«Το κορίτσι στο καφέ ήταν ο άγγελός μου»

Τι σας λένε οι άνθρωποι που σας συναντούν στον δρόμο; Ποια ιδιότητα σας αναγνωρίζουν;

Δεν ανήκω στην κατηγορία των τραγουδιστών, χορευτών, συγγραφέων ή ραδιοφωνικών παραγωγών, τους οποίους τους γνωρίζουμε με το όνομά τους επειδή έχουν επισκεψιμότητα στην τηλεόραση, στο Διαδίκτυο, αλλά δεν έχουμε ιδέα για το έργο τους. Δεν έχουμε ακούσει δηλαδή κανένα τραγούδι τους, δεν τους έχουμε δει ποτέ live στο θέατρο, δεν, δεν, δεν. Συνήθως μου λένε διάβασα το τάδε βιβλίο σας, είδα αυτή την ταινία σας κ.λπ. Υπάρχει δηλαδή μια αναφορά.

Η σταθερή ραδιοφωνική σας παρουσία υπερισχύει…

Βέβαια, εις βάρος των άλλων ιδιοτήτων. Πολλοί άνθρωποι, ειδικά νέοι που οδηγούν, έχουν μια ευκολία να ακούν ραδιόφωνο και να με μάθουν από εκεί. Αλλά ο Τζούμας δεν είναι μόνο αυτό. Είναι χρόνια στο θέατρο, έχει κάνει ταινίες, έχει γράψει τρία βιβλία. Εν πάση περιπτώσει, κάπως έτσι είναι στις μέρες μας η ζωή. Ετσι διαμορφώνεται και έτσι κυλάει.

Αυτό που λέτε και με τον συγκεκριμένο ήχο στη φωνή σας επιτρέψτε μου να πω ότι σας χαρακτηρίζει. Δεν έχετε κανένα στοιχείο νοσταλγίας.

Δεν έχω κανένα λόγο και καμία επιθυμία να νοσταλγώ. Κάθε φορά που συναντιέμαι με ανθρώπους συνομήλικους, ας πούμε, καταναλώνεται ένα μεγάλο μέρος στο παρελθόν. Ε, λοιπόν, εμένα δεν με ενδιαφέρει καθόλου. Το χειρότερό μου είναι οι συνεστιάσεις με παλιούς συμμαθητές μου. Κάθε φορά διαπιστώνω ότι είναι κολλημένοι στην εφηβεία, με τα αστειάκια που γίνονταν τότε εις βάρος του καθηγητή, τις χονδροειδέστατες πλάκες στα διαλείμματα, τις παραβατικότητες που ήταν της μόδας εκείνη την εποχή και τους κανιβαλισμούς που μας διασκέδαζαν. Είναι σαν να μην έχουν καμία εμπειρία. Εγώ έκτοτε είχα την πιο συναρπαστική ζωή. Εκανα χιλιάδες πράγματα, ταξίδεψα, πήγα, είδα, παντρεύτηκα, χώρισα, ερωτεύτηκα, ξαναερωτεύτηκα. Και αυτοί ακόμη μιλάνε για τα γυμνασιακά χρόνια. Σοβαρά, τόσο πολύ μεγαλειώδη σάς φάνηκαν; Εμένα καθόλου.

Δηλαδή δεν νιώθετε την ανάγκη της επιστροφής σε εκείνα τα χρόνια;

Η επιστροφή έγινε μέσα από τα βιβλία. Πλανιόταν μια αρρώστια τότε και φοβήθηκα ότι μπορεί να είναι το τέλος. Και έτσι είπα δεν γράφεις επί τη ευκαιρία για τον μέχρι τώρα πρότερο άτιμο βίο;

Αναφέρεστε στο «Ως εκ θαύματος»; Πώς διαλέξατε τον τίτλο;

Είναι τα χρόνια της Νέας Υόρκης, όπου ήμουν τελείως άγνωστος σε μια πόλη διασημοτήτων. Επειτα ήταν η επιστροφή, η οποία φυσικά χαρακτηρίζεται ως πανωλεθρίαμβος. Είχε δηλαδή τα στοιχεία και του θριάμβου και της πανωλεθρίας.

Πήγατε σε μια εποχή στην οποία η μητρόπολη αυτή «έβραζε».

Sex, drugs and rock ‘n’ roll.

