Μια νέα Ευρώπη

Με την – ελαφρώς καθυστερημένη – εγκατάσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις αρχές αυτού του μήνα, όλα τα νέα όργανα της Ευρωπαϊκής Ενωσης βρίσκονται πλέον στη θέση τους. Αλλά, αν έχουν την παραμικρή φιλοδοξία να εκπληρώσουν τον ρόλο τους, δεν θα είναι μόνο νέα όργανα: θα πρέπει να λειτουργήσουν για μια νέα Ευρώπη.

Είναι πρωτόγνωρες, και συγχρόνως αναγκαστικές, οι μεταβάσεις που έχουμε μπροστά μας, κράτη και λαοί, κοινωνίες και ηγεσίες, θεσμικά όργανα και δυνάμεις της διανόησης. Πίσω μας, πολύ πίσω μας, η εποχή που ενοποιητικό στοιχείο ήταν η κοινή αγορά. Οι γεωπολιτικές αλλαγές, καθώς και τα νερά και τα απόνερα μιας 4ης βιομηχανικής επανάστσης που εξελίσσεται και προχωρεί μπροστά στα μάτια μας, κατέστησαν – και επισήμως από προχθές – βασικές προτεραιότητες της Επιτροπής, και της Ενωσης, τη μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής, την αλληλεγγύη για την αντιμετώπιση των διαφόρων ειδών ανισοτήτων (οικονομικών, κοινωνικών, γεωγραφικών, ψηφιακών) και τη διάσωση του ευρωπαικού κράτους δικαίου έναντι των λαϊκιστών και των αντι-φιλελεύθερων, εντός και εκτός τειχών.

Από τη συζήτηση – πρώτη στα χείλια των λαϊκιστών και των αντι-φιλελεύθερων – περί κυριαρχίας, με οριστικά ξεπερασμένες από τα πράγματα τις (ψευδ)αισθήσεις της ομοσπονδιοποίησης (λόγω της μεγάλης διεύρυνσης του 2004) αλλά και της επιβίωσης των κρατών μελών εκτός του πεδίου της Ενωσης (λόγω οικονομικής κρίσης και Brexit), η νέα Ευρώπη καλείται να περάσει στη διαμόρφωση κοινών σχεδίων για ένα άλλο μέλλον. Κοινών σχεδίων που θα υλοποιούν τη μετάβαση των κρατών και των λαών της Ενωσης από τη συνύπαρξη στη συν-οικοδόμηση ενός μέλλοντος που θα περιλαμβάνει λιγότερο κάρβουνο και πετρέλαιο, περισσότερη έρευνα και πολιτιστική αλληλεπίδραση, μικρότερη εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον αυταρχισμό.

Ενας «ευρωπαϊκός καπιταλισμός» για να οδηγήσει στη μόνη δυνατή ανάπτυξη και να διασώσει τις βασικές κατακτήσεις του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου – του πιο προβληματικού, αν εξαιρεθούν όλα τα άλλα παγκοσμίως. Μια άλλη «οικονομική διακυβέρνηση», μια άλλη, πραγματικά κοινή, «αναπτυξιακή πολιτική», πολύ πέρα από αποσπασματικά και εθνικού χαρακτήρα βοηθήματα, με διαρκή υπηρέτηση ενός «ευρωπαϊκού δημοσίου συμφέροντος». Μια Πράσινη Συμφωνία, που θα ξεπερνά τα ευχολόγια περί κλιματικής αλλαγής και θα οδηγεί σε σταθμίσεις, κίνητρα και ρυθμιστικούς διακανονισμούς με απτές οικονομικές συνέπειες. Κοίταγμα στα μάτια και, αν χρειαστεί, θυσία των ιερών ευρωπαϊκών αγελάδων: χρήση της φορολογικής πολιτικής ως κοινού μοχλού, οικοδόμηση αμυντικών μηχανισμών, έμπρακτη αλληλεγγύη απέναντι στα μεταναστευτικά ρεύματα, εμπλοκή των πολιτών σε διαδικασίες διαβούλευσης.

Μια ειρηνική επανάσταση – ακριβώς για να μη χρειαστεί μια μη ειρηνική.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος