Η γραβάτα

Ο πελάτης στέκεται μπροστά από μια μεταξωτή υφαντή γραβάτα. «Πόσο κάνει αυτή η γραβάτα;» ρωτάει τον καταστηματάρχη. «Αυτή η γραβάτα κάνει τριάντα οκτώ ευρώ» απαντάει ο καταστηματάρχης με το σιδερωμένο χαμόγελό του. «Εγώ δίνω οκτώ ευρώ» δηλώνει ο πελάτης. Ως διά μαγείας το σιδερωμένο χαμόγελο του καταστηματάρχη εξαφανίζεται· εμφανίζονται τα πρώτα σύννεφα ανησυχίας. «Καλά, οκτώ ευρώ, ούτε να το συζητούμε» προσπαθεί να διατηρήσει την ψυχραιμία του· «επειδή όμως μου είστε ιδιαίτερα συμπαθητικός, μπορώ να σας την αφήσω τριάντα πέντε ευρώ». «Οκτώ ευρώ» επαναλαμβάνει ο πελάτης ατάραχος. «Εντάξει, δώστε μου τριάντα ευρώ, πάρτε την, πάτε στο καλό και μην το πείτε πουθενά». «Οκτώ ευρώ», ο πελάτης το ίδιο τροπάρι. Ο καταστηματάρχης αντιλαμβάνεται πλέον ότι ο πελάτης κάτι άλλο έχει στο μυαλό του, πάντως όχι τη γραβάτα. «Μάλιστα, κατάλαβα» τεκμαίρει ο καταστηματάρχης, πιο πολύ σαν να μονολογεί· «προφανώς δεν σας ενδιαφέρει ούτε αυτή η γραβάτα ούτε καμία άλλη. Το πράγμα μιλάει από μόνο του. Σας έστειλε ο απέναντι να κάνετε φασαρία, να φοβηθεί ο κόσμος, να μην πατάει άνθρωπος στο μαγαζί μου. Λοιπόν, δώστε μου είκοσι ευρώ, πάρτε τη γραβάτα και να μη σας ξαναδώ στα μάτια μου». «Οκτώ ευρώ», αμετακίνητος ο πελάτης, σαν βράχος. Ο καταστηματάρχης βρίσκεται πια στα όρια της απόγνωσης. Παλεύει μέσα του η οργή με την απελπισία και όταν επιτέλους καταφέρνει κάτι να ψελλίσει, δεν είναι ευδιάκριτο αν πρόκειται για ικεσία ή απειλή: «Ρε φίλε, ρίξε μια ματιά γύρω σου. Κοίτα το εμπόρευμά μου. Σε πόσες χιλιάδες ευρώ το αποτιμάς; Σε πόσες δεκάδες, σε πόσες εκατοντάδες χιλιάδες; Λες να με ενδιαφέρει μια γραβάτα, μια κωλογραβάτα; Πάρ’ την τσάμπα, ρε συ. Πάρ’ την τσάμπα και χάσου να μη σε βλέπω». «Δώσε μου άλλη μία» αποφαίνεται ο πελάτης.

Κάθε φορά που ακούω μια νέα δήλωση, είτε από τον ίδιον τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είτε από κάποιον παρατρεχάμενο αξιωματούχο του, ο νους μου τρέχει σε αυτό το χαριτωμένο ανέκδοτο. Βγάζει μάτι εδώ και καιρό – ιδίως μετά την απόπειρα πραξικοπήματος εναντίον του τον Ιούλιο του 2016 – πως ο Ερντογάν έχει αποφασίσει να μιλάει πλέον μονάχα μία διάλεκτο, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της Τουρκίας: τη διάλεκτο της ισχύος. Μπορούμε να σπαταλήσουμε απίστευτο χρόνο, ενέργεια, φαιά ουσία και να φιλονικούμε εις το διηνεκές γύρω από το εάν το αποτυχημένο πραξικόπημα τον υποχρέωσε να στραφεί προς μια κατεύθυνση σαφώς πιο αυταρχική από εκείνην που σκόπευε εξαρχής να ακολουθήσει, εάν κατάφερε να το μανιπουλάρει ή ακόμη και να το οργανώσει ο ίδιος, αλλά εύκολα θα συμφωνήσουμε πως, τώρα πια, πρεσβεύει ανενδοίαστα τη συμβουλή του Νικολό Μακιαβέλι: ο «ηγεμόνας» που πρέπει να διαλέξει ανάμεσα στην αγάπη, στον σεβασμό και στον φόβο των «υπηκόων» του οφείλει να υιοθετήσει χωρίς δισταγμό την τρίτη επιλογή.

Τι πρέπει να κάνουμε εμείς; Να τον κατευνάσουμε; Αυτό περιμένει προκειμένου να ζητήσει τη «δεύτερη γραβάτα», και μετά την «τρίτη»… Ποτέ και κανένας wannabe δικτάτορας δεν ερμήνευσε τον κατευνασμό παρά ως αδυναμία. Να ανταποδώσουμε μήπως το νταηλίκι του με νταηλίκι; Κάτι τέτοιο πιθανόν και να το εύχεται. Γνωρίζει ότι οι δυνάμεις του είναι ασυγκρίτως υπέρτερες, τόσο σε στρατιωτικά όσο και σε πληθυσμιακά αποθέματα. Εχει ριζικά διαφορετική αντίληψη για το κόστος: χίλιοι νεκροί δεν σημαίνουν τίποτε για τον Ερντογάν· δέκα νεκροί ίσως και να ρίξουν τη δική μας κυβέρνηση. Τι μας απομένει; Αυτό που κάναμε πάντα για την εθνική μας επιβίωση: να μη σταθούμε απέναντί του μόνοι.