«Αυτά που πήρα θα τα επιστρέψω»

Η παραδοσιακή μουσική κέρδισε το μεγαλύτερο κομμάτι της ενασχόλησής σας με τη μουσική…
Συνδέεται με τα έθιμα και τα ήθη που εμπεριέχουν τη λέξη «ηθική». Ενας από τους λόγους που μου αρέσει η παραδοσιακή μουσική είναι αυτός – σε οδηγεί στη ρίζα σου. Είτε είσαι Κρητικός και ακούς ηπειρώτικα, είτε είσαι Θρακιώτης και ακούς κρητικά.

Τι είναι ηθική για εσάς;
Ο άνθρωπος που μπορεί να λειτουργεί χωρίς να σκέφτεται μόνο τον εαυτό του. Να υπολογίζει πάντα ότι είναι μέλος ενός συνόλου και έχει υποχρέωση απέναντί του. Αισθάνομαι στο χωριό μου – Βροντισμένη Πωγωνίου – ότι ζούμε σε μια μεγάλη αυλή, έχει ένα κομμάτι ο καθένας για το οποίο είμαστε υπεύθυνοι. Γι’ αυτό απολαμβάνω το χωριό. Γιατί ο ένας είναι κοντά στον άλλον.

Πολλοί όμως εξαιτίας αυτής της οικειότητας φεύγουν από τα χωριά.
Αλήθεια είναι, αλλά αν ξέρεις να κρατήσεις τις σωστές αποστάσεις, να δώσεις τα όρια μέχρι όπου μπορείς και μπορεί και ο άλλος, τότε πραγματικά ζεις και μεγαλώνεις υπέροχα.

Αναφερθήκατε στην ηθική. Τι χώρο βρίσκει στην τέχνη;
Σε όλες τις δουλειές υπάρχουν άνθρωποι που λειτουργούν και σκέφτονται και τους άλλους και κάποιοι που δρουν μόνο για το συμφέρον τους. Εχω γνωρίσει ταλαντούχους ανθρώπους οι οποίοι ήταν ταπεινοί και άλλους με λιγότερο ταλέντο οι οποίοι είχαν περισσότερη έπαρση από όση τους αναλογούσε να έχουν. Αλλά αυτό είναι χαρακτηριστικό που το συναντάς σε όλα τα επαγγέλματα. Ενας γιατρός μπορεί να είναι έτσι, ένας αρχιτέκτονας, ένας δημοσιογράφος κ.λπ. Εκανα πολλά χρόνια πολεμικές τέχνες και μας έλεγε ο δάσκαλος, αυτό που έχεις να αντιμετωπίσεις απέναντι είναι ο φόβος σου. Αυτός είναι ο βασικός, κύριος και μεγάλος αντίπαλός σου. Σε αυτόν καλείσαι να κυριαρχήσεις. Σε αυτόν που πρέπει να επιβληθούμε βέβαια είναι στον εγωισμό μας.

Ποιες πολεμικές τέχνες κάνετε;
Σότοκαν, Ζίου ζίτσου και τζούντο.

Και ποιο είναι το μεγάλο όφελος, εκτός από την άθληση;
Βασικός στόχος είναι να κυριαρχήσεις πάνω στο πνεύμα σου. Αυτό είναι και το πρόταγμα της δικής μου δουλειάς. Είναι εύκολο να παρασυρθείς και να νομίζεις ότι είσαι κάτι άλλο από αυτό που πραγματικά είσαι.

Πώς ξεφεύγει κανείς από αυτή την παγίδα;
Οσο ωριμάζεις, αρχίζουν να επιδρούν οι συναναστροφές σου, τα βιβλία που θα διαβάσεις, οι ταινίες που θα δεις, οι συνεργάτες που θα επιλέξεις να έχεις.

Οι συνεργάτες πώς μπορούν να σας επηρεάσουν;
Αν είναι παραπάνω κόλακες από ό,τι πρέπει και αν προσθέσεις και την αποδοχή, το χειροκρότημα, ε, άνθρωπος είσαι, ξεφεύγεις.

Εσείς ξεφύγατε ποτέ;
Δεν ξέρω να σου πω. Γιατί πολλές φορές κρίνουμε χωρίς να έχουμε όλες τις αντικειμενικές συνθήκες. Θα ήθελα να μην έχω ξεφύγει, ήταν ένας φόβος μου.

