Μία {LF}πρωτοπόρος {CR}στις Σπουδές Φύλου

Η Μέριλιν Γιάλομ, πολυγραφότατη φεμινίστρια συγγραφέας και θεωρητικός της ιστορίας του πολιτισμού πέθανε σε ηλικία 87 ετών στις 20 Νοεμβρίου, στην κατοικία της στο Πάλο Αλτο της Καλιφόρνιας. Ο γιος της Ριντ Γιάλομ ανακοίνωσε ότι αιτία θανάτου ήταν το πολλαπλό μυέλωμα. «Η εμπνευσμένη διανοούμενη άφησε το στίγμα της στο ερευνητικό της πεδίο, καθώς διερεύνησε θέματα που δεν είχαν θιγεί», αναφέρει η νεκρολογία της, δημοσιευμένη στον ιστότοπο του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ. Από τη μέσα της δεκαετίας του ’70 η Μέριλιν Γιάλομ διετέλεσε καθηγήτρια Γαλλικής Φιλολογίας και διευθύντρια σπουδών του Ινστιτούτου Κλέιμαν για τις Σπουδές Φύλου στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ.

Ως μία από τις κορυφαίες ιστορικούς πολιτισμικών σπουδών της Αμερικής, η Γιάλομ θαύμαζε την κουλτούρα των φιλολογικών σαλονιών στη Γαλλία του 18ου αιώνα όπου οι γυναίκες πρωταγωνιστούσαν στη διοργάνωση αυτών των εκδηλώσεων. Η ίδια μάλιστα διακρίθηκε σε αυτό το πεδίο καθώς αναβίωσε αυτήν την παράδοση στο περιβάλλον των ερευνητριών συναδέλφων της στο Στάνφορντ. Καθώς και στην κατοικία της στο Πάλο Αλτο, όπου ζούσε με τον σύζυγό της, ψυχίατρο και συγγραφέα Ιρβιν Γιάλομ.

Η Μέριλιν Γιάλομ γεννήθηκε στις 10 Μαρτίου 1932 στο Σικάγο και μεγάλωσε στην Ουάσιγκτον σε μια οικογένεια με τρεις κόρες. Ο πατέρας της θα προτιμούσε να έχει και έναν γιο, οπότε η Μέριλιν κατά δική της δήλωση έγινε «ο γιος της οικογένειας». Στο μεταξύ οι γονείς την ενθάρρυναν στην πνευματική της ανάπτυξη και στις αναζητήσεις της.

Το 1954 ο Ιρβιν Γιάλομ παντρεύτηκε τη Μέριλιν, την οποία γνώρισε στα 15 του. Ωστόσο εκείνη την εποχή η καριέρα του άνδρα είχε προτεραιότητα. Η Μέριλιν τον ακολουθούσε από το ένα πανεπιστήμιο στο άλλο αλλάζοντας πανεπιστήμια και κύκλους σπουδών. Και το 1956 εκείνη τελείωσε τις μεταπτυχιακές σπουδές της στα γαλλικά και τα γερμανικά από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Το 1963, της απονεμήθηκε το διδακτορικό δίπλωμα στη συγκριτική βιβλιογραφία από το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins. Η διατριβή της επικεντρώθηκε στον «μύθο της δίκης» στα έργα του Αλμπέρ Καμί και του Φραντς Κάφκα.

Οταν ο Ιρβιν Γιάλομ πήγε στο Στάνφορντ, το 1962 εκείνη θέλησε να διδάξει στο Τμήμα Γαλλικών Σπουδών, όμως της είπαν ότι δεν προσελάμβαναν συζύγους καθηγητών. Η Γιάλομ έφτασε στην πανεπιστημιούπολη του Στάνφορντ το 1976 ύστερα από ακαδημαϊκά περάσματα στο Πανεπιστήμιο της Χαβάης Μανόα και το κρατικό Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας Χέιγουορντ. Τα πρώτα χρόνια της διδασκαλίας στο Τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών η Μέριλιν Γιάλομ αντιμετωπίζει τις προκαταλήψεις της εποχής. Ακόμη και η πανεπιστημιακή κοινότητα υποτιμούσε τις γυναίκες διανοούμενες και η ίδια δίσταζε να έχει υψηλές φιλοδοξίες. Η σύζυγος, μητέρα και καθηγήτρια γίνεται συγγραφέας ύστερα από πολλά χρόνια. Και το 1992 τής απονεμήθηκε από τη γαλλική κυβέρνηση το παράσημο του Αξιωματικού του Τάγματος του Ακαδημαϊκού Φοίνικα.

