«Ολα τα λαμπερά με βρήκαν στα Τάρταρα»

Μένατε πάντα στο κέντρο ή είναι επιλογή σας τώρα πια;

Πάντα υπήρχε μια εμμονή με το κέντρο γιατί το γραφείο του πατέρα μου ήταν στην Ακαδημίας. Ο πατέρας μου είναι δικηγόρος, η μητέρα μου έχει σπουδάσει κι αυτή νομικά, αλλά δεν εξασκείται στο επάγγελμα – δεν ήθελε την ευθύνη αυτού του πράγματος. Ετσι μεγάλωσα σε διάφορα μέρη της παλιάς Αθήνας. Πλατεία Αμερικής, Αριστοτέλους και Φυλής. Επίσης η γιαγιά μου έμενε στην Πλατεία Αμερικής, οπότε η ζωή μου γύριζε γύρω από το κέντρο. Μέναμε σε αυτά τα παλιά κλασικά ωραία σπίτια, με τα ψηλά ταβάνια, αλλά σε αυτές τις άθλιες γειτονιές. Τότε, ως παιδί δεν καταλάβαινα γιατί μέναμε στο κέντρο αφού μπορούσαμε να μετακομίσουμε σε μια καλύτερη γειτονιά, σε πιο ωραία μέρη. Οπότε μεγάλωσα μέσα στα τσιμέντα, με τα διάφορα μπουρδέλα τριγύρω. Ηταν μια περίεργη κατάσταση η οποία θεωρητικά είχε ένα ενδιαφέρον, αλλά για ένα παιδάκι απολύτως κανένα.

Σας αγρίευε αυτό το περιβάλλον;

Βέβαια, και με έκλεινε. Ενιωθα ότι γυρνάω στο σπίτι μου και δεν υπάρχει προοπτική να βγω να περπατήσω ή να κάνω μια βόλτα ή να βρω άλλα παιδιά στη γωνία για να παίξουμε.

Αυτό το κομμάτι της παιδικής σας ηλικίας πώς έγραψε μέσα σας;

Περίεργα. Είναι μια εξήγηση γιατί έγινα τόσο πολύ εσωστρεφής. Υπάρχει και μία άλλη αντίθεση που έπαιξε κι αυτή τον ρόλο της. Πήγαινα στο Αρσάκειο που είναι στην Εκάλη, σε μια περιοχή ανάμεσα σε κολυμβητήρια, πράσινο αλλά και άλλα παιδάκια – άλλος κόσμος. Εκείνα τα χρόνια, το ’95-’96, ήταν σε άνθηση όλα τα βόρεια προάστια και οι νεοπλουτισμοί. Ολο αυτό ήταν σε πλήρη αντίθεση με ό,τι έβλεπα εγώ όταν γυρνούσα σπίτι μου.

Σίγουρα όμως θα υπάρχει και η θετική πλευρά των αντιφάσεων που ζούσατε.

Μου έκανε και καλό γιατί δεν μπήκα ποτέ σε κανένα κύκλο υπεράσπισης κάποιου συγκεκριμένου στυλ και ζωής. Δηλαδή φοράμε αυτά τα ρούχα, αυτές τις μάρκες, φερόμαστε έτσι ή αλλιώς. Εβλεπα μια άλλη ζωή, την οποία τελικά και δεν προτιμούσα.

Δεν σας έβγαζε στο περιθώριο αυτή η διαφορετική στάση σας;

Βεβαίως και με έβγαζε. Στο σχολείο πέρασα πάρα πολύ μοναχικά. Ενιωθα λίγο παράταιρος και μου κόστισε σε επίπεδο επικοινωνίας. Θυμάμαι, κάποια στιγμή, η αδερφή μου, η οποία ήταν κι αυτή στο Αρσάκειο, αποφάσισε να φύγει. Είχα ζηλέψει πάρα πολύ, αλλά είχε δημιουργηθεί τεράστιο θέμα στο σπίτι. Πήγε σε ένα σχολείο της γειτονιάς γιατί ήθελε να ζήσει πιο προσγειωμένα. Εγώ όμως ήμουν το καλό παιδί που δεν μπορούσα και δεν ήθελα να στενοχωρήσω τους γονείς μου. Οπότε δεν μπορούσα να ακολουθήσω την ίδια τακτική.

Αποτέλεσε μεγάλο κομμάτι της ζωής σας η φράση που είπατε «δεν θέλω να στενοχωρήσω τους γονείς μου»; Ηταν κατά κάποιο τρόπο το αυτομαστίγωμά σας;

Υποσυνείδητα, και ίσως ακόμα. Συνειδητά, μέχρι να τελειώσω το σχολείο. Μέχρι την εφηβεία υπήρχε αυτό το κομμάτι του συνειδητού μαστιγώματος. Αυτή η φωνή που μου έλεγε ότι πρέπει να ικανοποιήσω τις επιθυμίες των γονιών μου.

