Δικτατορία ή χάος;

Είναι να μη νοσταλγήσει κανείς τον Μουαμάρ Καντάφι; Τις τέντες, τα άλογά του και τα χρυσά ρουμπινέτα του; Είναι να μη νοσταλγήσει μια δικτατορία τώρα που βασιλεύει το απόλυτο χάος;

Δεν συνέβη μόνο με τη Λιβύη. Συνέβη και με το Ιράκ. Το «ασφαλές» Ιράκ, το «βολικό», ήταν εκείνο του Σαντάμ Χουσεΐν, όχι το Ιράκ που προέκυψε από την αμερικανική εισβολή και παραδόθηκε αμαχητί στους τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους. Η «ασφαλής» και «βολική» Αίγυπτος ήταν εκείνη του Χόσνι Μουμπάρακ, όχι εκείνη που δοκιμάστηκε στη δημοκρατία και τις ελεύθερες εκλογές για να πέσει στην αγκαλιά των Αδελφών Μουσουλμάνων. Και μπορεί να υποθέσει βάσιμα κανείς πως η «ασφαλής» και «βολική» Συρία είναι αυτή που θα δει τον Μπασάρ αλ Ασαντ να διατηρείται στην αιματοβαμμένη καρέκλα του. Η ψυχρή ρεαλπολιτίκ του Πούτιν δικαιώνεται, όχι ο ύποπτος ιδεαλισμός του Ομπάμα.

Αλήθεια, τι νόημα είχε όλο αυτό το δυτικό πάθος για την Αραβική Ανοιξη; Αν δεν ήταν υποκριτικό, ήταν αφελές. Και, τουλάχιστον στην περίπτωση της Λιβύης, ήταν ένα πάθος που εκδηλώθηκε με την ηθική του παγκόσμιου χωροφύλακα – με την ηθική των βομβαρδισμών, δηλαδή με μια μη ηθική. Γιατί θυμήθηκαν τότε πως ο Καντάφι ήταν ένας στυγνός δικτάτορας; Από πού άντλησαν το δικαίωμα να επέμβουν στα εσωτερικά ενός κυρίαρχου κράτους και να ανατρέψουν τον ηγέτη του ή, ακόμη χειρότερα, να τον παραδώσουν στον όχλο για να βρει έναν τόσο ταπεινωτικό θάνατο; Και πώς επενέβησαν χωρίς να έχουν ένα στοιχειώδες σχέδιο για την επόμενη μέρα; Εριξαν τον Καντάφι και το μόνο που κατάφεραν ήταν να σπείρουν το χάος.

Αυτό το χάος, λένε, πληρώνει σήμερα η Ελλάδα. Η Λιβύη δεν υπάρχει πια, από ένα κράτος – παρίας, έγινε ένα μη κράτος με έναν πρωθυπουργό η εξουσία του οποίου περνάει με δυσκολία τα διοικητικά όρια της Τρίπολης. Αυτός υπέγραψε τη συμφωνία με την Τουρκία και είναι ζήτημα εάν συμφωνεί και οποιοσδήποτε άλλος Λίβυος μαζί του. Αν ασχολείται και κανείς σε μια χώρα που είναι παραδομένη στις εμφύλιες έριδες, την ισλαμιστική τρομοκρατία και τους διακινητές των τρομαγμένων και εξαθλιωμένων αμάχων που ξεμπαρκάρουν στη Λαμπεντούζα όταν δεν πνίγονται στη Μεσόγειο.