Με το επιστημονικό της έργο η Μέριλιν Γιάλομ γεφύρωσε ιστορικές εποχές με γεωγραφικές περιοχές μέσα από τις θεματικές της που έφερναν στο επίκεντρο τη θέση της γυναίκας. Διερεύνησε και έγραψε για το πώς ο γάμος, που θεωρήθηκε κάποτε θρησκευτικό καθήκον στη μεσαιωνική Ευρώπη, εξελίχθηκε σε μια αίσθηση προσωπικής εκπλήρωσης στη σύγχρονη Αμερική. Προσέγγισε τις ιδέες, τις εικόνες και τις αντιλήψεις για το γυναικείο στήθος στη θρησκεία, την ψυχολογία, την πολιτική, την κοινωνία και τις τέχνες. Ασχολήθηκε με τον γαλλικό πολιτισμό και την ιδιάζουσα εμμονή του στις διαφορετικές εκφάνσεις αγάπης που αντανακλούν τα λογοτεχνικά έργα, η ζωγραφική, τα τραγούδια, το θέατρο και το γαλλικό σινεμά. Εθιξε επίσης τις αλλαγές στην αντίληψη της φιλίας μεταξύ γυναίκας και άνδρα από τη Βίβλο και τους Ρωμαίους, έως τον Διαφωτισμό και τα κινήματα για τα δικαιώματα των γυναικών της δεκαετίας του 1960.

Στο έργο της για τις γυναίκες της Γαλλικής Επανάστασης, «Ο καιρός των καταιγίδων» (εκδ. Αγρα) η Μέριλιν Γιάλομ κατόρθωσε και ένωσε ζωή και λογοτεχνία. Υστερα από πολυετή έρευνά της στις βιβλιοθήκες όλου του κόσμου, σε αυτή τη μελέτη της συγκεντρώνει 80 απομνημονεύματα και αποκαθιστά στην ιστορία τη φωνή των γυναικών που υπήρξαν μάρτυρες της Γαλλικής Επανάστασης.

Το 2009 η ελληνική μετάφραση του βιβλίου της «Η Ιστορία του γυναικείου στήθους» φέρνει το ζεύγος Γιάλομ στην Αθήνα και τα Ιωάννινα. Η Μέριλιν είχε προσκληθεί από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων να μιλήσει για το βιβλίο της. Δεν ήταν η μοναδική της επίσκεψη. Μαζί με τον Ιρβιν πέρασαν καλοκαίρια φιλοξενούμενοι στη Σύρο, μπήκαν στο πλοίο για τη Λέσβο, αφού η Μέριλιν έτρεφε από καιρό μεγάλο ενδιαφέρον για την ποιήτρια Σαπφώ, που έζησε στη Λέσβο τον 7ο π.Χ. αιώνα περιτριγυρισμένη από τις μαθήτριές της.

Ακολούθησε η συγγραφή και άλλων πεδίων έρευνας με τα βιβλία «Η γέννηση της βασίλισσας του σκακιού», «Η ιστορία της συζύγου», το οδοιπορικό «Τα αμερικανικά νεκροταφεία: 400 χρόνια ιστορίας μέσα από τα κοιμητήρια και τους τόπους ταφής» (με φωτογραφίες του Ριντ Γιάλομ) και «Πώς οι Γάλλοι επινόησαν τον έρωτα». «Σήμερα ζούμε σε μια εποχή όπου η σωματική έκφανση του έρωτα τείνει να εξαλείψει τη συναισθηματική αξία του», έγραφε η παθιασμένη με τη γαλλική λογοτεχνία συγγραφέας και φεμινίστρια Γιάλομ.

Μητέρα των τεσσάρων παιδιών τους και γιαγιά των πέντε εγγονιών τους η Μέριλιν Γιάλομ κατάφερε να μη συνθλιβεί από το βάρος του ονόματος του συζύγου της. Αντίθετα δημιούργησε το δικό της αντίβαρο.