Πότε απαλλαχθήκατε από αυτό το μαστίγωμα;

Στο τέλος της εφηβείας, όταν πέρασα στο άλλο άκρο. Από τη στιγμή που μπήκα στη σχολή και στη δραματική. Εκεί άρχισα να αλλάζω τελείως τη συμπεριφορά μου και να κάνω τις μικρές επαναστάσεις μου. Αρχισα να μην πηγαίνω καθόλου σπίτι, να μην έχω καμία αγωνία τι θα μου πουν. Πολλές φορές γυρνούσα – όταν γυρνούσα – στο σπίτι 3-4 το πρωί, κοιμόμουν λίγο και εξαφανιζόμουν πάλι.

Οι γονείς σας πώς αντέδρασαν σ’ αυτή την 180 μοιρών αλλαγή της συμπεριφοράς σας;

Με πάρα πολλές φασαρίες και συγκρούσεις στην αρχή. Αναγκαζόμουν να λέω ότι πηγαίνω στο πανεπιστήμιο, όπου βέβαια δεν πατούσα καθόλου. Κάποια στιγμή αποκαλύφθηκε και αυτή η βόμβα και φυσικά είχαμε δράματα μεγάλα μέσα στο σπίτι. Το ότι δεν θα γινόμουν επιστήμων ήταν το μεγάλο ζήτημα. Αλλά αυτά τα δράματα που έζησα τότε μου έκαναν καλό στην τελική επαφή.

Εκτός από την ανάγκη της δεδηλωμένης επανάστασής σας, τι άλλο σας έδωσαν;

Στην αρχή υπήρχε ένα μόνιμο ύφος στο σπίτι, που πρέπει να πω ότι γενικά υπάρχει στην οικογένειά μου και μάλλον το έχω κληρονομήσει και εγώ λίγο. Δηλαδή, αν μου συμβεί κάτι άσχημο, χρειάζομαι κάποια ώρα, ίσως και μέρες, και θα μου μείνει το ύφος. Είναι ένας ψυχρός πόλεμος. Ολο αυτό το κομμάτι της μη ανθισμένης παιδικότητας, της άρνησης να εκπληρώσω τις οικογενειακές επιθυμίες, με οδήγησε σε τελείως διαφορετικούς δρόμους.

Πότε αρχίσατε να αντιλαμβάνεστε όσα περιγράφετε;

Ολα είχαν μείνει άλυτα από τη δραματική σχολή. Αλλαξαν όταν γνώρισα ανθρώπους συγκεκριμένους, όταν «πέρασα» σε μια άλλη οικογένεια.

Αναφερθήκατε σε ανθρώπους που σας επηρέασαν. Αν σας ζητούσα να επιλέξετε έναν, ποιο όνομα θα επιλέγατε;

Θα επαναλάβω ότι πολλοί άνθρωποι έπαιξαν κομβικό ρόλο, αλλά η βάση αναφοράς μου ήταν ο Τάσος Μπαντής.

Για ποιον λόγο;

Είχα αρχίσει να γράφω ένα έργο στη Δευτέρα Λυκείου – τότε που έψαχνα να βρω διέξοδο σε ό,τι μου συνέβη – και το ολοκλήρωσα μία μέρα πριν δώσω Λατινικά στην Τρίτη Λυκείου. Η ιστορία του είχε δάνεια από έργα που μ’ αρέσουν και αφορούσε μια οικογένεια που ζούσε σε έναν τόπο όπου αλλάζανε σε ακραία τα καιρικά φαινόμενα. Κάθε φορά που χιόνιζε, κάτω από το χιόνι εμφανίζονταν πτώματα. Και αυτή η οικογένεια είχε συμφιλιωθεί και ζούσε κανονικά έτσι. Αυτό το έργο το είχα δώσει στον Μπαντή και περίμενα να μου πει «τι πράγματα είναι αυτά, αίσχος, δεν είναι έτσι το θέατρο». Παρ’ όλα αυτά, του άρεσε, ενδιαφέρθηκε και με παρότρυνε να κάνω κάτι μ’ αυτό. Ομως ακόμα τον ακούω να μου λέει «πολύ σκοτάδι, βρε αγόρι μου».