Φαντάζομαι όχι ο μοναδικός…
Ο μεγάλος μου φόβος, όπως μπορείς να καταλάβεις, είναι τα μάτια μου, επειδή δεν βλέπω καλά. Εχω πολύ σοβαρό πρόβλημα, αφού βλέπω με το 2,5%. Αυτή τη στιγμή βλέπω μόνο τη σκιά σου, δεν βλέπω αν είσαι όμορφη ή άσχημη.

Πώς άρχισε;
Ημουν περίπου 22 ετών. Είχε αρχίσει να φθίνει σταδιακά η όρασή μου. Είναι μια κληρονομική πάθηση και όπως όλες οι κληρονομικές παθήσεις βγαίνουν μετά την ενηλικίωση. Πήγα φαντάρος κανονικά και μετά άρχισε να μου βγαίνει. Ετσι οδηγήθηκα στη δουλειά που κάνω.

Οταν σας είπε ο γιατρός ότι οδηγείστε στην τύφλωση πώς αντιδράσατε;
Δεν έχω κάτι έντονο από εκείνη τη στιγμή γιατί ως άνθρωπος είμαι… το δυνατό μου σημείο δηλαδή, είναι ότι θέλω να λειτουργώ σαν το νερό. Μπορεί να χρειαστεί να τρυπήσει βράχους, να υπερχειλίσει ποτάμια ή λίμνες, αλλά θα φτάσει στη θάλασσα. Ετσι πορεύομαι. Υπάρχουν δύο δρόμοι όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με κάτι τόσο σοβαρό. ‘Η να σε λυπούνται ή να κάνεις κάτι για να σε θαυμάσουν.

Είναι πολύ αισιόδοξη η στάση σας, αλλά σίγουρα θα υπήρξε στιγμή που διαπιστώσατε ότι η απώλεια της όρασής σας δημιουργεί προκαταλήψεις και εμπόδια.
Βέβαια. Θυμάμαι χαρακτηριστικά όταν πήγα να γραφτώ στον σύλλογο μουσικών επειδή δεν είχα πάρει ακόμη κάποιο πτυχίο στη μουσική έπρεπε να περάσω από ακρόαση. Στην επιτροπή ήταν ένας πολύ γνωστός καλλιτέχνης που με ακούει και ενθουσιάζεται. Αρχίζει να μου λέει τα σχέδια που έκανε και που ήμουν φυσικά μέσα. Οταν μαθαίνει για το πρόβλημα που είχα, μου είπε “δεν γίνεται γιατί μπορεί να πάμε σε κάποια τηλεόραση κ.λπ.”. Ανοιξε η γη κάτω από τα πόδια μου.

Για να είμαστε εδώ, στο καμαρίνι της Σφίγγας, όπου ετοιμάζεστε για το λάιβ σας, είναι βέβαιο ότι ήρθαν άλλα ωραία και θετικά στη ζωή σας.
Και φαντάσου ότι δεν ήθελα να γίνω μουσικός-τραγουδιστής.

Σπουδάζατε όμως μουσική.
Μου άρεσε, αλλά δεν ήθελα να τη μοιραστώ. Αναγκάστηκα να κάνω το χόμπι μου δουλειά για να επιβιώσω.

Δηλαδή δεν θα ακούγαμε τη διασκευή που κάνατε στο «Καίγομαι και σιγολιώνω»…
Οχι. Ηθελα να γίνω δάσκαλος. Δεν τα κατάφερα στις εξετάσεις. Επόμενη επιλογή μου και επιθυμία μου ήταν να γίνω οδηγός σε σχολικό λεωφορείο. Μου άρεσαν η διδασκαλία και η επαφή με τα παιδιά. Ηρθαν όμως έτσι τα πράγματα που σήμερα τα απολαμβάνω και τα δύο μέσα από τη μουσική. Διδάσκω σε ωδείο στα Γιάννενα και έχω 40 μαθητές. Είναι από τα ωραία και θετικά που ανέφερες.

Ανθρωποι που σας βοήθησαν και αγνόησαν το πρόβλημα της όρασής σας;
Η Δήμητρα Γαλάνη. Της χρωστάω πάρα πολλά πράγματα. Την ευχαριστώ και την έχω πάντα στον νου μου ως δασκάλα. Οπως και τον Χάικ Γιαζιτζιάν. Οταν κάναμε με τη Δήμητρα το πρώτο ντέμο στο Σιέρα με ρώτησε πολύ διακριτικά και τρυφερά: “Με τα ματάκια σου τι έχεις;”. Χωρίς να με κάνει να νιώσω άσχημα και με έναν τρόπο σαν να μου έλεγε “εσύ με ενδιαφέρεις, όχι το πρόβλημά σου”. Γενναιόδωρος και υποστηρικτικός ήταν και είναι ο Παντελής Θαλασσινός. Μου είχε χαρίσει την κιθάρα του.

Τη γενναιοδωρία αυτή την αισθάνεσθε ως μέρος της οφειλής σας στους επόμενους;
Απολύτως. Αυτά που πήρα θα τα επιστρέψω. Είμαι από τους πολύ τυχερούς που δούλεψα με τους μεγάλους τραγουδιστές, και αυτό μεταφέρω στα παιδιά, την εμπειρία μου από την επαφή και τις διδαχές που πήρα από εκείνους. Οταν κάνω συναυλίες, για παράδειγμα, παίρνω πάντα μαθητές μου μαζί μου και τραγουδούν. Είναι ένα από τα δώρα της ατυχίας μου.

Τι εννοείτε;
Αυτό που με έχει εξελίξει ως τραγουδιστή είναι η διδασκαλία. Για να μπορώ να διδάξω κάτι πρέπει να το μάθω καλά από μνήμης. Και ποιοι είναι εκείνοι που θα με κρίνουν αν το κάνω καλά; Οι μαθητές μου.

Είναι το σημείο που σας υπενθυμίζει τον βαθμό της δυσκολίας σας.
Σίγουρα. Εκεί που κατέβαλα υπεράνθρωπη προσπάθεια είναι όταν με κάλεσε ο Θεοδωράκης να τραγουδήσω στις συναυλίες που έκανε στη Λατινική Αμερική με το Canto General. Εντεκα χρόνια έκανε να μελοποιήσει Πάμπλο Νερούδα και εγώ τραγούδησα τρία τραγούδια που έπρεπε να τα μάθω απ’ έξω. Ηταν ό,τι πιο δύσκολο έχω τολμήσει.

Θα τολμήσω να πω, από όσο σας γνωρίζω μέσα από τη δουλειά σας, ότι είστε άνθρωπος που κοιτάτε με καχυποψία τις ταμπέλες στο τραγούδι.
Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούμε να είμαστε σε όλα καλοί. Αν πάω στην Κρήτη θα παίξω κρητικά σαν Ηπειρώτης, όπως το ίδιο θα κάνω αν πάω και στη Θράκη. Πρέπει να έχουμε ένα καλό φίλτρο στο είδος της μουσικής που θέλουμε να πάμε να παράξουμε και να το προσεγγίσουμε όσο καλύτερα μπορούμε.

Ποιο είδος πιστεύετε ότι μας ενώνει όλους;
Το λαϊκό τραγούδι. Μέσα από αυτό το είδος μπορούν να συνδεθούν άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών, τάξεων, κ.λπ. Οταν λέω λαϊκό τραγούδι εννοώ ακόμα εκείνα που δεν συμπεριλαμβάνονται στα λεγόμενα ποιοτικά. Καθόλου δεν συμφωνώ. Υπάρχουν πάρα πολύ ωραία κομμάτια, όπως το «Φωτιά στα Σαββατόβραδα» της Αντζελας Δημητρίου, η «Κόκκινη γραμμή» της Νατάσσας Θεοδωρίδου, κ.ά. Ενα καλό τραγούδι είναι ένα καλό τραγούδι.

Σας δίνω τον επίλογο αυτής της συνέντευξης, αρκεί να τον πείτε με έναν στίχο.
Μια κρητική μαντινάδα που έχει όλη τη σοφία του κόσμου: «Το μόνο πράγμα που μπορείς να κάνεις του θανάτου, είναι όταν έρθει να σε βρει να ‘σαι του πεταμάτου».