Αν έτσι νομίζουμε

Να προκρίνεις τον έλεγχο των αμβλώσεων ως λύση του δημογραφικού προβλήματος. Να συνδέεις τη μετανάστευση με την αύξηση της εγκληματικότητας. Να επικροτείς τις επεμβάσεις της αστυνομίας στα πανεπιστήμια και τις καταλήψεις. Να μην ενοχλείσαι όταν συνοδεύονται αυτές οι επεμβάσεις από κατάχρηση εξουσίας και αυθαιρεσία. Γίνεται να μην πέσει και καμιά σφαλιάρα; Δεν γίνεται. Γίνεται όλα αυτά μαζί να μη συνιστούν μια πρώτης τάξεως συντηρητική στροφή; Να μη μαρτυρούν πως η ελληνική κοινωνία έχασε το προοδευτικό της πρόσημο, πως υιοθέτησε μια ατζέντα ξένη προς τις παραδόσεις της και τα μεταπολιτευτικά της ήθη;

Αν είναι έτσι δεν μένει παρά να εμφανιστούν ξανά εκείνοι οι πηχυαίοι τίτλοι που έκαναν την εμφάνισή τους το 1986, όταν αναγνωρίστηκε το δικαίωμα στην άμβλωση και να ανάψει ξανά η συζήτηση. «Εγκλημα η νομιμοποίηση των αμβλώσεων», «Μάχη έξω από τη Βουλή», συλλαλητήρια, προτάσεις για δημοψήφισμα όπως εκείνη που είχε καταθέσει τότε ο κεντρώος Ιωάννης Ζίγδης. Ποιος να αποφασίζει για τη διάθεση του σώματος μιας γυναίκας, για τη μητρότητα, για την τύχη μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης; Ο λαός. Ποιος να αποφασίζει για το χρέος μιας γυναίκας απέναντι στην πατρίδα και το έθνος; Ο Αδωνις Γεωργιάδης της ΝΔ ή ο Οδυσσέας Κωνσταντινόπουλος του ΚΙΝΑΛ που με αφορμή ένα πρόσφατο πρωτοσέλιδο, το οποίο δεν διέφερε και πολύ από εκείνα του 1986, ζήτησαν να ανοίξει η συζήτηση πιάνοντας το νήμα από εκεί που το είχε αφήσει τότε ο Χρήστος Σαρτζετάκης: Οι αμβλώσεις, προειδοποιούσε ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, δεν πρέπει να νομιμοποιηθούν γιατί η χώρα αντιμετωπίζει δημογραφικό πρόβλημα και εθνικούς κινδύνους από την Ανατολή.

Η αλήθεια είναι πως ένα πρωτοσέλιδο μιας αθλητικής εφημερίδας και τα τουίτ δυο πολιτικών δεν στάθηκαν ικανά να ανοίξουν ξανά τη συζήτηση. Το ζήτημα μοιάζει λυμένο και αν υπάρχει κάτι άλυτο αυτό είναι η απουσία σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης στους ανήλικους και η απουσία αρωγής στους ενήλικους για να μην κάνει κανείς παιδιά χωρίς να το θέλει και πολύ περισσότερο να σπέρνουν παιδιά επειδή θα υπάρχουν παιδικοί σταθμοί για να τα φιλοξενήσουν χωρίς κόστος. Είναι εξίσου αλήθεια όμως πως είναι ακριβώς αυτή η απουσία σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης που αφήνει ανοικτή μια χαραμάδα στην υποψία πως η ελληνική κοινωνία, από τη βάση έως την κορυφή της ή μάλλον ειδικά στην κορυφή της, ήταν πάντα συντηρητική.

Εχασε η κοινωνία το προοδευτικό της πρόσημο; Ετσι είναι, αν έτσι νομίζουμε. Πόσο προοδευτική είναι μια κοινωνία, η Πολιτεία της οποίας παραμένει δέσμια των σχέσεών της με την Εκκλησία; Πόσο προοδευτική είναι όταν δηλώνει κατά συντριπτική πλειονότητα πως οι θεσμοί που εμπιστεύεται είναι η Εκκλησία και ο Στρατός και όταν αυτή η εμπιστοσύνη στους φύσει πιο συντηρητικούς θεσμούς της τέμνει οριζόντια σχεδόν όλα τα κόμματα; Πόσο προοδευτική είναι όταν εμφανίζεται φοβική και απρόθυμη απέναντι στις αλλαγές που καλείται από την εποχή να ακολουθήσει; Και μπορεί να είναι προοδευτική μια κοινωνία τόσο παραδοσιολάγνα, μια κοινωνία της οποίας ακόμη και η Τέχνη συνηθίζει να εξωραΐζει το παρελθόν;

Η ελληνική κοινωνία είναι προοδευτική, αν έτσι νομίζουμε. Η φιλελευθεροποίησή της ήταν πάντα αργή, συνήθως άτολμη και πολλές φορές επώδυνη. Καμία μεγάλη σύγκρουση δεν μπορεί να θυμηθεί κανείς από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 και μετά, όταν η κυβέρνηση Σημίτη απάλειψε την αναφορά του θρησκεύματος από τις ταυτότητες. Αντίθετα, το μάθημα των Θρησκευτικών έγινε η αιτία να καρατομηθεί ένας υπουργός Παιδείας και η αναγνώριση του συμφώνου συμβίωσης μεταξύ ομοφύλων δεν έφτασε ποτέ μέχρι την υιοθεσία. Οι κατεστημένες αξίες, ή τουλάχιστον κάποιες από αυτές, έχουν περιωπή ιερών και οσίων. Δεν αγγίζονται.

Είναι μάλλον ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα εάν λάβει υπόψη του κανείς πως ιστορικά το εκλογικό σώμα περισσότερο από την ατζέντα των προοδευτικών κομμάτων αγκάλιασε τον λαϊκισμό τους – ή και πολύ περισσότερο. Συνέβη με το ΠΑΣΟΚ το 1981 όπως συνέβη και με τον ΣΥΡΙΖΑ το 2015. Τι μένει από αυτήν την άποψη να αξιολογηθεί ως συντηρητική στροφή; Η αποδοχή της κατά Βορίδη «αναγκαστικότητας του ξύλου» από μια κοινωνία που φαινόταν να βασανίζεται από την απεχθή μνήμη του προδικτατορικού αστυνομικού κράτους. Αυτή η μνήμη δείχνει να έχει εξασθενήσει, αυτό το συναίσθημα μοιάζει να έχει ξεθυμάνει. Ενας δικαιωματισμός της ανομίας που κυριαρχούσε περίπου ως δημοκρατικό κεκτημένο φαίνεται να έχει δώσει τη θέση του στην ανάγκη για ασφάλεια, στην επιθυμία για ευταξία. Μην παρκάρεις στη ράμπα, μην καπνίζεις σε κλειστούς χώρους, μη ράβεις τους κανόνες στα μέτρα σου, μην υποβάλλεις το σύνολο στις προσωπικές σου επιθυμίες, φτάνει με το μπάχαλο.

Η επιθυμία δεν είναι άσχετη με τη σχεδόν ομοιοπαθητική θεραπεία στην οποία υπέβαλε η προηγούμενη κυβέρνηση το κοινωνικό σώμα. Την προηγούμενη τετραετία η κοινωνία έζησε σε μια φούσκα προοδευτικότητας και σε διάφορες επιφάσεις. Αυτό που μένει να φανεί είναι εάν αυτή η τετραετία θα εξελιχθεί σε μια φούσκα φιλελευθερισμού.