Το σάουντρακ της αγανάκτησης

Αν είστε ωραία ατμόσφαιρα κι αυτό περνάει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το ρεφρέν είναι το τελευταίο. Σε μια αυτοσχέδια ομήγυρη για φωνή και πιάνο η συσσωρευμένη αγανάκτηση θα βρει τη βασιλική οδό για την επανάσταση και θα μεταμορφώσει το θεσμικό πλαίσιο σε ντεκόρ. Για να το πούμε με άλλα λόγια, ορισμένες φορές το πάνω χέρι στη σκηνοθεσία, ακόμη και ερήμην του καλλιτέχνη, το έχει η πλατεία. Τα λίγα λεπτά που οι χειροκροτητές φαίνονται να έχουν κερδίσει τη (δια)κυβέρνηση, αλλά να επιθυμούν την εξουσία. Συνέβαινε πάντοτε με τους επίδοξους ανιματέρ του λαϊκού αισθήματος από τα χρόνια τα παλιά που  είδαν το μπόι τους να ψηλώνει δυσανάλογα σε σχέση με την προσφορά τους που πέρασε στην ιστορία. «Κι οι πλατείες μας φουντώνουνε στη βία / οι εμπόροι, οι δασκάλοι κι οι ληστές / μας πουλάνε νοσταλγία / και ενέσεις απ’ το χτες». Από τον πρώτο δίσκο του 1982 οι Φατμέ έπιαναν το κλίμα διατηρώντας αποστάσεις ασφαλείας από το στρατευμένο πλήθος της Μεταπολίτευσης και τους πάσης φύσεως ινστρούχτορες.

Πολλοί από αυτούς θα δοκιμάσουν δεύτερη – ή τρίτη – καριέρα στην αντιμνημονιακή περίοδο, όταν η αθυροστομία έδινε τη θέση της στην καταγγελία, ο εθνικολαϊκισμός διαπερνούσε οριζόντια τα πολιτικά κόμματα, τις επαγγελματικές τάξεις και την καλλιτεχνική έκφραση. Η «κάθοδος στον λαό» έδινε μία διέξοδο: οι τραγουδιστές, ηθοποιοί και σκηνοθέτες αφουγκράζονταν, κατά τα λεγόμενά τους, τα πάθη της φτωχοποιημένης κοινωνίας, όχι για να καυτηριάσουν τις υπαρκτές ατέλειες της οικονομικής προσαρμογής, αλλά για να τις καταγγείλουν στη διαπασών. Το κόκκινο γάντι των καθαριστριών περνούσε στην άγραφη ιστορία του λαϊκού τραγουδιού. Από κοντά και τα δίστιχα για το μαύρο στην πρώην ΕΡΤ: «Χαίρε υπουργέ των ευεργετημένων / Χαίρε υπουργέ των επιτυχημένων / Χαίρε υπουργέ των εξαθλιωμένων / Των άνεργων, των άστεγων, των αυτοκτονημένων».

Οι πρώτες ύλες ήταν – και είναι; – εκεί: η νοσταλγία για τον τεχνητό παράδεισο της Ελλάδας, ο θυμός για τα κουρεμένα προνόμια, οι ευθύνες των ξένων δανειστών, η «εσωτερική τρόικα», η «αποικία χρέους» (ο όρος πρέπει να πιστωθεί στον Νίκο Κοτζιά, τον οποίο εκόντες – άκοντες κόπιαραν πολλοί στο σινάφι). Κάπως έπρεπε να εκφραστούν – αγαπημένη λέξη των συναισθηματικών μας καλλιτεχνών – τα ντέρτια του λαού στο compilation της αγανάκτησης. Από διαφορετικές όχθες θα διεκτραγωδηθούν τα περασμένα μεγαλεία του νάιλον θεάματος, της λαμέ ευμάρειας και της τηλοψίας. Στο διάλειμμα των βιντεοκλίπ οι ιερουργοί των μουσικών σκηνών θέλουν να διαδηλώσουν τη λαϊκή τους καταγωγή, την πρόσδεση με τον ταλαιπωρημένο λαό του μεροκάματου. Εμφανίζονται κάτω από τα φώτα του συστήματος για να δηλώσουν «αντισυστημικοί». Ποιούν τέχνη, αλλά ενίοτε την πωλούν. Το καλύτερο αντι-σχόλιο για τον λαϊκισμό που ενυπάρχει ήδη στην αμφίδρομη σκηνοθεσία της θυμωμένης πλατείας προέρχεται από το «Αλαλούμ» του Χάρρυ Κλυνν, όπου ο τελευταίος εμφανίζεται ως μπρουτάλ κριτικός τέχνης – πολλά χρόνια πριν ενστερνιστεί το συριζαϊκό αφήγημα: «Διότι ο σινεμάς τη σήμερον ημέρα δεν είναι αβγολέμονο να κόψει. Ο σινεμάς πρόκειται περί αλισβερίσι. Ο καλλιτέχνης δώνει και ο λαός παίρνει… Ετσι και του ρίξεις αψηλό νόημα κομπλάρει. Και ενώ εσύ του λες μεταξύ των δύο οδών συντομοτέρα η ευθεία, αυτός σου λέει Ταρζάν, αούγκ και τσίτα. Κυκλοφοριακόν χάος. Ετσι, όμως, και του ρίξεις κλαρίνο, φουστανέλα και τελεμέ, καθάρισες. Κάνεις και την κονόμα σου και είσαι και ο πρώτος άμα λάχει».