Τα άδηλα και τα κρύφια του Ερντογάν

Μετά τη θέση σε ισχύ του μνημονίου/συμφώνου Τουρκίας/Λιβύης για τις θαλάσσιες ζώνες ο Ερντογάν πιθανότατα να θελήσει να αποδείξει ότι εννοούσε την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και ότι δεν επρόκειτο περί κάποιου από τα γνωστά παίγνια στην εξωτερική πολιτική. Αυτήν την εκδοχή αναλαμβάνει να την προωθήσει σε μια δύσκολη στιγμή που έχει πολλά μέτωπα ανοικτά.

Όμως τα ερωτήματα είναι πολλά και σύνθετα. Αλήθεια πως ο Ερντογάν έχει καθυστερήσει και αναμένει για την εφαρμογή του μνημονίου/συμφώνου, τη δημοσίευση της πρωτοκόλλησης που είναι μια εντελώς τυπική πράξη; Το μνημόνιο/σύμφωνο ισχύει από της ολοκλήρωσης της επικύρωσης από τα δύο συμβαλλόμενα κράτη.

Η Ελλάδα κατηγορηματικά αντιτάσσεται στο μνημόνιο/σύμφωνο ως προϊόν παρανομίας και ο Ερντογάν το γνωρίζει αυτό, παρότι χθες έκανε δηλώσεις περί του αντιθέτου.

Βεβαίως από τον ΟΗΕ δεν έχει ολοκληρωθεί η πρωτοκόλληση. Άλλωστε δεν είναι και θέμα που θα είχε αποκτήσει τόση σημασία, αν δεν αφορούσε σε μια ένσταση της Ελλάδας, με την επιστολή της 9ης Δεκεμβρίου. Με αυτή ζήτησε να μη πρωτοκολληθεί το μνημόνιο/σύμφωνο, επειδή είναι άκυρο και ανυπόστατο επί τη βάσει ότι δεν κυρώθηκε από την Λιβυκή Εθνοσυνέλευση. Τυχόν πρωτοκόλληση θα σήμαινε ότι ενισχύεται ο Ερντογάν; Ίσως. Όμως ένα μεσοδιάστημα μπορεί να αποβεί χρήσιμο για την άρση του αδιεξόδου σε μια πραγματικότητα που ζημιώνει την Ελλάδα.

Αντιφατικά μηνύματα κατακλύζουν την σχολιογραφία περί του μέλλοντος και της εφαρμογής του μνημονίου/συμφώνου. Γεγονός είναι ότι δεν υπάρχουν περιθώρια ακυρότητας την οποία να προκαλέσουν τα συμβαλλόμενα μέρη, διότι μόνον αυτά δικαιούνται.

Ο Ερντογάν θα αξιοποιήσει την οριοθετημένη περιοχή, δεν την διατηρεί ούτε για διαπραγματευτικό χαρτί, ούτε για να φανεί αναξιόπιστος.

Σύμφωνα με τη Yeni Şafak, η Τουρκία θα προχωρήσει σε έρευνες με το Oruç Reis νοτιοανατολικά της Κρήτης και στο θαλασσοτεμάχιο 15 που έχει αδειοδοτηθεί από την Ελλάδα και συμπίπτει με την οριοθέτηση του μνημονίου/συμφώνου. Το ίδιο θα επιχειρήσει και στις περιοχές λιβυκών αξιώσεων νοτίως της Κρήτης. Επίσης η Τουρκία στρέφεται κατά του East-Med και θεωρεί  ότι ο αγωγός θα ακυρωθεί στην πράξη, διότι δεν θα είναι δυνατόν να διέλθει από την τουρκολιβυκή οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα. Εμφανώς δυναμιτίζει το σκηνικό και διαστρεβλώνει την ουσία του δικαιώματος ελεύθερης τοποθέτησης αγωγών, καθότι το δίκαιο της θάλασσας έχει προνοήσει πως να συμβιβάζονται τα αντιτιθέμενα δικαιώματα. Το δικαίωμα της ανοικτής θάλασσας δεν ακυρώνεται.  \

Τι θέλει λοιπόν να επιτύχει η Τουρκία με την ακραία οριοθέτηση; Την ενδιαφέρει η περιοχή ή κινείται εν θερμώ με λογική αποκλεισμών και αντίπραξης; Αν ισχύει η πρώτη εκδοχή, γιατί να μην προτιμήσει εξαρχής διάλογο, τον οποίο πρέπει να στηρίξει και η Ελλάδα, για να ανταλλαχθούν οι απόψεις όλων των παράκτιων κρατών της περιοχής; Μια κρίση ή κλιμάκωση αν προκληθεί δεν θα είναι δυνατόν να αποφευχθεί, το επεσήμανε άλλωστε και ο Πομπέο σε πρόσφατη επιστολή του προς την Ελλάδα, τασσόμενος υπέρ ενός ειλικρινούς διαλόγου.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς