Το ΔΝΤ φεύγει

Στα μνημονικά χρόνια, θυμάμαι τις δεκάδες συναντήσεις που είχα κάνει ως επικεφαλής του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής με τους εκάστοτε εκπροσώπους του ΔΝΤ στην Αθήνα. Το περιεχόμενο των συνομιλιών ήταν πάντοτε ίδιο: η πορεία εκτέλεσης του κρατικού προϋπολογισμού, το μείγμα της οικονομικής πολιτικής και οι μεταρρυθμίσεις. Οι εκπρόσωποι του ΔΝΤ συγκέντρωναν τις απαραίτητες πληροφορίες από διάφορους θεσμικούς παράγοντες και σε συνδυασμό με τα σχετικά στατιστικά στοιχεία διαμόρφωναν το απαιτούμενο υλικό για την τελική συγγραφή της τριμηνιαίας έκθεσης της ελληνικής οικονομίας.

Η συνεχής παρουσία του ΔΝΤ στην Αθήνα δημιουργούσε την αίσθηση της στενής εποπτείας και ελέγχου της οικονομικής πολιτικής. Φανέρωνε επίσης την έλλειψη εμπιστοσύνης απέναντι στο ελληνικό πολιτικό σύστημα. Δεν ήταν λίγες οι φορές εκείνες που δημιουργούνταν τριβές τόσο ανάμεσα στους εκπροσώπους του ΔΝΤ και κυβερνητικών στελεχών όσο και ανάμεσα στο ΔΝΤ και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Τα παραδείγματα είναι πολλά: οι απόψεις του ΔΝΤ για τη βιωσιμότητα του χρέους, για τα πρωτογενή πλεονάσματα, για τις μεταρρυθμίσεις, για τη μείωση των συντάξεων κ.λπ. Η αλήθεια είναι ότι οι εκθέσεις του ΔΝΤ ήταν πιο αυστηρές από τις αντίστοιχες εκθέσεις των ευρωπαϊκών θεσμών. Αυτό όμως ήταν αναμενόμενο, γιατί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποτελεί στενότερο εταίρο και επόπτη της ελληνικής οικονομικής πολιτικής. Το ΔΝΤ κρατούσε μια απόσταση και δεν στρογγυλοποιούσε τις απόψεις του. Οι εκθέσεις του ΔΝΤ δεν ήταν ευχάριστες, ήταν όμως χρήσιμες και ειλικρινείς. Αναδείκνυαν συχνά πόσο εύθραυστη ήταν η οικονομία μας. Οτι δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο μελλοντικής αδυναμίας χρηματοδότησης για μια χώρα με ασθενή αναπτυξιακή δυναμική και υψηλό χρέος, σαν τη δική μας. Ομως έκαναν και λάθη, καθώς τα μοντέλα τους βασίζονται σε υποθέσεις που, στην πορεία εφαρμογής του προγράμματος, μπορεί να άλλαζαν. Μία από αυτές τις υποθέσεις ήταν η πολιτική σταθερότητα. Εάν διαρραγεί, τότε οι προβλέψεις μπορεί και να μην επαληθευτούν. Μια άλλη υπόθεση είναι η εφαρμογή των μέτρων που προτείνονται. Εάν μια κυβέρνηση νομοθετήσει τα μέτρα, αλλά δεν τα εφαρμόσει ή τα εφαρμόσει επιλεκτικά, τότε πώς είναι δυνατόν να επαληθευτούν οι προβλέψεις; Επίσης, πολλά ζητήματα επαναδιαπραγματεύονται στη διάρκεια ενός προγράμματος. Αρα οι αρχικές συνθήκες δεν μπορεί να θεωρούνται σταθερές, υπάρχει διαχρονική εξέλιξη που ενδέχεται να επηρεάσει τις αρχικές εκτιμήσεις. Επιπλέον, πολλές αποφάσεις πολιτικής δεν παίρνονται με βάση το πρόγραμμα. Οι εθνικές κυβερνήσεις μπορεί να ασκήσουν πολιτική πριν από το πρόγραμμα ή μετά από αυτό ή στη διάρκεια αυτού. Τέλος, υπάρχει η μεταδοτικότητα λόγω της αλληλεξάρτησης των κρατών. Οι παραπάνω λογικές επιφυλάξεις δεν σημαίνει ότι τα οικονομικά μοντέλα στερούνταν κατασκευαστικών λαθών. Ας θυμηθούμε για λίγο τους «πολλαπλασιαστές» των μνημονιακών μοντέλων. Οι πολλαπλασιαστές δείχνουν πόση μείωση του ΑΕΠ, δηλαδή ύφεση, επιφέρει η δημοσιονομική προσαρμογή κατά μία μονάδα. Εκ των υστέρων αποδείχθηκε ότι οι πολλαπλασιαστές αυτοί ήταν εσφαλμένα μικροί. Δηλαδή η υπερβολική προσήλωση στη δημοσιονομική προσαρμογή έφερε μεγαλύτερη του αναμενομένου ύφεση και κατά συνέπεια υψηλότερη ανεργία!

Ομως αυτά ανήκουν στο παρελθόν. Η είδηση της αποχώρησης του εκπροσώπου του ΔΝΤ στην Αθήνα, σε συνδυασμό με το κλείσιμο του γραφείου, αποτελεί ένα ακόμα βήμα προς την κανονικότητα της ελληνικής οικονομίας.