Σκέψεις για την εύρυθμη λειτουργία των ΑΕΙ

Μετά τη μετάταξή μου από την ενεργό υπηρεσία στο Σώμα των Ομότιμων Καθηγητών, είχα αποφασίσει να μην ασχοληθώ ξανά με θέματα λειτουργίας των ΑΕΙ. Οι λόγοι ήταν δύο. Ο πρώτος είναι ότι, κατά τη διάρκεια που υπηρέτησα στο Πανεπιστήμιο από μια σειρά διοικητικές θέσεις, ό,τι είχα να πω το είπα. Ο δεύτερος είναι ότι μεγάλο μέρος των δραστηριοτήτων μου εστιάζονται τώρα σε διεθνές επίπεδο. Αναθεώρησα, όμως, εν μέρει την άποψή μου και αποφάσισα, για μία ακόμη φορά, να καταγράψω κωδικοποιημένα τις απόψεις μου και – πού ξέρεις – κάποιος μπορεί να τις διαβάσει…

Tα δημόσια πανεπιστήμια (τα ιδιωτικά είναι κάτι διαφορετικό) σε όλον τον κόσμο λειτουργούν με μερικές βασικές αρχές:

Αρχή Πρώτη: Το κάθε Πανεπιστήμιο επιλέγει με τα δικά του κριτήρια το προσωπικό του (από τον καθηγητή μέχρι τον θυρωρό), επιλέγει, ακόμη, τους φοιτητές του επίσης με καθορισμένες διαδικασίες.

Αρχή Δεύτερη: Το Πανεπιστήμιο διοικείται για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα από καθηγητές που υπηρετούν σε αυτό. Τα όργανα του Πανεπιστημίου επιλέγουν από την αγορά τα στελέχη εκείνα που θα συνδράμουν τα όργανα Διοίκησης.

Αρχή Τρίτη: Το Πανεπιστήμιο έχει πλήρη αυτονομία κινήσεων στη διαχείριση των οικονομικών του, περιλαμβανομένης και της διαχείρισης της ιδιωτικής του περιουσίας.

Αρχή Τέταρτη: Το Πανεπιστήμιο οφείλει να πληροφορεί σε καθορισμένα χρονικά διαστήματα το κοινωνικό σύνολο για τις επιλογές του, ακαδημαϊκές και ερευνητικές, και είναι υποχρεωμένο να αφουγκράζεται και να ενσωματώνει τις κοινωνικές τάσεις.

Αρχή Πέμπτη: Σε κάθε Πανεπιστήμιο λειτουργεί Συμβούλιο το οποίο συγκροτείται από προσωπικότητες κύρους, Ελληνες και ξένους. Σκοπός του Συμβουλίου είναι να υποβοηθήσει το Πανεπιστήμιο σε όλες τις επιλογές του – ακαδημαϊκές και ερευνητικές -, αλλά και την Πολιτεία στην καλύτερη κατανόηση των πορισμάτων της αξιολόγησης.

Αρχή Εκτη: Το Πανεπιστήμιο αξιολογείται σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα από επιτροπές αξιολόγησης που συγκροτούνται από την Εθνική Επιτροπή Παιδείας. Οι εκθέσεις αξιολόγησης πρέπει να είναι πλήρως αιτιολογημένες. Σημαντικό ρόλο για την ολοκλήρωση της πορείας αξιολόγησης έχουν και οι απόψεις του Συμβουλίου, οι οποίες επίσης κατατίθενται γραπτώς στην Εθνική Επιτροπή Παιδείας.

Αρχή Εβδομη: Το κρατικά πανεπιστήμια επιχορηγούνται από το κράτος με συγκεκριμένο αλγόριθμο, για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, που δεν μπορεί να είναι μικρότερο από μία πενταετία. Η Πολιτεία, μετά την αξιολόγηση, έχει δικαίωμα να αυξήσει ή να μειώσει την επιχορήγηση ή ακόμα να διακόψει τη λειτουργία ενός ΑΕΙ.

Εν κατακλείδι, καλό θα είναι η Πολιτεία, πριν προχωρήσει σε οποιαδήποτε αναμόρφωση του νομικού πλαισίου λειτουργίας των πανεπιστημίων, να λάβει υπόψη της ότι πολλά από τα ΑΕΙ της χώρας βρίσκονται στην ομάδα των πολύ καλών ΑΕΙ παγκοσμίως, σύμφωνα με τις αξιολογήσεις των διαφόρων οίκων αξιολόγησης. Καθώς επίσης ότι για να επιτύχει μια νομοθετική ρύθμιση, η αποδοχή των φοιτητών τουλάχιστον στις βασικές αρχές είναι αναγκαία.

Ο Εμμανουήλ Γ. Φραγκούλης είναι ομότιμος καθηγητής Βιοχημείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών