι γύρω από τον φόβο, αλλά το Internet μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για να μελετούν οι φοιτητές, να οργανωθεί το smart working».

Α.Μπ.: «Πόσες φορές δεν έχουμε πει ότι σήμερα ζούμε μέσω των μηχανημάτων! Η αλήθεια είναι ότι αποτελούν ένα plan B. Μας αφαιρούν τη φυσική μας διάσταση, μας κλείνουν σπίτι, μας κάνουν να νιώθουμε μια αίσθηση θανάτου. Ενα μεγάλο μέρος της ζωής μας, όμως, το περνάμε με το σώμα μας. Οι ζωές μας είναι ακόμη φυσικές, ανθρώπινες. Ο ιός έρχεται να μας θυμίσει ότι δεν είμαστε μόνο ψηφιακά όντα».

Ρ.Λ.: «Η παγκοσμιοποίηση θα αντέξει στον κορωνοϊό; Θα ξαναρχίσουμε να ταξιδεύουμε χωρίς να φοβόμαστε;».

Α.Μπ.: «Ο θάνατος των συνόρων είναι μέρος των πολιτισμικών μας επιλογών. Η κρίση αυτή όμως μπορεί να μας κάνει να δεχθούμε ως αφήγημα τη διαρκή κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Και να αποκαταστήσουμε τη χαμένη εμπιστοσύνη μας προς τις ελίτ. Το νέο συμβόλαιο όμως ανάμεσα στους πολίτες και τις ελίτ είναι επικίνδυνο: αν ανεβάσω το επίπεδο της έκτακτης ανάγκης, ο κόσμος ξαναβρίσκει την εμπιστοσύνη του».

Ρ.Λ.: «Από το iPhone και μετά δεν είχαμε την αίσθηση ότι βαδίζουμε προς την ελπίδα;».

Α.Μπ.: «Οχι, τα δικά μας χρόνια είναι σημαδεμένα από τον φόβο: η τρομοκρατία, οι μεταναστεύσεις. Ο κόσμος των νέων είναι διαφορετικός. Ο κόσμος της Γκρέτα, ο γκρετατουνμπεργκισμός, είναι διαφορετικός. Η ελπίδα ανήκει στους νέους. Δεν λέω ότι αυτοί θα μας σώσουν, αλλά έχουν έναν ρόλο. Ας φανταστούμε μια μονομαχία ανάμεσα σε δύο πιστολέρο: ο ένας επιλέγει την αιώνια έκτακτη ανάγκη, ο άλλος την ελπίδα. Οι νέοι δεν έχουν τον κυνισμό των μεγάλων, την απομυθοποίησή τους».

Ρ.Λ.: «Λέγονται πολλά για τη σχέση του κορωνοϊού με την κοινή γρίπη. Γιατί οι νεκροί από τη γρίπη δεν τρομάζουν τόσο;».

Α.Μπ.: «Και πάλι είναι θέμα αφηγήματος. Δεν γνωρίζουμε καλά αυτόν τον ιό, δεν ξέρουμε πώς ακριβώς κινείται. Κι αυτό αυξάνει το άγχος. Υπάρχει μια ζώνη μυστηρίου που δεν μπορούμε να ελέγξουμε».

Ρ.Λ.: «Οι χώρες που έχουν πληγεί από τον κορωνοϊό είναι εκείνες του game. Μήπως οι υπαίθριες περιοχές του κόσμου είναι οι νέοι νικητές; Μήπως φτάσαμε στο game over;».

ΑΜ: «Είναι μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση. Ομως το Ιράν, όπου δεν έχει θριαμβεύσει το game, έχει πληγεί όσο και η Ιταλία. Και το Κοντόνιο της Ιταλίας δεν είναι καμιά μητρόπολη, αλλά ένας μικρός τόπος. Να άλλο ένα μάθημα: η παγκοσμιοποίηση μιλά σε όλους, ακόμη και στους πιο μικρούς».

Ενα Παιχνίδι σαν σεισμός

Το τελευταίο βιβλίο του δημοφιλούς ιταλού συγγραφέα με τον αγγλικό τίτλο The Game πραγματεύεται τη μετάβασή μας από την αναλογική στην ψηφιακή πραγματικότητα. Οπως γράφει, είναι λάθος να πιστεύουμε ότι οι συνέπειες της τεχνολογικής επανάστασης έχουν οδηγήσει σε μια διανοητική επανάσταση – συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Μια δραματική αλλαγή στην αντίληψη των πραγμάτων, που τροφοδοτήθηκε από μια τραυματική απάντηση στον 20ό αιώνα, άλλαξε άρδην τη σχέση της δικής του γενιάς και των επόμενων με την τεχνολογία και προκάλεσε την περίφημη ψηφιακή επανάσταση. H τεχνολογική ανάπτυξη είχε πάντα τη δομή ενός παιχνιδιού που υπόσχεται μεγάλες ανταμοιβές στους παίκτες αν μπορέσουν να μείνουν μέσα. Λίγοι τα καταφέρνουν. Οπως ένας σεισμός διαταράσσει τη γεωμορφολογία του περιβάλλοντός μας, αλλάζοντας την επιφάνεια και το υπέδαφος, έτσι και το Παιχνίδι ξεθάβει ανθρώπινες συμπεριφορές και τάσεις που μέχρι πρόσφατα παρέμεναν σε λανθάνουσα κατάσταση.