Οταν επιστρέψατε στην Ελλάδα, δεν πάθατε πολιτισμικό σοκ;

Εχεις δίκιο, και μάλιστα το έζησα επί δύο: και όταν πήγα και όταν γύρισα. Απλώς δε μ’ αρέσει ποτέ να το κάνω θέμα. Ετσι περνάει καλύτερα το πράγμα. Ξέρεις, μου άρεσε το «πάτημα της γάτας».

Δηλαδή;

Η απαλή δράση, η ήρεμη δύναμη χωρίς πολλά πολλά. Αυτό που κάνει, για παράδειγμα, με τέλειο τρόπο η αδερφή μου η Δέσποινα. Εχει μια πορεία στη νομική, τη δικηγορία, τις εκδόσεις και τη «Διοτίμα» (σ.σ.: το Κέντρο Γυναικείων Μελετών και Ερευνών). Ολοι μιλούν για την εξαιρετική δουλειά που κάνουν τα παιδιά. Ολα αυτά χωρίς ποτέ η Δέσποινα να το κάνει θέμα. Κατέχει τα πρωτεία σε αυτή την ήσυχη συμπεριφορά κι εγώ ακολουθώ.

Οι δραστηριότητές σας εμπεριέχουν ούτως ή άλλως το στοιχείο της έκθεσης.

Οταν παίζεις στο θέατρο, σε μια ταινία, όταν κάνεις καθημερινή εκπομπή, έρχονται διάφοροι άνθρωποι που ενδιαφέρονται να μάθουν κάτι περισσότερο για σένα. Ετσι μπαίνεις στην περιπέτεια και μιλάς. Πολλές φορές καταλαβαίνεις ότι όλο αυτό είναι λάθος.

Από ποια άποψη λάθος;

Γιατί νομίζουν ότι είσαι άλλος άνθρωπος. Βγαίνουν συμπεράσματα. Το δε ραδιόφωνο είναι ιδεώδες για αποσπασματικά συμπεράσματα, για fake news. Αυτός ακούει εμένα που λέω κάτι συγκεκριμένο, ενώ την ίδια στιγμή μπορεί να είναι απασχολημένος με κάτι άλλο, να βρίζει τον διπλανό του και απ’ ό,τι καταφέρνει ν’ αρπάξει φτιάχνει το δικό του σενάριο και το πλασάρει.

Πόσες περσόνες τελικά πρέπει να ανακαλύψει και να προβάλει ένας καλλιτέχνης για να αποφασίσει τι πραγματικά είναι; Οχι για να γίνει αρεστός, αλλά για να υπηρετήσει αυτό που έχει οραματιστεί.

Πολλές, και αυτό είναι το ενδιαφέρον. Πάρα πολλοί άνθρωποι ξενιτεύονται και το θεωρούν βαριά κατάρα. Για μένα ήταν μεγάλη χαρά. Τα χρόνια, ας πούμε, της Νέας Υόρκης, μια εποχή που δεν φημίζομαι για την οικονομική μου ευρωστία, είχαν μέσα sex, drugs and rock ‘n’ roll.

Προέρχεστε από μια οικογένεια η οποία είχε κάποια επιφάνεια οικονομική.

Ναι, αλλά την έχασε, οπότε η άνεση έγινε «περασμένα μεγαλεία». Προεκτείνοντας αυτό που συζητάμε, σκέφτηκα πολλές φορές ότι είχα αποστασιοποιηθεί απ’ ό,τι για τους άλλους έμελλε να είναι δράμα ή τραγωδία. Είχα ανακαλύψει την αδιαφορία.

Πώς σας βοήθησε;

Οχυρώθηκα πίσω από αυτή για να πορευτώ. Για πάρα πολύ κόσμο τα ναρκωτικά είναι όλεθρος και όντως είναι. Για μένα δεν ήταν. Πέρασα από το γκέτο, πλάκα είχε, τα παιδιά ήταν καταπληκτικά, το σεξ, το κορμί ήταν στη διαπασών, οι μουσικές ήταν ευφορικές. Δεν το έκανα ποτέ θέμα.

Δεν πουλήσατε ποτέ παρακμή για να γοητεύσετε.

