Απολογισμός

Είναι μάλλον νωρίς να βγάλουμε συμπεράσματα για το αποτέλεσμα της χθεσινοβραδινής (ώρα Ελλάδας) συνάντησης του προέδρου Κυριάκου με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Ακόμη και αν αυτά (τα αποτελέσματα) είναι θεαματικά υπέρ των ελληνικών θέσεων, δύσκολα θα αφήσει η κυβέρνηση τη… χαρά της να αποκαλύψει τι πραγματικά επιτεύχθηκε κατά την ημίωρη συνάντηση Κυριάκου – Τραμπ και κατά τη μιάμισης ώρας συνάντηση των δύο αντιπροσωπειών. Οταν η εξωτερική πολιτική της χώρας κινείται «επί ξυρού ακμής», στην κόψη του ξυραφιού κατά το κοινώς λεγόμενο, η διπλωματία πρέπει να ακολουθεί τον χρυσό κανόνα της σιωπής, του πολλά να γίνονται, λίγα να λέγονται.

Νομίζω ότι ασφαλέστερη εικόνα θα έχουμε μεθαύριο Παρασκευή, άμα τη επιστροφή του προέδρου Κυριάκου από την Ουάσιγκτον και μετά τις συναντήσεις που θα έχει στην Αθήνα με τους πολιτικούς αρχηγούς, προκειμένου να τους δώσει μια ολοκληρωμένη εικόνα για το πού πάει το πράγμα αναφορικά με την τροπή που έχουν λάβει οι ελληνοτουρκικές σχέσεις. Και ειδικότερα αν οι Αμερικανοί (για πρώτη φορά, τονίζω, τα τελευταία 50 ή 60 χρόνια) αποφάσισαν να έρθουν με το μέρος των ελληνικών θέσεων – όλα τα προηγούμενα, αν δεν τηρούσαν αυστηρή ουδετερότητα, στην ουσία στήριζαν τις τουρκικές σχέσεις…

Αντιπαροχή
Και επειδή η Ιστορία διδάσκει, πρέπει δηλαδή να διδάσκει, είναι, νομίζω, ευκαιρία να θυμηθεί κανείς (οι παλαιότεροι κυρίως, γιατί οι νεότεροι ούτε που το έχουν ακουστά) τι είχε συμβεί το 1964, κατά την επίσκεψη του Γεωργίου Παπανδρέου ως πρωθυπουργού της χώρας, τη συνοδεία του Ανδρέα, στον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον. Η επίσκεψη είχε πραγματοποιηθεί λίγο μετά τα αιματηρά γεγονότα στην Κύπρο και αντικείμενο ήταν η επίλυση του Κυπριακού. Ο Τζόνσον πρόσφερε στην Ελλάδα (αλλά και στην Τουρκία) δύο εκδοχές του ίδιου πάνω – κάτω σχεδίου επίλυσης του Κυπριακού, του λεγόμενου σχεδίου Ατσεσον, που έλαβε το όνομά του από τον άνθρωπο που το είχε συντάξει – τον τότε υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ.

Ποια ήταν η βάση του σχεδίου; Η ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα και η παραχώρηση στην Τουρκία μιας περιοχής της Καρπασίας για τη δημιουργία μιας στρατιωτικής βάσης για την αποτροπή τυχόν μελλοντικής επίθεσης των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων κατά της Τουρκίας. Στο πακέτο προβλεπόταν και η παραχώρηση στους Τουρκοκυπρίους μερικής αυτοδιάθεσης σε δύο περιοχές του νησιού που κατοικούνταν σχεδόν αμιγώς από Τουρκοκυπρίους. Στη δεύτερη εκδοχή του το σχέδιο προέβλεπε την παραχώρηση του Καστελλορίζου στην Τουρκία έναντι όλων των προηγουμένων, αλλά και την αναγνώριση ειδικού καθεστώτος αυτοδιάθεσης για την Ιμβρο και την Τένεδο, όπως και την αναγνώριση των δικαιωμάτων των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης.

