Ο Ερντογάν και {CR}τι μας διαφεύγει

Ο Ερντογάν αποτελεί ένα μεγάλο πρόβλημα για τη χώρα του, για τις γειτονικές χώρες αλλά και για το διεθνές περιβάλλον. Αυτά είναι γνωστά. Αλλά είναι τόσο αποφασιστική η προσωπικότητά του που τραβά επάνω του την προσοχή συσκοτίζοντας άλλους παράγοντες.

Η πρόσφατη ένταση με την Τουρκία δεν πηγάζει από τον Ερντογάν, είναι αποτέλεσμα μιας κρατικής πολιτικής. Ο ίδιος απλώς πρόσθεσε το στίγμα του. Ο ισχυρός άνδρας που φαίνεται να κινεί τα πάντα στη χώρα του, στα θέματα της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) ακολουθεί μια ανειλημμένη απόφαση δεκαετιών.

Τα «θαλάσσια» θέματα με την Τουρκία ήταν και είναι ανοικτά και περιμένουν την επίλυσή τους. Τίθεται το ερώτημα «γιατί τώρα;». Η απάντηση είναι ότι η Τουρκία μπορούσε να δεχτεί το πάγωμα των εκκρεμοτήτων αλλά όχι μια ντε φάκτο αλλαγή των καταστάσεων. Τα προγράμματα εξόρυξης από την Κύπρο και οι προετοιμασίες για παρόμοιες πρωτοβουλίες από την Ελλάδα είναι ένα νέο καθεστώς.

Οτι η Τουρκία θα ανεχόταν τη μη επίλυση των διαφορών ακόμα και για ένα μεγάλο διάστημα, εκφράστηκε συχνά με το «δεν θα ανεχτούμε τετελεσμένα». Βέβαια αυτό σήμαινε την ομηρία της Κύπρου και της Ελλάδας: Δεν θα ασκούσαν τα δικαιώματά τους να εκμεταλλευτούν τον υποθαλάσσιο πλούτο τους. Η Τουρκία εκβιάζει και νομικά με ένα πολύ ισχυρό επιχείρημα: Σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας η υφαλοκρηπίδα και η ΑΟΖ χαράζονται μόνο ύστερα από συνεννόηση με τους γείτονες.

Οτι μοιράζεται ο θαλάσσιος χώρος και μαζί του τα πλούτη που κρύβει – που μπορεί να είναι αμύθητα – μεταξύ χωρών που δεν έχουν καλές σχέσεις με την Τουρκία, είναι ένας επιπλέον παράγοντας που στην Τουρκία αγγίζει τα όρια της φοβίας και της παράνοιας. Αλλά όχι μόνο του Ερντογάν. Στην Τουρκία όλος ο πολιτικός κόσμος και όλη η κρατική μηχανή αισθάνονται ότι κάτι πρέπει να κάνουν.

Το τι κάνουν το βλέπουμε. Από τη μια κατασκευάζουν καταστάσεις που θα αποτελέσουν διαπραγματευτικά χαρτιά όταν θα τα χρειαστούν. Από την άλλη, βλέποντας ότι μπορούν να βγουν πολύ χαμένοι στη μοιρασιά, προσπαθούν να πιέσουν για μια «λύση», με διαπραγμάτευση ή με διαιτησία ή με κάποιο δικαστήριο.

Η Τουρκία (όχι ειδικά ο Ερντογάν) θα πάει στα άκρα. Αυτή τη στιγμή τα συμφέροντα που διακυβεύονται δεν είναι γνωστά αλλά όλοι ξέρουν ότι μπορεί να είναι τεράστια. Για την Τουρκία το θέμα είναι «εθνικό». Δεν αποκλείεται και να μας εκπλήξει κάνοντας πολύ μεγάλες υποχωρήσεις απέναντι σε άλλες χώρες της περιοχής για να αντιμετωπίσει τις ελληνικές θέσεις.

Η Ελλάδα έχει επιλογές. Η χειρότερη είναι να αδρανήσει και να παρατηρεί τις εξελίξεις. Η κατάσταση θα γίνεται όλο και χειρότερη εκτός αν αποφασίσει να παγώσει τις εξορύξεις. Το ίδιο κακό θα έκανε μια σύγκρουση, θα ήταν όλοι χαμένοι και ενδεχομένως η Ελλάδα σε δυσχερέστερη θέση. Μια διμερής διαπραγμάτευση δεν φαίνεται πιθανή επειδή καμιά ελληνική κυβέρνηση δεν μπορεί να επωμιστεί το πολιτικό κόστος, καθώς θα αναγκαστεί να κάνει κάποιους συμβιβασμούς και κάποιες υποχωρήσεις από τις μαξιμαλιστικές θέσεις που χρόνια τώρα διαλαλούνται.

Η μόνη λύση φαίνεται να είναι μια πρόσκληση προς την Τουρκία για κοινή προσφυγή στο Δικαστήριο της Χάγης που θα συνοδεύεται με μια πιθανή διαμεσολάβηση κάποιου τρίτου για τη σύνταξη του υποσχετικού. Αν η Τουρκία δεχτεί και το δικαστήριο αποδώσει θα υπάρξει μια δίκαιη λύση, αλλά όπως την καταλαβαίνει ένα διεθνές δικαστήριο. Αν η Τουρκία δεν δεχτεί με διάφορες προφάσεις τότε η απομόνωσή της θα είναι απόλυτη και η ίδια χωρίς κανένα επιχείρημα.

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης