Η αλήθεια πίσω από το ανάθεμα

Να κάνουμε την αυτοκριτική μας σαν καλοί αριστεροί. Αλλά ας μην αυτομαστιγωθούμε κιόλας. Να αναζητήσουμε τα αίτια της ήττας. Αλλά όχι και μέχρι τελικής αυτοακύρωσης. Οι άλλοι, στο κάτω κάτω, καλύτεροι ήταν; Κι αυτοί που δεν είναι πια μαζί μας, είναι ακόμη χειρότεροι. Για όλα φταίει ο Βαρουφάκης.

Μπορεί να είναι αυτό το πνεύμα του κειμένου απολογισμού που συνέταξαν ο Γιάννης Δραγασάκης, ο Αριστείδης Μπαλτάς και ο Θοδωρής Δρίτσας για τα κυβερνητικά πεπραγμένα του ΣΥΡΙΖΑ. Μπορεί να φταίνε όλοι οι άλλοι. Τι νόημα όμως έχει να σταθεί κανείς στους αποδιοπομπαίους τράγους της πρώτης φοράς Αριστεράς;  Αντίθετα, έχει νόημα να ξύσει κανείς κάτω από την επιφάνεια του αναθέματος. Και έχει νόημα επειδή, παρά την απαράμιλλη τέχνη με την οποία οι τρεις συντάκτες επιχειρούν να μετατρέψουν την αυτοκριτική σε κριτική, στην ουσία κάνουν την ανάγνωση που εφάπτεται όσο καμία άλλη της πραγματικότητας: ο ΣΥΡΙΖΑ τότε, λένε, δεν είχε καταλάβει τίποτα. Το βλέπει κανείς σε κάθε ένα από αυτά που ο Δραγασάκης, ο Μπαλτάς και ο Δρίτσας αναγνωρίζουν ως «τέσσερα βασικά λάθη». «Κάποιες χώρες αποτελούσαν δανειστές της Ελλάδας ενόσω και οι ίδιες διατηρούσαν υψηλό χρέος» αναφέρουν. Τι δεν είχε καταλάβει ο ΣΥΡΙΖΑ; Πως κανένας που δανειζόταν ακριβότερα, αλλά και ζούσε με λιγότερα, δεν είχε τη διάθεση να χαρίσει δανεικά στην Ελλάδα.

Οι συριζαίοι δεν είχαν καταλάβει (δεν είχαν «εκτιμήσει επακριβώς», σύμφωνα με τη δική τους διατύπωση) πως «η ΕΕ και η ευρωζώνη είχαν προετοιμαστεί αποτελεσματικά για την περίπτωση πιστωτικού επεισοδίου σε βάρος της χώρας μας, δηλαδή και τυπικής χρεοκοπίας της». Κατά συνέπεια «ένας “εκβιασμός” που θα επικαλούνταν το κόστος της Ευρώπης από μια άτακτη χρεοκοπία της Ελλάδας και τη συνακόλουθη έξοδό της από την ευρωζώνη δεν μπορούσε, πέρα από όλα τα άλλα, να αποβεί αποτελεσματικός».

Μα δεν ήταν η Ανγκελα Μέρκελ που θα συμφωνούσε και θα ήταν μέρα μεσημέρι ακριβώς για να γλιτώσει την ευρωζώνη από την κατάρρευση που θα προκαλούσε το Grexit; Δεν ήταν οι αγορές που θα χόρευαν με τα νταούλια; Δεν ήταν ο Αλέξης Τσίπρας που έκανε αυτές τις δηλώσεις, δεν ήταν αυτός που δεν είχε καταλάβει τίποτα;

Ηταν. Και ήταν όλοι μαζί που «είχαν καλλιεργήσει υπέρμετρες προσδοκίες», δηλαδή δεν είχαν καταλάβει πως ούτε η Κίνα ούτε η Ρωσία ήταν διατεθειμένες να εμπλακούν στην ιστορία της ελληνικής χρεοκοπίας. Κανένας δεν ήθελε να ξεχρεώσει την Ελλάδα για λογαριασμό της Ελλάδας. Και κάπως έτσι, οι συντάκτες φτάνουν στην «ιδιάζουσα ευθύνη» του Βαρουφάκη και την «υπερεπένδυσή του στην επικοινωνία».

Εντάξει, φταίνε όλοι οι άλλοι. Αλλά το ανάθεμα είναι αδύνατον να κρύψει την αδυναμία κατανόησης από τον ίδιο τον ΣΥΡΙΖΑ του διεθνούς περιβάλλοντος και των συσχετισμών του. Οπως είναι αδύνατον να αποκρύψει το γεγονός πως πολύ πριν δοθεί η ευκαιρία στον Βαρουφάκη να υπερεπενδύσει στον ναρκισσισμό του, ολόκληρος ο ΣΥΡΙΖΑ είχε υπερεπενδύσει στον λαϊκισμό.

Αν έχει την αξία του το κείμενο, είναι επειδή οι συριζαίοι δείχνουν να έχουν ξεμπερδέψει με τις αυταπάτες του παρελθόντος. Η πρόταση, ας πούμε, για την «οικοδόμηση ενεργών συμμαχιών ενόψει μιας πανευρωπαϊκής διάσκεψης για το χρέος» δεν συνοδεύεται από τις παλιές βεβαιότητες αλλά από ένα αμήχανο «ίσως» ως προς την αποτελεσματικότητά της. Δεν είναι καθόλου βέβαιο όμως πως όποιος έχει ξεμπερδέψει με τις αυταπάτες του παρελθόντος, έχει ξεμπερδέψει και μ’ εκείνες του μέλλοντος.