Για μένα, ένα από τα πιο ενοχλητικά πράγματα που μπορεί να κάνει κανείς σήμερα. Επίσης είναι εξίσου ενοχλητικό να κάνεις καριέρα με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το θεωρώ πολύ μπανάλ. Η χώρα έχει εκτεθεί – και εξαιτίας της κρίσης αλλά και παλαιότερα – σε πάρα πολλές τέτοιες φυσιογνωμίες, οι οποίες έχουν σκάσει μύτη είτε ως «η εκδίκηση της γυφτιάς», είτε ως κασμιρολινάτσες, είτε ως τραχανοπλαγιές. Και βέβαια με συνοδούς γυναίκες. Είχε εμφανιστεί το φαινόμενο νταρντάνα. Μεγάλη υπόθεση! Βεβαίως έχουμε και την πρόσφατη προηγούμενη τετραετία, η οποία ήταν η κορύφωση της σκεπτόμενης βλακείας. Μάλλον ο ορισμός της σκεπτόμενης βλακείας. Παρ’ όλ’ αυτά, επιβιώσαμε, είμαστε εδώ, μιλάμε, συνεχίζουμε, συζητάμε. Ολα αυτά στην περίπτωσή μου μέσα από ένα ενεργειακό ισοκράτημα.

Οχι αυξομειώσεις μεσογειακού ταμπεραμέντου. Πώς το καταφέρατε αυτό;

Μακάρι να ‘ξερα. Από την άλλη, αν το γνώριζα, μπορεί και να το έχανα. Μπορεί και να το έχανα αν ήξερα. Είναι ο ίδιος λόγος που δεν γνωρίζω πώς έγραψα αυτά τα τρία βιβλία, πώς ερμήνευσα τους ρόλους και πώς κάνω καθημερινή εκπομπή στο ραδιόφωνο.

Δεν βγήκατε ποτέ εκτός εαυτού;

Βέβαια, με μια στόκερ που με ακολουθούσε παντού. Στην αρχή είχα φανεί ευγενικός, αλλά έφτασα στο αμήν. Αναγκάστηκα να της πω ότι αν δεν σταματούσε να με ενοχλεί θα την πλάκωνα στις κλωτσιές. Ξύπνησε ο Πειραιάς μέσα μου.

Εστω για λίγο. Το ραδιόφωνο είναι ένας καθημερινός ρόλος κατά κάποιον τρόπο. Δεν βαριέστε ποτέ τον εαυτό σας;

Καταλαβαίνω πάρα πολύ καλά τι με ρωτάς. Δεν κατάφερα να τον απολέσω. Αυτό παίζει πάρα πολύ μεγάλο ρόλο. Οι φίλοι μου, οι οποίοι πολλοί έχουν χαθεί, είχαν φανατισμό γι’ αυτό που κάνανε. Είτε αλκοόλ είτε ναρκωτικά, δεν έχει σημασία. Δεν είχα ποτέ κανένα φανατισμό. Ποτέ δεν έσφιξα τη γροθιά για ν’ απαιτήσω κάτι. Ο τσαμπουκάς εμπεριέχει τη βία. Και εγώ σιχαίνομαι και τους βίαιους και τους τσαμπουκάδες. Θυμάμαι, την περίοδο της Ολυμπιάδας ήμουν στο νοσοκομείο, έκανα χημειοθεραπείες και με ρωτάει μια νοσοκόμα: «Δεν πονάτε;». Της απαντώ «ναι» και συνεχίζει: «Και γιατί δεν το δείχνετε;». «Προπονούμαι για πράκτορας»!

Δεν χάνετε το χιούμορ σας ούτε στις δύσκολες στιγμές.

Τότε σκέφτηκα – συμπωματικά έπαιζα Μπέκετ -, μήπως κοιμόμουν όταν οι άλλοι υπέφεραν;

Σας έχει αφυπνίσει αυτή η ας το πούμε αναγνώριση;

Εχετε δίκιο που βάζετε την ερώτηση. Αλλά και που το καταλαβαίνω δεν αλλάζω. Μπορεί ν’ απαλύνει το βλέμμα μας, η στάση μας, αλλά όχι, δεν αλλάζουμε.

Θα μου πείτε μια πραγματικά απελπιστική στιγμή;

Ναι, στη Νέα Υόρκη. Αγνωστος στο άγνωστο, με 3,5 δολάρια στην τσέπη.

Και τι έγινε;

Ως εκ θαύματος είδα ένα κορίτσι στο καφέ όπου ήμουν και με πήρε στο σπίτι της. Εζησα χωρίς άγχος και ανησυχία για αρκετό διάστημα. Ηταν ο άγγελός μου. Οταν τη ρώτησα γιατί το έκανε, μου είπε πως όταν με αντίκρισε της φάνηκα εγώ σαν άγγελος. Μου πρόσφερε ό,τι χρειαζόμουν πραγματικά εκείνη τη στιγμή. Τολμώ να πω ότι η παρουσία της επηρέασε τη ροή των γεγονότων. Και είμαστε τώρα εδώ.