Η Ιστορία δεν γράφεται με «αν». Αλλά μπαίνει κανείς στον πειρασμό να σκεφτεί πώς θα ήταν η Λιβύη εάν δεν είχε ανατραπεί ο Καντάφι. Εάν εξακολουθούσε να κυβερνά ο ίδιος ή κάποιος από τους γιους του με την πυγμή του πατέρα του. Δεν θα χρειαζόταν, ή μάλλον θα ήταν αδύνατον, να χαρακτηρίσει κάποιος έλληνας πρωθυπουργός την κανταφική τζαμαχιρία «διακυβέρνηση στα πρότυπα του δήμου των Αρχαίων Αθηναίων», όπως είχε κάνει κάποτε με μια μάλλον ασύμμετρη γενναιοδωρία ο Ανδρέας Παπανδρέου. Η Λιβύη όμως θα ήταν «δική μας» με πολύ λιγότερα. Οχι ολόκληρο διάδρομο, αλλά ούτε και μισό τετραγωνικό αλμυρού νερού δεν θα μοιραζόταν με την Τουρκία. Θα ήταν και των Ιταλών και χωρίς να επισκεπτόταν ο Καντάφι τη Ρώμη με τη σκηνή του και τα τριάντα καθαρόαιμα αραβικά άλογά του – το πολύ πολύ να έκανε ένα πέρασμα από τη Γιουβέντους και κάποιο από τα εγγόνια του, όπως είχε κάνει ο πιο ποδοσφαιρολάτρης από τους γιους του ως γιος του μετόχου που ήταν ο πατέρας του.

Θα έκανε λάθος να πιστέψει κανείς πως αυτή είναι σκέτη ρεαλπολιτίκ. Αυτή είναι μια ρεαλπολιτίκ πασπαλισμένη με τη νοσταλγία της γραφικότητας – μιας γραφικότητας η οποία περιλαμβάνει και τη Δήμητρα Λιάνη να συνεντευξιάζει ως τηλεοπτική δημοσιογράφος τον Καντάφι στην τέντα του. Μπορεί να θυμηθεί κανείς τον Καντάφι να μιλά σαν άραβας θεός και τη Λιάνη να τον παρακολουθεί εκστασιασμένη. Στο όνομα ποιας ρεαλπολιτίκ και ποιας νοσταλγίας, όμως, μπορούν να διαγραφούν όλες οι άλλες εικόνες; Οι εικόνες της καταπίεσης, του τρόμου και του θανάτου με τις οποίες ζούσαν καθημερινά οι Λίβυοι την εποχή της «ασφαλούς» και «βολικής» Λιβύης;

Είναι ένα ερώτημα που ισχύει για κάθε στυγνό και απάνθρωπο καθεστώς. Για κάθε χώρα όπου το αίμα δεν ρέει μέσα σε ένα γενικευμένο χάος αλλά εντός των ορίων ενός καθεστώτος διαφθοράς και τρόμου όπου τίποτε εκτός από την επιβίωση του ίδιου του καθεστώτος δεν έχει την παραμικρή αξία. Και είναι ένα ερώτημα εάν απέναντι σε ένα τέτοιο καθεστώς μπορεί να κλείνει κανείς συνεχώς τα μάτια, τα αυτιά και το στόμα σαν τους τρεις σοφούς πιθήκους που δεν βλέπουν, δεν μιλάνε και δεν ακούν.

Το χάος δεν «συμφέρει». Αλλά υπάρχει ηθικό έρεισμα για να πει κανείς πως «συμφέρει» μια δικτατορία; Μπορεί να πει πως τα δικαιώματα εθνικής κυριαρχίας κατισχύουν των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ίδιας της ζωής; Να μην επεμβαίνει η Δύση – ή ούτως ή άλλως υπόλογη Δύση και για τις δικές της αμαρτίες και για τις αμαρτίες όλου του κόσμου. Αλλά η ανθρωπότητα; Μπορεί να μην εξεγείρεται συνειδησιακά απέναντι στους Σαντάμ, τους Καντάφι και τους Αλ Ασαντ;

Δεν θα ήταν παράταιρη η νοσταλγία της γραφικότητας. Αλλά είναι επειδή έχει βουτηχτεί σε τόνους αίμα. Είναι επειδή η Λιβύη της δικτατορίας είναι το ίδιο απάνθρωπη με τη Λιβύη του χάους. Δεν έχει να διαλέξει κανείς ανάμεσα στις δυο Λιβύες. Το μόνο που μένει να κάνει είναι να προστατευτεί από το δίλημμα.