Η Ελλάδα {LF}που επιμένει

Στη μνήμη της Κικής Δημουλά

Το ελληνικό δίκτυο των Λεσχών Ανάγνωσης δημιουργήθηκε το 2006, μόλις δύο χρόνια μετά το Facebook, την παγκόσμια πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτή η (σχεδόν) συγκυρία ήταν εξόχως ειρωνική – χλευαστική, μη σας πω -, αλλά εμείς τότε ούτε που το πήραμε χαμπάρι. Οταν λέω «εμείς», εννοώ τους δεκάδες συγγραφείς – είκοσι δύο αρχικά, πολύ περισσότεροι στη συνέχεια – και τους χιλιάδες αναγνώστες που έσπευσαν να αγκαλιάσουν την πρωτοβουλία. Ηταν μια πρωτοβουλία του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) που, προτού πνεύσει τα λοίσθια, έβαλε σε εφαρμογή μερικές χαριτωμένες ιδέες, προορισμένες κατά μακάβριο τρόπο να επιζήσουν του δικού του θανάτου. Πριν από το δίκτυο των Λεσχών Ανάγνωσης, το ΕΚΕΒΙ είχε δώσει μια μακρόχρονη και ψυχοφθόρα μάχη με το υπουργείο Παιδείας, προκειμένου το τελευταίο να επιτρέψει την υλοποίηση ενός προγράμματος με τον φιλόδοξο τίτλο «Συγγραφείς στα σχολεία». Οσοι δεν λάβατε μέρος σε αυτή τη μάχη, δεν μπορείτε να φανταστείτε τι είδους αντιστάσεις κλήθηκε το ΕΚΕΒΙ να κάμψει: «Τι θα λένε οι συγγραφείς στα σχολεία;», «Θα τους αφήσουμε να διαφημίζουν τα βιβλία τους;», «Θα προπαγανδίζουν τις πολιτικές τους ιδέες;» κ.ο.κ. Τελικά η μάχη κερδήθηκε από το ΕΚΕΒΙ κι έκπληκτη η μαθητιώσα νεολαία διαπίστωσε ιδίοις όμμασι πως δεν είναι όλοι οι συγγραφείς της χώρας εδώ και δεκαετίες πεθαμένοι.

Το ευτυχές γεγονός ότι κερδήθηκε η μάχη δεν ήταν δυνατόν να αποκρύψει το ατυχές γεγονός ότι χάθηκε ο πόλεμος. Τα ηλεκτρονικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με αιχμή του δόρατος το Facebook και ανελέητους συμμάχους σε 24ωρη βάση, όπως η ιδιωτική τηλεόραση, επέβαλαν τη σαχλαμπουχλίαση του δημόσιου βίου κι έθεσαν τόσο τους συγγραφείς όσο και τους αναγνώστες στο κοινωνικό περιθώριο. Δεν ήταν πια τόσο in να διαβάζεις βιβλία, πόσω μάλλον να γράφεις – εκτός και αν τα έγραφε το αστέρι κάποιου τηλεπαιχνιδιού και τα διάβαζαν οι φανατικοί τηλεθεατές του (καθ’ οδόν μάθαμε ότι το αστέρι δεν ήταν ανάγκη καν να τα γράψει, αρκούσε να τα υπαγορεύσει). Η ανάγνωση θεωρήθηκε πλέον ως γυναικεία παραξενιά, αφού οι εννέα στους δέκα αναγνώστες ήταν γυναίκες και ο δέκατος μάλλον απείχε παρασάγγας από το παραδοσιακό αρρενωπό πρότυπο: να φτύνεις στο πάτωμα, να σκαλίζεις τη μύτη σου, να φουσκώνεις την μπάκα σου και να κριτικάρεις ανελέητα τις επιδόσεις των αθλητών σου. Μια και ήσουν και κατευθείαν απόγονος των αρχαίων Ελλήνων – τι κωλοφαρδία και τούτη! -, είχες όλες τις πληροφορίες στο αίμα σου. Το διάβασμα ήταν απλώς χάσιμο χρόνου. Το γράψιμο; Διαστροφή.

Μέσα σε ένα τόσο νοσηρό περιβάλλον, ορθώς η ανάγνωση εκλήφθηκε ως ανήκεστος βλάβη. Σίγουρα η επιμονή σου να γυρίζεις σελίδες, αντί να τραβάς σέλφι ώσπου να σε λυγίσει η τενοντίτιδα, δεν προμηνούσε τίποτε αισιόδοξο· τίποτε παρήγορο για το μέλλον σου. Οι Λέσχες Ανάγνωσης εξακολουθούν να υπάρχουν, σαν απομονωμένοι θύλακοι ανταρτών σε μια χώρα υπό βαριά κατοχή βλακείας. Κάθε φορά που με καλούν να παραστώ σε κάποια εκδήλωσή τους, θυμάμαι τους στίχους του Σαββόπουλου στον Τσάμικο: «Η Ελλάδα που αντιστέκεται / η Ελλάδα που επιμένει / κι όποιος δεν καταλαβαίνει / δεν ξέρει πού πατά και πού πηγαίνει…». Δεν τρέφω αυταπάτες. Γνωρίζω ότι η «Ελλάδα που επιμένει» βαίνει ολοένα και πιο ολιγάριθμη. Μια Ελλάδα σε αποδρομή. Ισως να μην αργήσει και η μέρα που η άλλη Ελλάδα – η Ελλάδα της πλειοψηφίας – θα μαθαίνει για τους συγγραφείς μονάχα από τα αγγελτήρια θανάτου. Θα τους γκουγκλάρει. Θα τους κατευοδώνει στο Facebook: «Καλό Παράδεισο». Θα κοτσάρει δίπλα και το emoticon με το δάκρυ.