Τα ομώνυμα της εξωτερικής πολιτικής

Τα δύο σημαντικά ζητήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η χώρα μας, το μεταναστευτικό και τα ελληνοτουρκικά, θα βρίσκονται στην κορυφή των προτεραιοτήτων κάθε ελληνικής κυβέρνησης για πολλά ακόμα χρόνια. Κοινός παρονομαστής και των δύο αυτών προβλημάτων – πέραν του ότι αφορούν την εξωτερική μας πολιτική – είναι το γεγονός ότι έχουν απασχολήσει τη χώρα μας για πολλές δεκαετίες. Τα μεν ελληνοτουρκικά διεκδικούν την πρώτη θέση τουλάχιστον από το 1974, ενώ το μεταναστευτικό απασχολεί τη χώρα μας ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’90.

Θα μπορούσε κάποιος να υποθέσει ότι η μακροχρόνια τριβή των κυβερνώντων και της κοινής γνώμης με τα δύο αυτά ζητήματα αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα που διευκολύνει τη σημερινή τους αντιμετώπιση. Δυστυχώς η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Σήμερα πίσω από το όνομα «μεταναστευτικό» και «ελληνοτουρκικά» κρύβονται δυο εντελώς διαφορετικές πραγματικότητες από αυτές που γνωρίσαμε στο παρελθόν. Και θα ήταν όχι μόνο αντιπαραγωγικό αλλά ενδεχομένως και επικίνδυνο αν συνεχίζαμε να αντιμετωπίζουμε τα δύο αυτά ζητήματα με τους όρους του παρελθόντος.

Η  μετανάστευση από βαλκανικές χώρες και χώρες της Μαύρης Θάλασσας τη δεκαετία του ’90 είχε εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά από τη σημερινή εισροή προσφύγων και μεταναστών από την ευρύτερη Μέση Ανατολή, την Ασία και τη Βόρειο Αφρική. Οι διαφορές είναι τόσο μεγάλες που καθιστούν τις δύο περιπτώσεις μη συγκρίσιμες: διαφορετικές ήταν οι προθέσεις και οι προοπτικές των μεταναστών του ’90, διαφορετικές οι ευελιξίες της ελληνικής οικονομίας και διαφορετικές ήταν οι πιθανότητες να ενσωματωθούν στην ελληνική ή σε κάποια άλλη ευρωπαϊκή κοινωνία. Οι δεξαμενές των χωρών αποστολής μεταναστών ήταν τότε περιορισμένες και διαχειρίσιμες· σήμερα περιλαμβάνουν χώρες με δεκάδες εκατομμύρια υποψήφιους μετανάστες. Στην πραγματικότητα το σημερινό μεταναστευτικό είναι ομώνυμο και όχι συνώνυμο του μεταναστευτικού των περασμένων δεκαετιών.

Παρόμοια κατάσταση προκύπτει και στα ελληνοτουρκικά. Οι παράμετροι που καθόριζαν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις από τη μεταπολίτευση και μετά έχουν πλέον είτε ανατραπεί είτε μεταβληθεί ριζικά.

«Ολα τριγύρω αλλάζουνε….»  όχι μόνο με το ναυάγιο της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας, όχι μόνο στον τρόπο που ο Ερντογάν διαχειρίζεται τη νέα του αυτοπεποίθηση, όχι μόνο με τη θολή αμερικανική πολιτική και όχι μόνο με το άδηλo μέλλον του ΝΑΤΟ. Αλλάζουνε και δεν μένουν τα ίδια… Οι ανατροπές είναι ιστορικές και αφορούν το παγκόσμιο σύστημα διεθνών σχέσεων. Δεν μπορούμε πλέον να βαδίζουμε με τις αντιλήψεις και τις βεβαιότητες του παρελθόντος.

Η Ελλάδα διαθέτει έμπειρους διπλωμάτες, έγκυρους διεθνολόγους και αναλυτές που υπό την καθοδήγηση της υπεύθυνης πολιτικής ηγεσίας θα μπορούν να επεξεργασθούν μια πολιτική που θα ανταποκρίνεται στις νέες συνθήκες. Το μεγάλο στοίχημα σε μια τέτοια επανεκκίνηση της ελληνικής στρατηγικής τόσο στα ελληνοτουρκικά όσο και στο μεταναστευτικό είναι η συμπόρευση της κοινής γνώμης. Σε μια δημοκρατία δεν υπάρχει βιώσιμη εξωτερική πολιτική ερήμην της κοινής γνώμης. Η επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί τελικά από τον βαθμό ωριμότητας και έγκυρης ενημέρωσης της κοινής γνώμης.

Ο Δημήτρης Κούρκουλας είναι πρώην υφυπουργός Εξωτερικών και πρώην πρέσβης της Ευρωπαϊκής Ενωσης