Τι έγινε στην Ουάσιγκτον; Επειτα από πολύωρες διαπραγματεύσεις και παρά την έντονη πίεση του Τζόνσον να δεχτεί το σχέδιο Ατσεσον, ο Γεώργιος Παπανδρέου αρνήθηκε (πιεζόμενος από τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο) να το δεχτεί, παρά το γεγονός ότι έλεγε παντού ότι «μας προσφέρουν μια πολυκατοικία έναντι της αντιπαροχής ενός διαμερίσματος».

(Η αντιπαροχή ήταν η μόδα της εποχής – την είχε καθιερώσει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής στο όνομα του εκσυγχρονισμού των πόλεων και είχε ως αποτέλεσμα να καταστραφούν στην Αθήνα ειδικά μερικά από τα ωραιότερα νεοκλασικά κτίρια της πόλης…)

Ευκαιρία
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, ο Γεώργιος Παπανδρέου προέβλεψε ότι οι Αμερικανοί δεν θα του συγχωρούσαν ποτέ την ολοκληρωτική άρνησή του στο σχέδιο Ατσεσον και διαισθανόταν ότι άρχιζε η αντίστροφη μέτρηση για αυτόν και την κυβέρνησή του: «τελειώσαμε» είπε επιγραμματικά στο Υπουργικό Συμβούλιο – και έναν χρόνο μετά, τον Ιούλιο του 1965, επιβεβαιώθηκε. Ενα κοινοβουλευτικό πραξικόπημα με τη συμμετοχή και την καθοδήγηση του Παλατιού, της CIA και επίορκων βουλευτών του κόμματός του, που ονομάστηκε σχηματικά «Ιουλιανά», οδήγησε στην αποκαθήλωσή του από την εξουσία και έριξε τη χώρα σε τρομερές περιπέτειες – 20 μήνες αργότερα, τον Απρίλιο του 1967, κηρύχθηκε στρατιωτική δικτατορία.

Το σχέδιο Ατσεσον θεωρήθηκε, και σωστά, από τους ιστορικούς ως η μεγάλη χαμένη ευκαιρία για την επίλυση του Κυπριακού και έχει ενδιαφέρον να αναφερθεί ότι με το τέλος της συνάντησης Παπανδρέου – Τζόνσον, στο ίδιο γραφείο του Λευκού Οίκου όπου έγινε χθες η συνάντηση Μητσοτάκη – Τραμπ, ο Τζόνσον αποχαιρέτησε τον Γέρο της Δημοκρατίας και τον Ανδρέα με τη φράση: «Τις προηγούμενες μέρες μόλις και μετά βίας εμπόδισα τους Τούρκους από το να εισβάλουν στην Κύπρο. Ξέρετε, κ. Παπανδρέου, είναι καλύτερα να συνομιλείς πριν, παρά μετά από μια εισβολή».

Η εισβολή που απέτρεψε το 1964 ο Τζόνσον πραγματοποιήθηκε, ως γνωστόν (από τον «Αττίλα»), τον Ιούλιο του 1974. Η Κύπρος παραμένει έκτοτε χωρισμένη στα δύο και 45 χρόνια τώρα αναζητείται μια λύση επί σχεδίων, το καθένα από τα οποία είναι χειρότερο από όλα τα προηγούμενα…

Μακάρι, το λέω αλήθεια, να μη φτάσουμε να λέμε το ίδιο σε δέκα, είκοσι ή τριάντα χρόνια από τώρα και για τις ελληνοτουρκικές διαφορές…

Συνέντευξη
Στο μεταξύ, μεγάλη συζήτηση έγινε στην Ουάσιγκτον μεταξύ των συναδέλφων μου ανταποκριτών αλλά και μεταξύ ημών εδώ στην Αθήνα για την απόφαση των Αμερικανών να μην ακολουθήσει συνέντευξη Τύπου τις συναντήσεις στον Λευκό Οίκο.

