Υπερπτήσεις {CR}στο Αιγαίο και ΜΟΕ

Τον μήνα Ιανουάριο του τρέχοντος έτους, τουρκικά μαχητικά αεροσκάφη πραγματοποίησαν εξήντα δύο υπερπτήσεις σε ελληνικά νησιά. Είναι σκόπιμο να επισημανθεί το συγκεκριμένο στοιχείο, που καταδεικνύει ότι προέβησαν σε ξεκάθαρη αμφισβήτηση εθνικού κυριαρχικού δικαιώματος και δεν αρκούνται σε παραβιάσεις εντός της περιοχής 10 και 6 ν.μ., που η Τουρκία ισχυρίζεται ότι πρόκειται περί διεθνούς και όχι ελληνικού εναέριου χώρου. Τον περασμένο μήνα, επίσης σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΓΕΕΘΑ, οι παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου έφτασαν τις πεντακόσιες ενενήντα επτά. Τα στοιχεία αυτά σηματοδοτούν ότι το Αιγαίο μεταβάλλεται καθημερινά σε μια περιοχή περιορισμένης ελληνικής κυριαρχίας. Οι καθημερινές παραβιάσεις των τουρκικών μαχητικών έχουν δυστυχώς εμπεδώσει την αντίληψη ότι είναι μια αποδεκτή πρακτική από την πλευρά της χώρας μας. Εάν η Ελλάδα πράξει το αυτονόητο και αντιδράσει με δυναμικό τρόπο στην αμφισβήτηση των εθνικών κυριαρχικών μας δικαιωμάτων, ο διεθνής παράγοντας ενδεχομένως θα εκδηλώσει την έκπληξή του. Από την άλλη πλευρά οι ΗΠΑ δήλωσαν την αμέριστη συμπαράστασή τους στην Τουρκία για τις απώλειες στο συριακό μέτωπο, ευαισθησία και αλληλεγγύη που είχαν επιδείξει και τον Νοέμβριο του 2015, όταν τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος F-16 κατέρριψε ρωσικό βομβαρδιστικό που είχε παραβιάσει τον εναέριο χώρο της Τουρκίας για χρονικό διάστημα μόλις δεκαεπτά δευτερολέπτων.

Η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί στον χώρο του Αιγαίου λόγω της τουρκικής προκλητικότητας εγκυμονεί κινδύνους ατυχήματος και έχει οδηγήσει σε συζητήσεις για την εξεύρεση μέτρων αποκλιμάκωσης της έντασης. Στις 17 Φεβρουαρίου τουρκική αντιπροσωπεία επισκέπτεται την Αθήνα για έναρξη συζητήσεων Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ), προφανώς με τις «ευλογίες» των ΗΠΑ. Σχετικά με το θέμα αυτό, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι απαραίτητη προϋπόθεση για την εφαρμογή και αποτελεσματικότητα των ΜΟΕ είναι η πολιτική βούληση και συναντίληψη των συμβαλλόμενων μερών για αμοιβαία  ασφάλεια, γεγονός που δεν συμβαίνει στην περίπτωσή μας. Η εφαρμογή τους δεν θα πρέπει να θίγει την υφιστάμενη ισορροπία ισχύος και τα σχετικά οφέλη πρέπει να είναι αμοιβαία. Οι προσπάθειες υιοθέτησης ΜΟΕ μεταξύ της χώρας μας και της Τουρκίας με την ενεργή συμμετοχή της αμερικανικής διπλωματίας, τόσο μετά την κρίση του 1987 όσο και μετά την κρίση των Ιμίων, δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Χαρακτηριστικό της αναποτελεσματικότητας των ΜΟΕ που υιοθετήθηκαν ήταν η απειλή κήρυξης πολέμου από την Τουρκία το 1995, σε περίπτωση που η Ελλάδα ασκούσε το κυριαρχικό της δικαίωμα για επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ν.μ., και η αμφισβήτηση εθνικού χερσαίου χώρου με την κρίση των Ιμίων το 1996. Η τουρκική πλευρά σε όλες τις συζητήσεις που έγιναν έθετε για συζήτηση μέτρα και διευθετήσεις που απέβλεπαν στην εδραίωση ενός καθεστώτος συγκυριαρχίας στο Αιγαίο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η τουρκική πρόταση στις συζητήσεις ΜΟΕ το έτος 2000 για πτήσεις αφοπλισμένων αεροσκαφών στο Αιγαίο, αναγνώριση των αεροσκαφών μέσω ενοποιημένου ηλεκτρονικού συστήματος, ώστε να μην απαιτείται η υποβολή σχεδίων πτήσεως, κ.λπ. Συμπερασματικά, η Ελλάδα μέσω των ΜΟΕ επιθυμεί εμπέδωση της ασφάλειας και αποκλιμάκωση της έντασης, σε αντίθεση με την Τουρκία που επιθυμεί την κατοχύρωση συγκυριαρχίας και ενίσχυση της δεδομένης κατάστασης αμφισβήτησης στο Αιγαίο.

Ο Λάμπρος Τζούμης είναι αντιστράτηγος ε.α.