Σοφών το ανάγνωσμα

Πρόπλασμα προτάσεων με σημαντικές αλλαγές, που έρχονται σε πλήρη αντίθεση με καθεστηκυίες αντιλήψεις που δεν μεταβλήθηκαν ούτε την περίοδο της κρίσης και έρχονται σε αντίθεση ακόμα και με την εφαρμοζόμενη κυβερνητική πολιτική, βρίσκεται ήδη στα χέρια της Επιτροπής Σοφών από την «ηγετική» της ομάδα. Τέσσερα μέλη της επιτροπής που συνεστήθη με εντολή του Πρωθυπουργού και περιλαμβάνει ως πρόεδρο τον νομπελίστα καθηγητή του London School of Economics (LSE) Χριστόφορο Πισσαρίδη, αναπληρωτή του τον γενικό διευθυντή ΙΟΒΕ και καθηγητή του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών Νίκο Βέττα και μέλη της με συντονιστικό ρόλο τους καθηγητές του LSE Δημήτρη Βαγιανό και του Πανεπιστημίου Yale Κωνσταντίνο Μεγήρ, συνεργάστηκαν προ διετίας για την έκδοση «Πέρα από τη λιτότητα: Για μια νέα δυναμική στην ελληνική οικονομία», ενός συλλογικού τόμου με θέμα την κρίση και την έξοδο από αυτή που χρηματοδότησε η Παγκρητική Ενωση Αμερικής.

Στο εισαγωγικό κείμενο που υπογράφουν οι τέσσερις οικονομολόγοι, μπαίνουν οι στόχοι για τη μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη της χώρας, στους οποίους περιλαμβάνονται η διευκόλυνση της επιχειρηματικότητας, η βελτίωση του συστήματος απονομής δικαιοσύνης, του εκπαιδευτικού συστήματος, του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης και κοινωνικής προστασίας. Αναφέρεται δε ως κορυφαίο πρόβλημα ο δυσανάλογα μεγάλος έλεγχος που ασκεί το εκάστοτε κυβερνών πολιτικό κόμμα στον δημόσιο τομέα και γενικότερα στην οικονομική δραστηριότητα της χώρας. Σε ό,τι αφορά τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας προτείνεται η ίδρυση ενός – ακόμα – δημόσιου οργανισμού για τη συστηματική αξιολόγηση των νέων και υφιστάμενων ρυθμίσεων και την κατάργηση όσων δεν προωθούν την είσοδο νέων παικτών και δεν ευνοούν τον ανταγωνισμό.

Στα εργασιακά οι προτάσεις είναι ιδιαίτερα σκληρές, καθώς προτείνεται η κατάργηση των περισσότερων ρυθμιστικών κανόνων, πλην εκείνων που αφορούν την υγεία, την ασφάλεια και τις κοινωνικές διακρίσεις. Ως αντίβαρο προτείνουν την ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας και του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης κατά της ανεργίας και της φτώχειας.

Στη φορολογία οι προτάσεις τους σηκώνουν περισσότερη συζήτηση. Συγκεκριμένα προτείνονται τρία εναλλακτικά συστήματα, με κοινό τους χαρακτηριστικό την ύπαρξη ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος. Το πρώτο που θα βασίζεται στον ΦΠΑ, προβλέπει μεγάλη αύξηση του αφορολόγητου ώστε ο φόρος εισοδήματος να πληρώνεται μόνο από το πλούσιο 25% του πληθυσμού, με ταυτόχρονη αύξηση όλων των αγαθών και των υπηρεσιών στον υψηλό συντελεστή ΦΠΑ (27%), ένα μοναδικό κλιμάκιο φορολογίας εισοδήματος και ένα σύστημα επιστροφής φόρου εισοδήματος που θα επιδοτεί τις αποδοχές των χαμηλόμισθών εργαζόμενων. Το δεύτερο προτείνεται να βασίζεται στον φόρο εισοδήματος, θα προβλέπει τρία κλιμάκια με δύο μόνο θετικούς φορολογικούς συντελεστές και ένα σύστημα επιστροφής φόρου για τους χαμηλόμισθους. Ο ΦΠΑ παραμένει σε αυτό το σενάριο με τρεις συντελεστές και θα μπορούσαν κάποια αγαθά να έχουν μηδενικό συντελεστή. Το τρίτο σύστημα, το πιο απλό των τριών, προβλέπει έναν ενιαίο φορολογικό συντελεστή, για όλα τα άτομα και για το σύνολο των εισοδημάτων τους. Το σύστημα του ΦΠΑ διατηρείται όπως στο ισχύον σύστημα.

Ακόμα πιο αιρετικές  είναι οι απόψεις τους για το συνταξιοδοτικό, οι οποίες φαίνεται να κινούνται σε άλλη κατεύθυνση από τον νόμο Βρούτση. Προτείνουν ένα σύστημα πολλαπλών πυλώνων όπου το κράτος θα παρέχει μια πολύ χαμηλότερη της σημερινής ελάχιστη σύνταξη, που θα συμπληρώνεται από ατομικούς συνταξιοδοτικούς λογαριασμούς με φορολογικά κίνητρα και ενδεχομένως με επαγγελματικές συντάξεις που δεν θα επιχορηγούνται από το κράτος. Με αυτό τον τρόπο θεωρούν οι οικονομολόγοι θα μπορούν οι συνταξιοδοτικές εισφορές να είναι πιο χαμηλές και ο έμμεσος φόρος στην εργασία να μειωθεί δραστικά.

Επιπλέον προτείνουν: Αυστηρή αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων και των οργανισμών του Δημοσίου, εκχώρηση εξουσιών και ευθυνών σε κατώτερα κλιμάκια της δημόσιας διοίκησης, σαρωτικές αλλαγές στη δικαιοσύνη με αξιολόγηση των δικαστών, αυτονομία των σχολείων και των πανεπιστημίων στην επιλογή δασκάλων και προγράμματος διδασκαλίας και τέλος αυξημένη αυτοτέλεια του ΕΟΠΥΥ έναντι του υπουργείου Υγείας.

Απλή παρατήρηση: Οι αλλαγές που προτείνουν οι τέσσερις οικονομολόγοι είναι όλες τους και σκληρές και δύσκολες. Ακόμα και ένα μικρό μέρος τους να υιοθετηθεί από την κυβέρνηση το πολιτικό κεφάλαιο που χρειάζεται για να τις περάσει είναι μεγάλο. Για αυτό και συνήθως αυτές οι αλλαγές γίνονται στην αρχή μιας κυβερνητικής θητείας. Το πόρισμα της συγκεκριμένης επιτροπής δεν πρόκειται να παραδοθεί πριν από το τέλος του έτους, άρα θα πάρει χρόνο και η κυβερνητική φθορά θα δυσκολεύει την προώθηση δύσκολων μεταρρυθμίσεων. Εκτός και το κυβερνητικό σχέδιο περιλαμβάνει την εργαλειοποίηση των επιφανών καθηγητών ως φόβητρο στην κοινωνία, προκειμένου να υπάρξουν ηπιότερες – και συνήθως άχρηστες με μακροπρόθεσμο επίπεδο – αλλαγές, χωρίς κοινωνικές αντιδράσεις…