Τι μέλλει γενέσθαι {LF}με το Ιράν;

Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν είναι μια μεγάλη χώρα στο μέγεθος περίπου της Αλάσκας, με ιδιαιτέρως σημαντική στρατηγική αξία, διότι συνορεύει με επτά κράτη – κλειδιά, ως προς την ενέργεια (Αζερμπαϊτζάν, Τουρκμενιστάν, Ιράκ), τη διαμετακόμισή της (Τουρκία, Πακιστάν, Αφγανιστάν), καθώς και την Αρμενία. Συγχρόνως βρέχεται από την Κασπία προς Βορρά και τον Περσικό Κόλπο προς Νότο, ελέγχοντας το στόμιό του στα στενά του Ορμούζ. Ο πορθμός έχει άνοιγμα 21 ν.μ., με μεγάλο μέρος μέσα στα χωρικά ύδατα (εύρος τα 12 ν.μ.) του Ιράν. Από εκεί διέρχονται δεξαμενόπλοια μεταφέροντας το 2018 περίπου 21 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου (mbbl/day) την ημέρα, τροφοδοτώντας κυρίως τις ασιατικές αγορές: Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία, Ν. Κορέα. Οι ΗΠΑ απεξαρτήθηκαν από τη συγκεκριμένη πηγή εφοδιασμού, παραλαμβάνοντας το 2018 μόνο 1,4 εκατ. mbbl/day.

Εξαγωγές γίνονται και από ειδικά σκάφη μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου, LNG. Το Κατάρ, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG, με το μικρότερο κόστος παραγωγής, εξάγει από τα στενά σχεδόν το σύνολο της παραγωγής του. Το 2018, σύμφωνα με την BP Statistical Review, εξήγαγε 104,8 δισ. κυβικά μέτρα (bcm). To 2018, το 71% των εξαγωγών του τροφοδοτεί τις αγορές της Ασίας. Η χώρα, εφαρμόζοντας στρατηγική «μερισμού του κινδύνου», εξάγει μέσω Ομάν και ΗΑΕ με τον χερσαίο αεριαγωγό Dolphin 57 εκατομμύρια κυβικά μέτρα (mcm) φυσικό αέριο την ημέρα.

Τα παραπάνω απαντούν στο υποθετικό ερώτημα ποιος θα ζημιωθεί περισσότερο αν υποτεθεί πως το Ιράν, πιεζόμενο στην εδώ και 40 χρόνια αντιπαράθεσή του με τις ΗΠΑ, επιχειρήσει να κλείσει τα στενά του Ορμούζ. Η Ασία θα πληγεί οπωσδήποτε. Ιδιαιτέρως οι Κίνα, Κορέα και Ιαπωνία. Οι οικονομίες τους θα απολέσουν ανταγωνιστικότητα έναντι των δυτικών ανταγωνιστών τους. Συγχρόνως, θα καθηλωθούν οι αναδυόμενες αγορές της περιοχής (Βιετνάμ, Μαλαισία, Ινδονησία) με ανάσχεση της αναπτυξιακής τους πορείας, αύξηση της ανεργίας και κατάρρευση των εμπορικών τους ισοζυγίων. Βεβαίως το σοκ στις χρηματαγορές λόγω και της συνακόλουθης ανόδου τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου θα αποσταθεροποιήσει την παγκόσμια οικονομία, πυροδοτώντας πιθανόν την από μακρού αναμενόμενη «μεγαδιόρθωση» λόγω συσσώρευσης πρωτοφανούς οικονομικής επέκτασης και πρωτόγνωρου ύψους του ιδιωτικού χρέους.

Τα επίκαιρα ρητορικά ερωτήματα που τίθενται είναι:

Τι θα ακολουθήσει τη δολοφονία του στρατηγού Κασέμ Σουλεϊμανί;

Πώς το Ισραήλ θα παρακολουθεί τον ταχύρρυθμο εμπλουτισμό ουρανίου του Ιράν που θα το οδηγήσει στη λέσχη των πυρηνικών;

Στη σημερινή συγκυρία, οι δυνατότητες του Ισραήλ για προληπτική επίθεση (pre-emptive strike) είναι μάλλον περιορισμένες.

3. Θα εντείνουν οι ΗΠΑ την επιβολή οικονομικών κυρώσεων στα όρια του στραγγαλισμού της ιρανικής οικονομίας;

Η επανάληψη των κυρώσεων το 2018 μείωσε το ΑΕΠ του Ιράν κατά 5% το 2018 και κατά 10% το 2019. Το εθνικό νόμισμα υποτιμήθηκε έναντι του δολαρίου στο μισό της αξίας του και το κόστος διαβίωσης εκτοξεύτηκε. Τα καύσιμα αυξήθηκαν 50%, τα τρόφιμα 60% και ο πληθωρισμός τρέχει με 30%-35%. Η παραγωγή πετρελαίου έπεσε στο μισό μαζί με τις αντίστοιχες εξαγωγές, πολύτιμη πηγή ξένου νομίσματος. Η αντίδραση του ιρανικού λαού εκδηλώθηκε με διαδηλώσεις και διαμαρτυρίες με θύματα και τραυματίες. Το καθεστώς τις κατέστειλε ελέγχοντας την κατάσταση. Ολα αυτά ενδέχεται να ωθήσουν το Ιράν σε κλιμάκωση παρά σε καταλλαγή και σε πάγωμα της προσπάθειας εξαγωγής της Ιρανικής Επανάστασης σε τρίτους (Παλαιστίνη, Συρία, Λίβανος, Ιράκ, Υεμένη). Η συσσωρευμένη αγανάκτηση και ο φανατισμός ήταν ανέκαθεν κακοί σύμβουλοι.

Ο δρ Μιχάλης Μυριάνθης είναι σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ, πρώην γενικός διευθυντής Διεθνών Δραστηριοτήτων του Ομίλου Ελληνικά Πετρέλαια