Υπάρχει αυτό το σκοτάδι, το αναγνωρίζετε και προσπαθείτε να το διαχειριστείτε;

Ναι. Μου κάνει εντύπωση γιατί τότε δεν αντιλαμβανόμουν το σκοτάδι αυτό ως μια συνειδητή περιοχή που έχω. Οπότε, όταν το άκουσα, εξεπλάγην. Εκείνη τη στιγμή δεν το κατάλαβα ακριβώς – αν θυμάμαι καλά, γέλασα και πολύ. Αλλά επανέρχεται σε στιγμές στη ζωή μου αυτή η φράση.

Και η ενθάρρυνση του να κάνετε κάτι με το έργο σας έδειξε τον δρόμο που θα ακολουθούσατε.

Αλλαξε τα πάντα γιατί πράγματι έκανα κάτι. Με κινητοποίησε. Υπάρχει και άλλη μία συγκυρία στην οποία εμπλέκεται ο Μπαντής. Στο δεύτερο έτος της σχολής φεύγει από τη ζωή και τον θάνατό του τον δημοσιεύει η «Ελευθεροτυπία». Στη μία στήλη έγραφε ότι πέθανε και στην άλλη ότι το Αμόρε δέχεται καινούργια έργα για το φεστιβάλ Δοκιμές – από αυτό ξεκίνησαν η Μαυραγάνη, η Χιώτη, ο Λάνθιμος κ.ά. Ετσι αυτό το έργο το πρότεινα στο θέατρο Αμόρε. Επρεπε όμως να επιλέξω ηθοποιούς και σκηνοθέτη. Ο σκηνοθέτης που πρότεινα δεν μπορούσε. Τότε ο Μοσχόπουλος που ήταν συνδιευθυντής με τον Χουβαρδά μού είπε «γιατί δεν το σκηνοθετείς εσύ, αφού ούτως ή άλλως σκηνοθέτης θες να γίνεις;».

Πόσο ετών ήσασταν τότε;

Δεκαεννιά, και σκηνοθετούσα τους καθηγητές μου που ήταν 60 κάτι. Ηταν λίγο περίεργα. Θυμάμαι ότι σημείωνα αυτά που έπρεπε να τους πω και την ίδια στιγμή έψαχνα τον τρόπο. Η καθηγήτριά μου Αννα Μακράκη – ένας ακόμη άνθρωπος καθοριστικός για μένα – μου έλεγε «δέχομαι τα πάντα αφού με σκηνοθετείς, αλλά στη σχολή θα φας πολύ ξύλο». Ηταν τέλεια συνεργάτρια και παράλληλα φρόντιζε μέσα από τα σχόλιά της και τους βαθμούς της να ισοφαρίσει όλο αυτό που μου συνέβαινε. Τότε μου φαινόταν περίεργο, αλλά τελικά είχε δίκιο.

Εξίσου εντυπωσιακή ήταν η συνέχειά σας. Στα 25 σας σκηνοθετήσατε την «Ελένη» του Ευριπίδη για την Επίδαυρο.

Ναι, και το ίδιο καλοκαίρι ακολούθησε και η Αβινιόν – τον ίδιο μήνα. Ηταν ωραία, αλλά την ίδια στιγμή και περίεργα. Εκείνο που κοστίζει σε αυτές τις περιπτώσεις είναι ότι τα πράγματα τρέχουν πιο πολύ απ’ ό,τι έχεις φανταστεί και ονειρευτεί. Και πολύ πέρα από αυτό που νομίζεις ότι αντέχεις. Τότε δεν ήμουν και καθόλου καλά. Είχα διάφορες ερωτικές απογοητεύσεις, εσωτερικά θέματα δικά μου που έπρεπε να λύσω, και ένα πρόβλημα υγείας. Ολα αυτά τα λαμπερά που μου συνέβησαν τότε με βρήκαν στα Τάρταρα. Ονειρα που πραγματοποιούνται χωρίς καν να τα έχεις ονειρευτεί. Τότε άρχισα να έχω τις πρώτες κρίσεις πανικού.

Πότε ήταν η πρώτη;

Το καλοκαίρι που έκανα πρόβα στο Μεταξουργείο για την «Ελένη» και τον «Κυκλισμό του τετραγώνου» που πήγε στην Αβινιόν. Ημουν στο αυτοκίνητο της φίλης μου της Ευδοξίας που έπαιζε στην παράσταση της «Ελένης» και την ώρα που έγινε κόκκινο το φανάρι και σταματήσαμε άρχισα να μην μπορώ ν’ αναπνεύσω χωρίς κανένα λόγο. Ενιωθα ασφυξία, ίδρωνα. Η φίλη μου μού κρατούσε το χέρι και ήταν το μόνο που με ηρεμούσε λίγο. Αυτό επαναλήφθηκε πολλές φορές, αλλά γνωρίζοντας τα συμπτώματα μπορούσα να το ελέγξω.