Οι της αντιπολίτευσης υπερακόντισαν – και σωστά θα έλεγα, το ίδιο θα κάναμε κι εμείς στη θέση τους – το ζήτημα, θεωρώντας ότι πρόκειται για μια χονδροειδή απόπειρα να υποβαθμιστεί η συνάντηση του έλληνα Πρωθυπουργού με τον αμερικανό πρόεδρο.

Ομως είναι έτσι; Υποβάθμιση σίγουρα δεν το λες. Ενας τακτικισμός εκ μέρους του Λευκού Οίκου, ναι, να το δεχθώ ότι υπάρχει, διότι δική τους ήταν η απόφαση, η ελληνική αντιπροσωπεία ασφαλώς και δεν μπορούσε να την επιβάλει – τη συνέντευξη.

Ομως τι συνέντευξη να κάνει ο Τραμπ και σε τι να ωφελήσει τα καθ’ ημάς, όταν από τις δύο ερωτήσεις που θα του υπέβαλλαν οι αμερικανοί δημοσιογράφοι, και οι δύο θα ήταν για το Ιράν και τη δολοφονία του Σουλεϊμανί; Ή, σε ό,τι αφορά τους δικούς μας που θα υπέβαλλαν ερωτήσεις, αμφιβάλλει κανείς ότι και οι δύο θα αφορούσαν τις σχέσεις των ΗΠΑ με το καθεστώς Ερντογάν;

Γνώμη μου είναι λοιπόν ότι εκ των πραγμάτων, και με δεδομένη την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί τις τελευταίες ημέρες ή εβδομάδες, επιβλήθηκε η… μη συνέντευξη… (όλα αυτά χωρίς να έχει προβλεφθεί ότι ο πάντα απρόβλεπτος πρόεδρος Τραμπ έδωσε κανονική συνέντευξη Τύπου στους αμερικανούς δημοσιογράφους μπροστά στο τζάκι του Οβάλ Γραφείου, όπου είχε στηθεί με τον Κυριάκο Μητσοτάκη για την κλασική φωτογραφία).

Ενημέρωση
Αλλο μεγάλο θέμα εν Αθήναις – από αυτά δηλαδή που είναι να τραβάς τα μαλλιά σου -, η πρωτοβουλία του Πρωθυπουργού Κυριάκου να καλέσει κατά μόνας ή κατ’ ιδίαν, αν προτιμάτε, τους πολιτικούς αρχηγούς προκειμένου να τους ενημερώσει για την κατάσταση στην ελληνική εξωτερική πολιτική. Ο Τσίπρας θέλει Συμβούλιο Πολιτικών Αρχηγών, το ίδιο πάνω – κάτω ζητούν και ορισμένα μικρότερα πολιτικά κόμματα, αλλά η «ιδέα;» απορρίφθηκε ήδη από την προηγούμενη εβδομάδα από την κυβέρνηση. Ο πρόεδρος Κυριάκος θεωρεί ότι η σύγκληση ενός Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών φορτίζει επικίνδυνα το εσωτερικό πολιτικό κλίμα, χωρίς εκ των πραγμάτων να προσφέρει τίποτα το ουσιαστικό. Αλλωστε, θεωρεί ότι η κατάσταση δεν είναι τέτοια ώστε να επιβάλλεται η σύγκληση ενός Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών, το οποίο, όπως και να το κάνεις, είναι μια σοβαρή θεσμική διαδικασία, η οποία στέλνει μηνύματα διαφόρων ειδών εντός και εκτός Ελλάδας.

Θα τους δει λοιπόν έναν έναν, θα τους ενημερώσει, θα τους ακούσει και θα βγάλει κάποιο συμπέρασμα. Εξάλλου για τα ελληνοτουρκικά πρόκειται – όχι για κάποιο ήσσονος σημασίας θέμα…